Lijst van Latijnse spreekwoorden en uitdrukkingen

Wikimedia-lijst

Deze lijst van Latijnse spreekwoorden en uitdrukkingen geeft een alfabetisch overzicht van begrippen, spreekwoorden en uitdrukkingen in het Latijn. Inbegrepen zijn namen van verenigingen, instituties en begrippen, van letterkundige werken en van werken van beeldende kunst, alsook opschriften, titels, eretitels, motto's, wapenspreuken, zinspreuken en lijfspreuken. De eerst vermelde vertaling is altijd de letterlijke, gevolgd door populaire of toegepaste vertalingen. Daarna volgt eventueel een nadere toelichting of een bronvermelding.

Er is een aparte lijst van Griekse en Latijnse begrippen in de biologie.

  A · B · C · D · E · F · G · H · I · J · K · L · M · N · O · P · Q · R · S · T · U · V · W · X · Y · Z  

ABewerken

A cruce salus
Van het kruis (van Christus) komt de redding
A mari usque ad mare
Van zee tot zee, Psalm 71(72):8, motto van Canada
A posteriori
Achteraf gedacht, vanuit de ervaring
A priori
Van tevoren, voorafgaand aan de zintuiglijke waarneming
Ab amicis honesta petamus
Laten we van onze vrienden louter eerzame dingen vragen
Ab imo pectore
Uit het diepst van het hart
Ab incunabulis
Vanaf de windsels, van jongs af
Ab initio
Vanaf het begin, een ab initio berekening in de exacte wetenschappen gaat uit van eerste principes
Ab ovo (usque ad mala)
Vanaf het ei (tot de appels), van het begin (tot het eind)
Ab uno disce omnes
Door (de misdaad van) één (Griek) ken je ze (de Grieken) allemaal (Vergilius, Aeneïs II 65-66)
Ab urbe condita (AUC)
Vanaf de stichting van de stad (Rome), het begin van de Romeinse jaartelling, traditioneel in 753 v.Chr.
Absentem laedit, qui cum ebrio litigat
Hij die met een dronkaard bekvecht, kwetst een afwezige
Abundat dulcibus vitiis
Hij heeft veel beminnelijke tekortkomingen, hij is rijk aan sympatieke tekortkomingen Quintilianus, Institutiones oratoriae
Accessorium sequitur principale
De bijzaak volgt (is afhankelijk van) de hoofdzaak
Acta probant se ipsa
Akten bewijzen zichzelf, een stuk dat eruitziet als een notariële akte geldt als zodanig, tenzij het tegendeel wordt aangetoond
Acta fabula est
Het verhaal is ten einde, laatste woorden van keizer Augustus en van Romeinse toneelstukken
Actus non facit reum nisi mens sit rea
Een daad maakt een persoon niet schuldig, tenzij de geest (intentie) schuldig (kwaadaardig) is
Acuto homine nobis opus est, qui pervestiget quid sui cives cogitent
Een scherpzinnig iemand hebben wij nodig, om achter de mening in het land te komen
Ad astra per aspera
Door tegenslag heen tot de sterren , motto van Gouda, van de staat Kansas en van de NASA, ook Per aspera ad astra
Ad captandum vulgus
Om het volk (voor zich) te winnen
Ad fontes
Naar de bronnen, oproep tot gefundeerde bezinning
Ad fundum
Tot de bodem, terug naar de bron, ook gezegd als aansporing een glas in één teug te ledigen.
Ad hoc
ten behoeve van dit, hiervoor, bij eenmalige maatregelen
Ad hominem
op de mens, op de man af; zonder omwegen; zie ook Argumentum ad hominem
Ad impossibile nemo tenetur
Van niemand kan worden verlangd het onmogelijke te doen
Ad infinitum
tot in het oneindige
Ad interim
voor de tussentijd, waarnemend, tijdelijk plaatsvervangend
Ad Jesum per Mariam
Tot Jezus door Maria, ook: Per Mariam ad Jesum. Belangrijk principe in het werk van de Heilige Louis de Montfort.[1] Tevens motto van heiligdom Heiloo (Runxputte)
Ad kalendas Graecas
Op de Griekse kalendae, op een dag die nooit komt, met sint-juttemis, de kalendae was een dag in de Romeinse kalender, niet de Griekse
Ad libitum (ad lib.)
Naar believen
Ad Limina (Apostolorum)
Naar de drempels (van de apostelen), pauselijke wet uit 1587 die diocesane bisschoppen verplicht om op gezette tijden Rome te bezoeken, waar de graven van de apostelen Petrus en Paulus liggen
Ad litem
Met het oog op het te voeren proces, de rechtsgang
Ad maiorem Dei gloriam (AMDG)
Tot meerdere glorie van God, devies van de Jezuïetenorde
Ad nauseam
Tot walgens toe
Ad perpetuam rei memoriam
Te(r) eeuwiger nagedachtenis
Ad rem
Gericht op de zaak die voorligt, ter zake, gevat, pertinent
Ad valvas
Aan de deuren, bij de ingang: verwijst naar het mededelingenbord bij de ingang, voor aanvullende informatie
Adde parvum parvo magnus acervus erit
Voeg beetje bij beetje en de stapel zal groot zijn Ovidius
Adolescens laudandus, ornandus, tollendus
De jongeman moet worden geprezen, onderscheiden en... terzijde geschoven, uitspraak van Marcus Tullius Cicero, die dacht Octavianus te kunnen uitspelen tegen Marcus Antonius
Advocatus Sancti Sepulchri
beschermer van het Heilig Graf, eretitel van Godfried van Bouillon
Aegroto dum anima est, spes est
Zolang een zieke nog reageert is er hoop
Aer mea arena est
De lucht is mijn strijdtoneel
Age quod agis
Doe wat je doet, doe je ding
Agnus Dei
Lam Gods, een uitdrukking die verwijst naar Jezus Christus; een gezang, deel uitmakend van het ordinarium van de katholieke mis
Ago ergo sum
Ik handel, dus ik besta
Alea iacta est / Alea iacta sit
De teerling is geworpen / De teerling zij geworpen, Julius Caesar, toen hij de Rubicon overstak
Alias
Anders genoemd
Alibi
Op een andere plaats
Alius aliud dicit
Een ander zegt iets anders, ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is
Alis volat propriis
Zij vliegt met haar eigen vleugels
Alma mater
De voedende moeder, onder meer aanduiding voor (iemands) universiteit
Alta alatis patent
Hoogten liggen open voor vleugels, de hoogste sferen liggen open voor wie vleugels heeft. Devies, onder meer van het voormalige vliegveld Ypenburg
Alter ego
Een andere ik
Altera pars
Het andere (tweede) deel, zoals in audiatur et altera pars (zie aldaar) of inaudita altera parte: zonder tegenpartij te hebben gehoord (is rechtvaardig handelen niet mogelijk), vermeld in Seneca's Medea
Ama nescire
Bemin niet gekend te zijn, leef in het verborgene, Thomas a Kempis
Amantes amentes
Verliefden zijn verdwaasden
Amare et sapere vix deo conceditur
Zelfs de goden kunnen niet tegelijk verliefd en wijs zijn
Amicitia Fortior
Sterker door vriendschap
Amicus curiae
Vriend van de rechtbank
Amicus certus in re incerta cernitur
Een echte vriend wordt in onzekere tijden opgemerkt, Cicero, Laelius 17.64
Amor fati
Liefde voor het noodlot, lotsaanvaarding
Amor non celatur
Liefde kan men niet verbergen
Amor patriae nostra lex
Vaderlandsliefde is onze wet
Amor vincit omnia
Liefde overwint alles, zie ook Omnia vincit amor
Amore, more, ore, re, nascuntur amicitiae
Uit liefde, gewoonte, mondeling verkeer, en daden, ontstaan vriendschappen
Anima Christi
Ziel van Christus, titel (eerste woorden) van een veertiende-eeuws gebed
Anima eterna
Eeuwige ziel, naam van een internationaal projectorkest, in 1987 opgericht door Jos Van Immerseel
Animalium hominumque saluti
Tot heil van mens en dier
(Anno) aetatis suae
In het jaar van zijn/haar leven, op de leeftijd van, ook afgekort aetas, aet., A.A.S. of A.S.: betreft het vermelden, op grafstenen en kunstwerken (bijvoorbeeld schilderijen), van de leeftijd van de geportretteerde; in een necrologie voluit: obiit anno... ætatis suæ, om de ouderdom van de overleden persoon aan te geven
Anno Domini
In het jaar van de Heer, het aantal verstreken jaren sinds de geboorte van Jezus Christus, het begin van de christelijke jaartelling
Antebellum, ook ante-bellum
"voor de oorlog", verwijzend naar (iedere) vooroorlogse periode, in het bijzonder naar de tijd voor de Amerikaanse Burgeroorlog
Ante meridiem (A.M.)
Voor het middaguur, het tijdvak van 12 uur 's nachts tot 12 uur 's middags, zie ook Post meridiem
Apparent rari Nantes in gurgite vasto
Dungezaaid verschijnen zwemmers in de uitgestrekte zee, Vergilius
Aquila non captat muscas
Een arend vangt geen vliegen, belangrijke mensen houden zich niet met beuzelarijen bezig, Erasmus, Adagia
Ardeat vita
Het leven brande, het leven bruise, zinspreuk van de Amsterdamsche Vrouwelijke Studenten Vereeniging
Ardet nec consumitur
Het brandt, maar wordt niet verteerd, motto van de Abdij van Grimbergen
Argumentum ad baculum
Argument met de knuppel, beroep op de stok, drogreden: er is geen sprake van argumenteren, maar van bedreigen
Argumentum ad crumenam
Beroep op rijkdom, drogreden: de veronderstelling dat iemand gelijk heeft omdat hij rijk is
Argumentum ad hominem
Beroep op de man, drogreden van de persoonlijke aanval: er wordt op de man gespeeld, niet op wat hij zegt
Argumentum ad lazarum
Beroep op armoede, beroep op (de Nieuwtestamentische armoedzaaier) Lazarus, drogreden: de veronderstelling dat iemand gelijk heeft, omdat hij arm is
Argumentum ad populum
Beroep op het volk, beroep op de massa, drogreden: de veronderstelling dat de meerderheid gelijk heeft
Argumentum ad verecundiam
Argument uit eerbied, beroep op autoriteit, de veronderstelling dat iemand gelijk heeft omdat hij betrouwbaar is
Ars Aemula Naturae
De kunst wedijvert met de natuur, naam van een Leidse kunstenaarsvereniging, opgericht in 1694
Ars amatoria
De kunst van de liefde, Minnekunst, (in feite: de kunst van het verleiden), titel van een leerdicht van Ovidius; ook geciteerd als ‘’’Ars Amandi’’’, De kunst van het liefhebben
Ars gratia artis
Kunst uit liefde voor de kunst, motto van filmmaatschappij Metro-Goldwyn-Mayer (MGM)
Ars longa, vita brevis
De kunst (professionele vaardigheid) is lang, het leven kort, uitspraak van de Griek Hippocrates in een Latijnse vertaling door Horatius. Het vak van Hippocrates was de geneeskunst, het duurde langer dan een leven om die te leren.
 
