Lijst van religies en spirituele tradities

Wikimedia-lijst

Hieronder volgt een lijst van religies en spirituele tradities, per categorie zo veel mogelijk gerangschikt volgens de chronologische volgorde van hun ontstaan. De gebruikte classificatie is slechts één uit vele mogelijkheden. Het systeem gebruikt een "filtersysteem" voor het onderbrengen van religies en spirituele tradities in de diverse categorieën. Een groep wordt in een categorie zo dicht mogelijk bij het begin van de lijst ondergebracht als die categorie dat toestaat. Zelfs als meerdere indelingen van een religie of spirituele traditie mogelijk zouden zijn wordt deze dus in principe maar eenmaal vermeld.

Indiase levensbeschouwingenBewerken

Levensbeschouwingen met ontstaansbasis in het historische India

HindoeïsmeBewerken

Vaak panentheïstisch (God is in zowel als voorbij de schepping). Ook andere vormen, zoals non-theïstische levensbeschouwingen, komen voor.

ShaivismeBewerken

(vroege verbinding met samnyasa, yoga, tantra en ascese; God is oneindige Hoogste Bewustzijn)

ShaktismeBewerken

(vanaf circa 400, gebaseerd op tantra's en yoga; verering van de Hoogste Moeder-God om te komen tot het oneindige Hoogste Bewustzijn)

SmartismeBewerken

(hervormd door Shankara in de 9e eeuw; aanbidden zes vormen van God; vnl.jñāna-yoga)

VaishnavismeBewerken

(met een persoonlijk godsbeeld, devotioneel en met avatara's)

Agama Hindoe Darma (Indonesisch hindoeïsme)Bewerken

(sinds 2e eeuw vanuit India via Java en West-Borneo)

De Zes Hoofdscholen van de hindoefilosofieBewerken

AyyavazhiBewerken

BoeddhismeBewerken

Historische 18 vroege boeddhistische scholenBewerken

(bestaand tussen 500 en 300 v.Chr. in Zuid-Azië, met uitzondering van het Theravada verdwenen)

Theravada (School der Ouderen)Bewerken

(meest traditionele school, nadruk op leringen in de Pali-canon en naleving van de Vinaya; hieronder alleen de nog bestaande groeperingen)

Mahayana (Grote Voertuig)Bewerken

(vanaf eerste eeuw n.Chr. vanuit India, opbloei vanuit historische Mahāsamghika school (sinds 383 v.Chr.))

MantrayanaBewerken

(Vanaf circa 2e eeuw, vroege boeddhistische tantrabeoefening in India, vanaf 3e eeuw naar China)

Scholen in ChinaBewerken
Scholen in JapanBewerken

Vajrayana (Diamanten Voertuig of Tantrayana)Bewerken

(Tantra-yoga vanuit Madhyamaka en Yogacara, de combinatie van Theravada boeddhisme en Mahayana boeddhisme: vanaf circa 300 n.Chr. in India, onder andere Bengalen, Assam en Uddiyana)

  • Chen-yen (of Mi-tsung, China vanuit India, vanaf circa 660)
  • True Buddha School
  • Shingon (Japan, vanaf 9e eeuw, via Chinese Chen-yen)
  • Bön. Vorm van boeddhisme die zich vanaf de tiende eeuw in Tibet ontwikkelde en onderscheiden moet worden van Tibetaans boeddhisme
  • Tibetaans boeddhisme (vanaf eind zevende eeuw vanuit India):
    • Nyingmapa ("Roodhoeden"; oudste, niet-monastieke school, sinds 817 vanuit India door Padmasambhava)
    • Narmapa ("Nieuwe School"):
      • Kagyüpa ("Mondelinge Traditie" sinds circa 1040, door Khyungpo Nyaljor vanuit Kadampa traditie in India (Atisha))
      • Kadampa (sinds 1042 herintroductie in Tibet door Atisha)
      • Sakyapa ("Grijze Aarde Traditie" sinds 1073, door Khon Konchol Gyalpo vanuit Kadampa traditie)
      • Gelugpa ("Geelhoeden", circa 1385 vooral vanuit de Kadampa traditie door Gyalwa Tsongkhapa uit Tibet; zijn leerling was de eerste van de 14 dalai lama's)
      • Jonangpa (Kleine Traditie, bijna verdwenen in de 17e eeuw)
      • Rimé-beweging (beweging om op een meer eclectische wijze met de verschillen tussen de stromingen om te gaan, 19e eeuw door Jamgon Kongtrül Lodrö Thaye in Oost-Tibet)
      • Nieuwe kadampa (vanaf 1991 door Geshe Kelsang Gyatso, modernisering van Kadampa traditie)

JaïnismeBewerken

Sikhisme (Sikhreligie)Bewerken

("Er is geen hindoe en er is geen moslim" (Guru Nanak); Nirguna bhakti mede geïnspireerd door vaishnavisme, soefisme, siddha's (zowel hindoe als boeddhistisch) en Nath yogi's; vanaf circa 1500)[1]

Bestaande stromingen in volgorde van hun ontstaan (vetgedrukt waren tot 1880 de vier orthodoxe stromingen):

Abrahamitische religiesBewerken

Geloven in één God (monotheïsme), waarbij Abraham als aartsvader van de religieuze traditie wordt beschouwd.