Aude audenda — Waag wat gewaagd moet worden als opschrift op een Sea King van het Belgische 40e smaldeel
Ars medica
Geneeskunst
Ars vivendi
De levenskunst, het opgewassen zijn tegen het leven
Artem non odit nisi ignarus
Slechts een onwetende haat de kunst
Asinus ad lapidem non bis offendit eundem
Een ezel stoot zich geen twee keer aan dezelfde steen
Assistens Throno Pontificio
Bisschop-assistent bij de pauselijke troon; een eretitel
Audaces fortuna iuvat
Geluk is met de heldhaftigen, Vergilius
Audacia pro muro et scuto opus
Durf is onze muur, de daad is ons schild, Cornelis Jol[2]
Aude audenda
Waag wat gewaagd moet worden, motto van het Belgische 40e smaldeel
Audemus jura nostra defendere
Wij durven onze rechten te verdedigen, motto van Alabama
Audentes Deus iuvat
God helpt hen die zelf wat durven
Audi, vide, tace, si tu vis vivere in pace
Hoor, zie en zwijg, als je in vrede wilt leven
Audi alteram partem
Luister naar de andere kant, hoor en wederhoor, ook als:
  • Audi et alteram partem: Hoor ook de tegenpartij, gevelopschrift op het voormalige gerechtsgebouw te Alkmaar
  • Audiatur et altera pars: Ook de tegenpartij worde gehoord
Aurea mediocritas
De gouden middelmaat, de gulden middenweg
Aurum potestas est
Goud is macht
Aut Caesar, aut nullus
Of de keizer, of niemand
Aut dosce, aut disce, aut discede
Onderwijs, leer of ga weg (inscriptie op St. Paul's School in Londen volgens Samuel Pepys
Aut nunc, aut numquam
Nu of nooit (ook: Nunc aut numquam)
Aut omnia, aut nihil
Alles of niets
Aut viam inveniam, aut faciam
Of ik vind een weg, of ik maak er een
Ave verum corpus natum de Maria Virgine
Gegroet waarlijk lichaam (van Christus), geboren uit Maria, de maagd. Aanhef van een hymne uit de veertiende eeuw, ter gelegenheid van het feest van Sacramentsdag.

BBewerken

Balnea vina venus corrumpunt corpora nostra, sed vitam faciunt balnea vina venus
Baden, wijn en seks vernielen onze lichamen, maar baden, wijn en seks maken het leven
Barba non fecit filosofum
Een baard maakt nog geen filosoof (beter is: Barba non facit philosophum)
Barba tenus sapientes
Tot aan de baard zo wijs, ogenschijnlijk wijs (Erasmus, Adagia)
Barbarus hic ego sum, quia non intellegor ulli
Ik ben hier een vreemdeling omdat ik door niemand begrepen word
Beati pauperes spiritu
Zalig zijn de armen van geest (Mattheüs 5:3; Lucas 6:20)
Beatus dies luna proximo est
Gelukkig is het bijna maandag (motto van 2e peloton A-cie 44e Painfbat)
Beatus homo qui invenit sapientiam
Gelukkig is de mens die wijsheid vindt/gevonden heeft (Spreuken 3:13, motto van Gymnasium Apeldoorn)
Beatus ille, qui procul hominibus
Gelukkig is hij die ver van de mensen woont
Beatus, qui prodest, quibus potest
Hij die iedereen helpt die hij kan helpen, is een gelukkig man
Bene agere et nil timere
Goed doen en niets vrezen (familiespreuk van Albada Jelgersma)
Bene diagnoscitur, bene curatur
Iets dat goed gediagnosticeerd wordt, kan genezen worden
Bellum ita suscipiatur, ut nihil aliud nisi pax quaesita videatur
De oorlog moet zo opgenomen worden, dat niets anders tenzij de vrede schijnt gezocht te worden (Cicero)
Bis dat, qui cito dat
Hij geeft tweemaal, die snel geeft (Erasmus, Adagia)
Bis repetita manent
Wat men tweemaal herhaald heeft, blijft in de herinnering
Bis repetita non placent
Herhalingen vallen niet in goede aarde (Horatius, Ars Poetica 365)
Bona diagnosis, bona curatio
Een goede diagnose is een goed medicijn
Bonafide
Te goeder trouw
Bona malis paria non sunt
Het geluk is niet opgewassen tegen het ongeluk (Plinius Maior)
Bona valetudo melior est quam maximae divitiae
Goede gezondheid is meer waard dan de grootste rijkdom
Boni pastoris est tondere pecus, non deglubere
Een goede herder scheert zijn schapen, maar trekt hen niet het vel over de oren.
Bonis nocet qui malis parcit
Wie de slechteriken spaart, benadeelt de goeden (Seneca)