JodendomBewerken

Huidige richtingenBewerken

Rabbijns JodendomBewerken
Niet-rabbijns jodendomBewerken

Verdwenen of voormalig joodse groepenBewerken

Verdwenen joodse richtingenBewerken
TalmidaïsmeBewerken
Verborgen jodendomBewerken
Messiaanse bewegingenBewerken
SamaritanismeBewerken

IslamBewerken

Zie ook stromingen in de islam
Soennisme (Soena)/Salafisme (Salafiyya)Bewerken
Qadarisme (Qadariyya)Bewerken
Kharidjisme (Khawarij)Bewerken

(vrijwel alle sektes van het kharidjisme inmiddels verdwenen, behalve het ibadisme)

Sjiisme (Shia)Bewerken

(positie van Ali en Ahl al-Bayt staat centraal, splitste zich af van soennisme na onenigheid over opvolging van Mohammed)

DjahmismeBewerken
Soefisme (Tasawwuf)Bewerken

(de mystieke vorm van de islam, verdeeld over talrijke tariqa's met specifieke beoefeningen)

(voor meer zie: lijst van tariqas)

Koranisme (Quraniyun)Bewerken

(in oppositie met soennisme; verwerpt alle bronnen buiten de Koran, welke als enige gezaghebbende bron wordt beschouwd)

Mahdavia/ZikriBewerken
Jezus-moslimsBewerken
VolksislamBewerken
AhmadiyyaBewerken

(door veel moslims beschouwd als buiten de islam)

Nation of IslamBewerken

(politiek-religieuze organisatie die uitsluitend voor Afro-Amerikanen opkomt)

ChristendomBewerken

Historische (verdwenen) EbionietenBewerken

(vroege messias belijdende vegetarisch levende joden-christenen, afwijzing van het paulinische christendom, hadden een eigen Hebreeuws evangelie; periode van verdwijning is onduidelijk)

Historische (verdwenen) MarcionismeBewerken

(sinds circa 120 door Marcion van Sinope, afwijzing van de oriëntatie op de Joodse heilige boeken en begin van een eigen christelijke canon; verdwenen rond 350)

Niet-Chalcedonische christendomBewerken

Historische (verdwenen) Arianisme (niet-trinitarisch)Bewerken

(sinds 280 door Arius, presbyter van Alexandrië, vanaf 325 schisma met moederkerk; verdwenen rond 8e eeuw)

NestorianismeBewerken

(sinds 431, schisma Kerk van het Oosten of Oost-Syrische Kerk en Byzantijnse Moederkerk)

Oriëntaalse of Oude OrthodoxieBewerken

(sinds 451, schisma met Byzantijnse Moederkerk)

Chalcedonische christendomBewerken

Oosterse of Nieuwe OrthodoxieBewerken

(sinds 1054, schisma met Roomse Kerk)

Rooms-katholicismeBewerken

(sinds 1054, schisma met Oosterse-Orthodoxe Kerk)

ProtestantismeBewerken
RestaurationismeBewerken

Iraanse religiesBewerken

ZoroastrianismeBewerken

YazdanismeBewerken

BábismeBewerken

Iraans Gnostische religiesBewerken

Historisch gnosticisme (verdwenen) en gnostiek (verdwenen)Bewerken

(zie ook niet-sektarische en transsektarische bewegingen)

Endemische religiesBewerken

De mondeling overgeleverde canon van autochtone volkeren, veelal met een vorm van animisme

Niet-geopenbaarde levensbeschouwingenBewerken

Filosofieën die niet werden geopenbaard door een heilige profeet

DuivelsaanbiddingBewerken

Syncretische godsdienstenBewerken

In recente tijden ontstaan door fusie van andere religies of bewegingen die alle religie als varianten van hetzelfde beschouwen

Entheogene (hallucigene) religiesBewerken

Godsdiensten gebaseerd rond (bepaalde) geestelijk inspirerende substanties (drugs)

Nieuwe religieuze bewegingenBewerken

Bewegingen gesticht na 1850 met een beperkt aantal volgelingen

Op het hindoeïsme afgestemde nieuwe religieuze bewegingen

Op het boeddhisme gerichte nieuwe religieuze bewegingen

Op het jodendom gerichte nieuwe religieuze bewegingen

Nieuwe religieuze bewegingen met islamitische wortels

Op het christendom gerichte nieuwe religieuze bewegingen

Chinees georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen

Op Japan georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen

Op Korea georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen

Op Vietnam georiënteerde nieuwe religieuze bewegingen

Westerse esoterische groepen

Neopaganisme of Modern Heidendom

Inheemse nieuwe religieuze bewegingen

Afrikaanse Diaspora / Latijns-Amerikaanse nieuwe religieuze bewegingen

Blanke suprematie godsdiensten

"Alien" godsdiensten

Overige nieuwe religieuze bewegingen

Mystiek en TantraBewerken

niet-sektarische en trans-sektarische spirituele bewegingen en praktijken

Levensbeschouwelijke hoofdcategorieënBewerken

Zie ookBewerken

Externe linksBewerken