CBewerken

Calcanda semel via leti
De weg des doods moet eenmaal betreden worden
Calcat iacentem vulgus
Het volk geeft de liggende een trap na
Calculus
Rekensteentje (e.g. in een telraam) (een tak van wiskunde, een verstening in het lichaam)
Camera obscura
Donkere kamer (een optisch instrument, een werk van Hildebrand)
Candida pax homines, trux decet ira feras
Oprechte vrede past mensen goed, zoals woeste woede dieren past (Ovidius)
Candore notabilis albo
Opmerkelijk door haar blanke onschuld
Canes latrantes non mordent
Blaffende honden bijten niet
Canis timidus vehementius latrat quam mordet
Een bange hond blaft heftiger dan hij bijt
Caput sapientiae est reverentia Domini
De vreeze des Heeren is het begin der wijsheid (Psalm 111:10, motto van meerdere confessionele studentenverenigingen, waaronder de voormalige SSR)
Carmen perpetuum primaque ab origine mundi ad tempora nostra
Een lied voor de eeuwigheid, en van het begin van de wereld tot onze tijd (naar Ovidius' Metamorfosen, boek I, vers 3-4)
Carpe diem quam minimum credula postero
Pluk de dag, zo min mogelijk vertrouwend op de volgende (Horatius)
Casu quo (c.q.)
in welk geval; in dit geval, hier
Cave canem
Pas op voor de hond (op een mozaïek in Pompeï)
Caveat
Men zij op zijn hoede
Caveat emptor
Laat de koper op zijn hoede zijn
Caveant consules
Laten de consuls oppassen
Cede maiori
Ga opzij voor uw meerdere
Cedo nulli
Ik wijk voor niemand (lijfspreuk van Erasmus, tevens naam van de slakkensoort Conus cedonulli, ook Concedo nulli)
Ceteris paribus
De overige omstandigheden gelijk blijvend
Ceterum censeo Carthaginem delendam esse
Overigens ben ik van mening dat Carthago verwoest moet worden (Cato de Oude)
Christus Mansionem Benedicat
Christus zegene dit huis, huiszegen, veelal als C+M+B bij de voordeur
Cibi condimentum est fames
Honger maakt elke maaltijd gekruid, Honger maakt rauwe bonen zoet
Cito ignominia fit superbi gloria
Voor hoogmoedigen verandert roem snel in schande, Hoogmoed komt voor de val
Citius, altius, fortius
Sneller, hoger, sterker . Dit motto presenteerde de dominicaan Henri Didon (1834-1900) op de vergadering van het Eerste Olympisch Congres in 1894,voorgezeten door baron Pierre de Coubertin (1861-1937), initiatiefnemer
Civis Romanus sum
Ik ben een Romeins burger (verwijzing naar rechten en plichten in het Romeins burgerrecht)
Civium in moribus rei publicae salus
Het welzijn van de Staat (hangt af van) de moraal der burgers, devies van de Universiteit van Florida
Codex Alimentarius
Het voedselboek, een verzameling standaarden en richtlijnen met betrekking tot voedsel, productie van levensmiddelen en voedselveiligheid, opgesteld, sinds 1962, onder auspiciën van de Verenigde Naties
Codex Aureus Epternacensis
een verlucht Evangeliarium, vervaardigd omstreeks 1040 in de Abdij van Echternach
Codex Eyckensis
Het Maaseyckse boek, een samengesteld evangeliarium uit de 8e eeuw, bewaard te Maaseik, waarschijnlijk vervaardigd in de Abdij van Echternach
Coitus interruptus
Onderbroken geslachtsgemeenschap, "voor het zingen de kerk uit"
Cogito ergo sum
Je pense donc je suis, Ik denk, dus ik ben. (Descartes)
Communis opinio
De gemeenschappelijke mening, de publieke opinie
Compos mentis
Bij zijn volle verstand
Concordia civium murus urbium
Harmonie onder haar bewoners is de dikste muur van elke stad
Concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur
De kleinen groeien door eendracht, de grootsten gaan ten onder door tweedracht
Concordia res parvae crescunt
Door eensgezindheid groeien kleine dingen, Eendracht maakt macht
Conditio sine qua non
Voorwaarde zonder welke (het gevolg) niet (zou zijn ingetreden), noodzakelijke voorwaarde
Confer
Vergelijk (met)
Confiteor
Ik beken, ik belijd
Coniunctis viribus
Met vereende krachten (ook: Viribus unitis)
Conscia mens recti, famae mendacia ridet
Wie zich bewust is van de waarheid, lacht om de leugens van het gerucht
Consensus
Overeenstemming; algemene gelijkheid van opvatting
Conserva et aedifica
Handhaaf en bouw, Behou en bou (wapenspreuk van de conservatieve studentenvereniging KVHV-Antwerpen)
Consuetudinis vis magna est
De macht der gewoonte is groot
Consuetudo alter alios prohiberea natura est
Gewoonte is een tweede natuur
Contradictio in terminis
Tegenspraak in termen, een interne tegenspraak
Contra vim mortis non est medicamen in hortis
Tegen de dood is geen kruid opgewassen
Contraria contrariis curantur
Tegenstanders worden verzorgd/geholpen door tegenstanders
Corpus Christi
Het Lichaam van Christus (benaming voor de Sacramentsdag in de rooms-katholieke kerk, naam van colleges in Oxford en Cambridge en een stad in Texas)
Corpus delicti
Voorwerp van misdaad, het juridisch bewijs van een strafrechtelijk feit
Corruptio optimi pessima
Het allerbeste wordt het allerslechtste als het in zijn tegendeel omslaat, bijvoorbeeld op zedelijk of religieus gebied, te vergelijken met de Engelse uitdrukking The sweetest wine makes the sharpest vinegar
(Felix ille tamen) corvo quoque rarior albo
(Een gelukkig man is) zeldzamer dan een witte raaf (Juvenalis, Satiren VII, 202)
Creatio ex nihilo
Schepping uit het niets
Credo in unum Deum
Ik geloof in één God. Aanhef geloofsbelijdenis
Credo quia absurdum
Ik geloof erin omdat het absurd is (toegeschreven aan Tertullianus)
Cui bono?
Wie heeft er baat bij? (Cicero, richtlijn in de rechtspraak)) [3]
Cuius regio, eius religio
Wiens regio, diens religie (principe opgesteld bij de Vrede van Augsburg in 1555)
Cuiusvis hominis est errare
Iedereen maakt fouten (Cicero)
Cum grano salis
Met een korrel zout
Cum laude
Met lof (gebruikt bij diploma's en promoties met uitmuntende resultaten)
Cum non tum age
Zo niet, dan toch
Cum suis (c.s.)
Met de zijnen/haren/hunnen, met aanhang
Cum tacent, clamant
Wanneer ze zwijgen, roepen ze
Cura, ut valeas
Draag zorg, opdat het je goed zou gaan
Curriculum vitae (cv)
De loop van het leven, Levensloop
Custodes Septentrionum
Bewakers van het Noorden

DBewerken

 
Domine salvam fac reginam, in een kerk op het eiland Wight, Engeland
Da mihi factum, dabo tibi ius
Geef mij de feiten, ik geef u het recht (rechtsspreuk)
De facto
In feite, in werkelijkheid, tegenhanger van De jure
De gustibus (et coloribus) non disputandum (est)
Over smaken (en kleuren) valt niet te twisten
De imitatione Christi
Over de navolging van Christus, een middeleeuws stichtelijk boek, toegeschreven aan Thomas a Kempis
De jure
Volgens het recht, formeel, tegenhanger van De facto (klassiek is: de iure)
De minimis non curat praetor (rex, lex)
Triviale zaken zijn niet de zorg van de autoriteit (koning, wet)
De mortuis nil nisi bene
(Spreek) over de doden slechts op goede/heuse wijze (toegeschreven aan Chilon; de Nederlandse spreuk Over de doden niets dan goeds zou in het Latijn luiden: De mortuis nil nisi bonum)
De novo
Van/uit het nieuwe, nieuw ontstaan (in de genetica en biochemie)
De profundis clamavi ad te Domine
Uit de diepten heb ik U aangeroepen, Heer (Psalm 130)
Defectus natalis
Geboortedefect (een onwettig kind, historische aanduiding)
Deleo hostem
Ik vernietig de vijand (motto van Groep Geleide Wapens van de Nederlandse Koninklijke Luchtmacht)
Deliriant isti Romani
Ze zijn gek, die Romeinen (René Goscinny in Asterix bij monde van Obelix; beter is: Delirant)
Deo optimo (et) maximo
De beste (en) grootste god
Deo vindice
God zal [ons] verdedigen (motto van de Geconfedereerde Staten van Amerika)
Deo volente
Als God het wil
Desinit in piscem mulier formosa superne
De uitkomst beantwoordt niet aan de verwachtingen (Horatius, Ars Poetica)
Deus ex machina
Een god uit een machine, een verhaallijn, een niet logische, onverwachte ontknoping; als Deus Ex Machina de naam (sinds 1976) van een Belgisch literair tijdschrift en van een computerspel uit 1984; als Deus ex Machina een Italiaanse rockband
Deus in adjutorium meum intende
God, kom mij te hulp. Opening van het kerkelijk morgengebed.
Deus vult
God wil het, Het is Gods wil
Dicendo discentes discimus
Wij die leren, leren door te spreken (naam van de eerste vrouwelijke Amsterdamse studentenvereniging DDD, voorloper van de AVSV)
Diem perdidi
Ik heb de dag verloren (Titus)
Dies ater
Een ongeluksdag
Dies diem docet
De dag leert de dag, Wij zijn nooit klaar met leren
Dies natalis
Geboortedag, in het bijzonder de stichtingsdag van een universiteit of van een studentenvereniging
Difficile dictu
Moeilijk om te zeggen
Difficile est deponere longum amorem
Het is moeilijk een lang gekoesterde liefde op te geven (Catullus)
Discendo Discimus
Door te leren, leren wij, Koninklijk 's-Gravenhaags Schaakgenootschap Discendo Discimus, opgericht 1852
Disciplina Vitae Scipio
Orde is de steunstok van het leven; motto van de letterkundige vereniging van het Barlaeus Gymnasium te Amsterdam
Dico Romanos hostes vincere posse
Ik zeg dat de Romeinen hun vijanden kunnen overwinnen óf Ik zeg dat de vijanden de Romeinen kunnen overwinnen (Romanos en hostes kunnen allebei de subjectsaccusativus zijn bij posse)
Dispar vulgo
Afwijkend van de grote massa
Divide et impera
Verdeel en heers
Do ut des
Ik geef opdat U zou geven
Docendo discimus
Door te onderwijzen leren wij
Dolus an virtus, quis in hoste requirat?
List of dapperheid, wie vraagt daarnaar, waar het een vijand geldt? (Vergilius, Aeneis II 390), Het doel heiligt de middelen
Dolus bonus
een leugentje om bestwil
Domine dirige nos
Heer, leid ons, Heer, geef ons richting (motto van de City of London)
Domine salvum fac regem
Heer, bewaar de koning, gebed na de Tridentijnse zondagsmis (Psalm 20, 10)
Domine salvam fac reginam
Heer, bewaar de koningin
Dominus illuminatio mea
De Heer is mijn licht (Psalm 27(26):1, motto van de Universiteit van Oxford)
Domus dulcis domus
Home sweet home of Oost west, thuis best
Donec eris felix multos numerabis amicos
Zo lang je gelukkig bent, zul je veel vrienden hebben (Ovidius, Tristia I,9,5)
Draco dormiens nunquam titillandus
Kietel nooit een slapende draak (wapenspreuk van Zweinsteins Hogeschool voor Hekserij en Hocus-Pocus in de Harry Potterverhalen)
Duae tabulae rasae in quibus nihil scriptum est
Twee schone leien waarop niets geschreven staat, Twee zielen, geen enkele gedachte (Stan Laurel, leus van de Laurel & Hardy-fancluborganisatie Sons of the Desert)
Duc in altum
Vaar naar het diepe (water), vrij vertaald: Steek van wal; tekst uit de Vulgaat, (Lc. 5, 4); begin van de Apostolische brief Novo millennio ineunte; devies van de Abdijschool van Zevenkerken te (Brugge); naam van een Voetbalvereniging (RKVV DIA) te Teteringen en ook een scheepsnaam
Ducunt fate volentem, nolentem trahunt
Het lot voert de welwillenden, het sleurt de onwilligen (Seneca)
Dulce est desipere in loco
Het is aangenaam dwaas te doen op bepaalde tijdstippen (Horatius)
Dulce et decorum est pro patria mori
Het is zoet en goed om voor het vaderland te sterven (Horatius, Oden iii.2.13)
Dulcia non meruit, qui non gustavit amara
Hij verdient het zoete niet, die 't bittere niet heeft gesmaakt (Ovidius, Ars Amatoria III, 5, 11)
Dum anima est, spes est
Waar er leven is, is er hoop
Dum spiro, spero
Zo lang ik adem, hoop ik
Duobus litigantibus, tertius gaudet
Als twee mannen bekvechten, is de derde blij
Dura lex, sed lex
De wet is hard, maar het is de wet (rechtsspreuk)
Dura necessitas
Noodzaak is hard

EBewerken

 
Errare humanum est
E causa ignota
Met onbekende oorzaak, afgekort als e.c.i. In de medische wereld veelgebruikte term om aan te geven dat de arts niet weet waar de klachten door veroorzaakt worden, zoals een diagnose: Rugpijn e.c.i.
E fructu arbor cognoscitur
Aan de vruchten herkent men de boom
E lingua stulta veniunt incommoda multa
Vele ongemakken komen voort uit dwaze taal
E pluribus unum
Uit velen één, Eenheid uit veelheid (devies van de Verenigde Staten)
Ecce homo
Ziehier de persoon in kwestie; Dit is 'm (Johannes 19:5)
Ecclesia vivit lege Romana
De Kerk leeft volgens de Romeinse wetten (het Romeins recht lag aan de basis van het canoniek recht)
Editio vulgata
Vulgaat, Volkseditie; vertaling door Hiëronymus van de Bijbel in het Latijn
Elephantum ex musca facere
Van een vlieg een olifant maken
Epistula non erubescit
Een brief bloost niet
Epistulae ex Ponto
Brieven uit Pontus, een bundel gedichten van Ovidius, geschreven tijdens zijn (gefingeerde ?) verbanning naar Tomis aan de Zwarte Zee
Equo ne credite, Teucri
Vertrouw dat paard niet, Trojanen (Vergilius, Aeneis, 2, 49, waarschuwing door Laocoön aan zijn stadsgenoten voor het Paard van Troje, zie ook Timeo Danaos et dona ferentes)
Ergo ego nec amicum habeo, nec inimicum?
Dus heb ik noch vrienden, noch vijanden? (Nero)
Eripiendo victorae prosum
Al helpende dien ik de overwinning (regimentsspreuk Regiment Geneeskundige Troepen)
Errare humanum est. Perseverare diabolicum
Zich vergissen is menselijk. Volharden is des duivels (Seneca)
Erro ergo sum
Ik maak fouten, dus ik besta, uitspraak van de Poolse schaakgrootmeester Sawielly Tartakower, variant op de uitspraak Cogito ergo sum van René Descartes
Esse est percipi
Zijn is waargenomen worden (George Berkeley)
Essentia nostra in distillato est
Onze essentie is in gedistilleerd, Ons diepste wezen ligt in gedistilleerd, zinspreuk van Koninklijke De Kuyper
Est modus in rebus, sunt certi denique fines
Er is maat in de dingen, er zijn tenslotte zekere grenzen (Horatius, Satiren I, 1, 106)
Et ab nato mei, et nunc, et ad mortuum mei, bibi, bibo et bibibo
Vanaf mijn geboorte, nu, en tot mijn dood, dronk ik, drink ik, en zal ik drinken (M. Soltani en T. Baar in hun Memoriae)
Et alii (et al.)
En anderen
Et cetera (etc.)
En andere zaken, enzovoort
Evangelii Gaudium
De Vreugde van het Evangelie, postsynodale apostolische exhortatie van Paus Franciscus (2013)
Eventus docebit
De afloop zal het leren (Livius)
Eventus stultorum magister est
Ondervinding is de leermeester der dommen, Door schade en schande wordt men wijzer
Ex aequo
Op gelijke voet, gelijkelijk (ook wel ex equo)
Ex ante
Van tevoren, vooraf, tegengestelde van ex post
 
Ex asse tuus, geheel de uwe, onder brief van Spinoza aan Leibniz, Den Haag 9 november 1671.
Ex asse
Geheel, volkomen.[4] Ex asse heres, universeel erfgenaam[5]
Ex asse tuus
Geheel de uwe aan het eind van een brief in het Latijn of Nederlands[6] vóór de ondertekening, zie illustratie (Brief van Spinoza aan Leibniz, Den Haag 9 november 1671). Vergelijk totus tuus
Ex cathedra
Vanaf de zetel (gesproken vanaf de kansel)
Ex falso sequitur quodlibet
Uit het ongerijmde volgt wat je maar wilt
Ex libris
(Een exemplaar) uit de boekenverzameling (+ naam eigenaar) (voor in een boek uit een particuliere bibliotheek)
Ex nihilo nihil fit
Uit niets wordt niets (de behoudswet in de filosofie en de exacte wetenschappen)
Ex nunc
Vanuit het heden, Zoals de situatie momenteel is (in de rechtspraak)
Ex officio (e o.)
Vanuit het ambt, Vanwege de functie, ambtshalve
Ex oriente lux
Uit het oosten (komt) het licht (waar de zon opkomt, en waar vanuit Europees gezichtspunt de beschaving is begonnen; motto van de Orde van Sint-Cyrillus en Sint-Methodius en naam van een vereniging voor de bestudering van het Oude Nabije Oosten)
Ex post
Na afloop, Achteraf, tegengestelde van ex ante
Ex post facto
Op grond van achteraf vastgestelde feiten (redenering, conclusie, theorie); achteraf, met terugwerkende kracht op een bepaalde handeling toegepast (wetgeving)
Ex vivo
Buiten het levende, buiten het lichaam (in de medische wetenschap)
Exempla contraria
Voorbeeld van het tegenovergestelde, een beleringstechniek via omkering
Exempli causa
Omwille van het voorbeeld, Bijvoorbeeld (ook exempli gratia (e.g.), niet te verwarren met id est (i.e.))
Excusatio non petita accusatio manifesta
Een excuus waar niet om werd gevraagd, is een duidelijke (zelf)beschuldiging
Exegi monumentum aere perennius
Ik heb een monument opgericht dat het langer houdt dan brons (Horatius, Odes III, 30, 1)
Exitus acta probat
Het doel heiligt de middelen (Ovidius, Heroides II, 85)
Experientia docet (stultos)
Al doende leert men (zelfs de dwazen) (lijfspreuk van het 130e squadron van de Koninklijke Luchtmacht)
Extra ecclesiam nulla salus
Buiten de kerk geen heil (redding of zaligheid)
Extra muros
Buiten de muren (van de stad), tegenhanger van Intra muros

FBewerken

 
Falsa fides in me semper est, aldus Fraude in een serie zinnebeeldige deugden en ondeugden in het Venetiaanse Dogepaleis.
 
Fons et origo, kunstwerk in Dokkum
Faber quisque fortunae suae
Ieder is de maker van zijn eigen geluk
Fabricando fit faber
Door te smeden wordt men smid.
Facta, non verba
Geen woorden maar daden (het motto van voetbalclub Feyenoord)
Factum stultus cognosit
Na de daad komt de dwaas tot inzicht
Fallit imago
Beeld misleidt, Schijn bedriegt
Fallitur augurio spes bona saepe suo
Een goede verwachting wordt dikwijls teleurgesteld
Falsa demonstratio
Foute uitleg, verkeerde beschrijving
Falsa fides in me semper est
In mij is altijd ontrouw
Falsa lectio
Foute lezing, fout in de interpretatie
Fama nihil est celerius
Niets is sneller dan een gerucht (Livius)
Fari argentum aurum tacere
Spreken is zilver, zwijgen is goud
Fas est ab hoste doceri
Het is goed ook van zijn vijanden te leren
Fasces
Roedenbundel, oud Romeins symbool van gezag, inspiratie van het fascisme
Fata morgana
Gezichtsbedrog (van Morgan le Fay)
Fatetur facinus is, qui iudicium fugit
Hij geeft zijn misdaad toe, die het gerecht ontvlucht, Wie het gerecht ontvlucht, bekent schuld
Felix qui potuit rerum cognoscere (causas)
Gelukkig is hij die de reden van dingen kon herkennen (variatie op Vergilius, Georgica 2, 490)
Fervet opus
IJverig werk gaat voort
Festina lente
Haast je langzaam, Haastige spoed is zelden goed (motto van keizer Augustus)
Fiat iustitia, ruat caelum
Laat rechtvaardigheid geschieden, ook al valt de hemel naar beneden (Ferdinand I)
Fiat lux
Laat er licht zijn, Er zij licht (Genesis 1:3, motto van de UCLA)
Fide et Literis
(Motto van St. Paul's School in Londen)
 
Stilleven met een gedicht over de schoenmaker die het werk van Apelles misprijst, eindigend met de zinsnede Finis Coronat Opus.
Fide, sed cui vide
Vertrouw, maar zie toe, wie
Fidei Defensor
Verdediger van het Geloof, eretitel van de Engelse koningen sinds 1521, door de paus toegekend aan Hendrik VIII en later weer ingetrokken
Fides facit fidem
Vertrouwen schept vertrouwen
Fides servanda est
Trouw moet worden onderhouden
Finis coronat opus
De kroon op het werk (Wapen van de Seychellen)
Fluctuat nec mergitur
Geschud door de golven, maar zij zal niet zinken (wapenspreuk van Parijs)
Fons et origo
Bron en oorsprong
Fons sapientiae verbum Domini
Het woord van de Heer is een bron van wijsheid
Fortes creantur fortibus
Sterken brengen sterken voort (wapenspreuk van Gorinchem)
Fortes fortuna juvat
Het geluk helpt de dapperen (Plinius, de Vesuviusuitbarsting)
Fortis et Liber
Sterk en vrij
Fortiter in re, suaviter in modo
Streng wat de principiële kant van een zaak betreft, soepel in de uitvoering van de regels. (Claudio Aquaviva, jezuïetengeneraal)
Fortuna audaces coronat
Fortuna non mutat genus
Het lot verandert de afkomst niet, De omstandigheden hebben geen invloed op de herkomst (Horatius, Epoden 4)
(Non est tuum) fortuna quod fecit
(Het is niet van jou) wat het geluk/toeval je heeft gebracht (Seneca, Epistula 8)
Fortuna vitrea est; tum cum splendet, frangitur
Het geluk is van glas; als het schittert, breekt het
Frater, ave atque vale
Gegroet broeder, en vaarwel (op het einde van een gedicht van Gaius Valerius Catullus)
Fronti nulla fides
Het uiterlijk is onbetrouwbaar, Schijn bedriegt
Frusta laborat, qui omnibus placere studet
Hij doet vergeefse moeite, die tracht allen te behagen

GBewerken

Gallia est omnis divisa in partes tres
Gallië is in zijn geheel verdeeld in drie delen (eerste woorden uit De bello Gallico van Caesar)
Generatio spontanea
Spontane generatie, een vanzelf ontstaan van leven, een (onjuiste) klassieke opvatting (Aristoteles)
Genius loci
De geest van een plaats; de geestelijke atmosfeer, de bepalende kenmerken, de “aura” van een plek
Gens una sumus
Wij zijn allen één volk (motto van de wereldschaakbond FIDE)
Gladiator in arena consilium capit
Een zwaardvechter vormt in het strijdperk zijn plan
Gloria in excelsis Deo
Eer aan God in den hoge. Hymne uit de kerstliturgie, waarin engelen de geboorte aankondigen van Jezus van Nazaret. Zij heffen volgens Lucas het lied aan: Glorie aan God in den hoge, vrede daalt neer op de aarde, hij heeft in mensen welbehagen! Lucas 2:14. De achtste paus Thelesphorus nam deze hymne op bij de aanvang van de nachtmis op Kerstmis.
Gloria victis
Glorie aan de verslagenen
Graeca sunt, non leguntur
Het is Grieks, het wordt niet gelezen
Graecia capta ferum vicit victorem
Het verslagen Griekenland overwon zijn wilde veroveraar (na de Romeinse verovering van Griekenland namen de Romeinen de Griekse cultuur over)
Gutta cavat lapidem, non vi sed saepe cadendo
De druppel holt de steen uit, niet met geweld, maar door keer op keer te vallen

HBewerken

Habeas corpus
Gij zult het lichaam krijgen (De eerste woorden van een Engelse wet uit 1679 die burgers moest beschermen tegen gerechtelijke willekeur.)
Habemus papam!
We hebben een paus!, in: Annuncio vobis gaudium magnum: Habemus papam! Ik verkondig u met grote vreugde; we hebben een Paus! (afkondiging van af de loggia van de Sint-Pietersbasiliek door de kardinaal-protodiaken dat een nieuwe paus is gekozen)
Habent sua fata libelli
Boeken hebben hun lotsbestemming
Hannibal ante portas / Hannibal ad portas
Hannibal voor de poorten, oftewel Er is een zeer groot gevaar nabij (gebruikt door onder anderen Cicero in De finibus IV (9, 22) en Philippica I (5, 11) en door Livius in Ab urbe condita XXIII)
Hic domus dei est et porta coeli
Dit is het huis van God en de poort van de hemel (gevelopschrift op de Hartebrugkerk te Leiden)
Hic finis fandi
Dit was het einde van het gesprek
Hic locus est ubi mors gaudet succurrere vitae
Hier is de plaats waar de dood blij is het leven te helpen (vaak te zien in anatomiezalen)
Hic Rhodus, hic salta
Dit is Rhodos, spring hier (Aisopos, fabel 203)
Hodie mihi, cras tibi
Vandaag voor mij, morgen voor jou. Vandaar: heden ik, morgen gij (dikwijls als spreuk op grafstenen. Naar Jezus Sirach, Ecclesiasticus 38:22)
Homines dum docent discunt
Mensen leren terwijl ze lesgeven (Seneca)
Homines quod volunt credunt
Mensen geloven wat ze willen geloven (Julius Caesar)
Homo fugit velut umbra
De mens is vluchtig als een schaduw
Homo homini lupus (est)
De mens (is voor) de mens een wolf (Terentius[7] of Plautus (Asinaria), bekend geworden door Thomas Hobbes)
Homo homini penis
De mens is voor de (mede)mens een roede, dichtregel van Fritzi Harmsen van Beek
Homo proponit, Deus disponit
De mens wikt, God beschikt
Homo sapiens non urinat in ventum
Een wijs man plast niet tegen de wind in (potjeslatijn, spreuk op het fries van het Max Euweplein in Amsterdam)
Homo sum, humani nihil a me alienum puto
Ik ben een mens, niets menselijks is mij vreemd (Terentius, Heauton Timorumenos, 25 (77)). Als citaat gebruikt door Cicero in De Officiis I, 9, 30 en door Seneca in Epistula 95, 53. Alienum (vreemd of buiten-) werd oorspronkelijk gebruikt in de betekenis van irrelevant, aangezien deze zin het antwoord vormde op een opmerking waarbij de spreker werd gemaand om zich met zijn eigen zaken te bemoeien. Nu wordt het vaak gebruikt als oproep om andere culturen te respecteren en meer algemeen om humaan te zijn. Puto (ik beschouw) wordt niet vertaald omdat het geen betekenis heeft buiten de context van de zin binnen het toneelstuk. Nihil wordt ook wel verkort geschreven als nil
Honestum petimus usque
Onafgebroken zoeken wij het eervolle (zinspreuk van het Amsterdamsch Studenten Corps)
Honores non quaero, fidelis sum
Ik zoek geen eerbewijzen, ik ben trouw, wapenspreuk van de Belgische militair arts en verzetsman Albert Guérisse
Honos praemium virtutis
Eer is de loon der deugd (Cicero, De claris oratoribus 81, 281)
Hora est
Het uur is er, Het is tijd, uitgesproken door de pedel na een academische promotie
Hora finita
De tijd is verstreken, uitgesproken op Rijksuniversiteit Groningen, bij voorkeur in plaatselijke tongval, door de pedel na een promotie
Hora fugit
Het uur vlucht, De tijd vliegt (ook Tempus fugit)
Hora ruit, tempus fluit
Het uur snelt heen, de tijd vloeit weg
Horresco referens
Ik huiver als ik er aan denk (Virgilius, Aeneas 2, 204)
Horror Coeli
Angst voor de hemel; poëziebundel van Willem Frederik Hermans uit 1946
Horror vacui
Afkeer van de leegte, bijvoorbeeld ter verklaring van de werking van een zuigpomp, het ontstane vacuüm wordt opgevuld; ook een begrip in de kunstgeschiedenis
Hortus botanicus
Botanische tuin, plantentuin
Horum omnium fortissimi sunt Belgae
Van al die lieden zijn de Belgen de dappersten (Julius Caesar), eerste geschiedkundige vermelding van de Oude Belgen, een Keltische stam
Hypotheses non fingo
Ik verzin geen hypotheses (Newton, Principia)
Hostes ad pulverem ferire
Sla al uw vijanden tot pulp (Grand Theft Auto)

IBewerken

I ad Graecum pi
Loop naar de Griekse pi, Loop naar de galg (de archaïsche Griekse letter pi zag eruit als een galg)
Ibidem (Ibid.)
Op dezelfde plaats (als in de vorige voetnoot)
Id est (i.e.)
Dat wil zeggen, met andere woorden of soms in dit geval (afhankelijk van context) Niet te verwarren met exempli gratia (e.g.)
Idem dito
precies hetzelfde (beter is: idem ditto)
Idem velle, idem nolle, id vera amicitia est
Hetzelfde willen en hetzelfde niet willen, dat is ware vriendschap (Sallustius)
Iesus Nazarenus, Rex Iudaeorum
Jezus van Nazareth, koning der Joden (opschrift op het kruis)
Ignis natura renovatur integra
Door vuur wordt de gehele natuur vernieuwd (gevelsteen Scheikundegebouw Dreien, Wageningen University)
Ignorante portum, nullus ventus secundus
Als je niet weet naar welke haven je vaart, is geen enkele wind gunstig
Ignorantia iuris nocet
De wet niet kennen schaadt
Ignorantia legis non excusat
De wet niet kennen is geen excuus
Ignoscito saepe alteri, numquam tibi
Vergeef vaak een ander, nooit jezelf
Ignoti nulla cupido
Onbekend maakt onbemind
Illud quod medium est atque inter utrumque probamus
Dit, wat het midden is en tussen elk van beide is, keuren wij goed (Martialis)
Impetu feroci
letterlijk Met felle aanval, de wapenspreuk van het 323e squadron van de Koninklijke Luchtmacht
Impossibilium nulla obligatio est
Niemand kan verplicht worden het onmogelijke te doen (Corpus Iuris Civilis)
Imprimatur
Dat het gedrukt worde (zie ook Nihil obstat)
In Aeternum
Voor eeuwig
In casu
In dit geval
In cauda venenum
Het venijn zit in de staart
In concordia humilitate
Eendrachtig bescheiden
In Dei nomine feliciter
Mogen wij in Gods naam gelukkig voortgaan (motto van Radboud Universiteit Nijmegen)
In dubio abstine
In geval van twijfel onthoude men zich
In dubio pro libertate
Als er een twijfel is over schuld, mocht de beklaagde vrijgelaten worden (rechtsspreuk)
In dubio pro reo
Bij twijfel, dan voor de beschuldigde (rechtsbeginsel, het voordeel van de twijfel)
In dulci jubilo
In zoete vreugde, eerste regel (en titel) van een 14e-eeuws Duits kerstlied
In extremis
in de laatste ogenblikken, tot het uiterste, op de valreep
In fide fides
Trouw in het geloof, o.m. wapenspreuk van bisschop Franciscus Boermans en van de studentenvereniging KSV St. Franciscus Xaverius
In flagrante delicto
Op heterdaad betrapt
In hoc signo (vinces), In hoc signo (victor eris)
In dit teken zul je overwinnen (overwinnaar zijn) (visioen van Constantijn de Grote over een goddelijk teken voor zijn strijd tegen Maxentius). Vaak afgekort als IHS.
In lumine tuo videmus lumen
In Uw licht zien wij het licht (Psalm 36:10, motto van Theologische Universiteit Kampen, PKN)
In manu medici (i.m.m.)
(Geef) in handen van de arts, vermelding op recept
In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum
In uw handen, Heer, beveel ik mijn geest. Gebed van Jezus van Nazareth, vlak vóór zijn sterven. Lucas 23:46. Iets dergelijk ook in Psalm 31:5 of 31:6.
In mari meri miri mori muri necesse est
In een zee van bewonderenswaardige wijn moet een muis wel sterven (ezelsbruggetje om Romeinse kinderen de klinkers te leren)
In manibus vestris victoria est
De overwinning ligt in jullie handen
In necessariis unitas, in dubiis libertas, in omnibus caritas
In het benodigde eenheid, in het betwijfelde vrijheid, in alles liefdadigheid
In partibus infidelium
in de (lands)delen van de ongelovigen, aanduiding bij de naam van de zetel van een RK titulair bisschop
In odium fidei
Uit haat voor het geloof
In omnibus omnia
In alles zit alles vervat
In situ
Op zijn plaats
In statu nascendi
In de toestand van geboorte; in wording, in prille toestand
In vacuo
In de leegte, in vacuüm
In vino veritas
In wijn zit waarheid (Plinius de Oudere)
In vitro
In glas, in een reageerbuis
In vivo
In het leven, biologische technieken die in het complete levende lichaam van een organisme plaatsvinden
In nomine patris, filii et spiritus sancti
In de naam van de vader, de zoon en de heilige geest
Initium est saluti notitia peccati
Het begin van je behoud is het bemerken van je fout (Seneca)
Inquietum est cor nostrum, donec requiescat in Te
Onrustig is ons hart, totdat het rust vindt in U (Augustinus)
Inspice et cautus eris
Aanschouw uzelf en u zult op uw hoede zijn (zinspreuk van het Delftsch Studenten Corps)
Inter alia
Tussen andere dingen, Onder andere
Inter arma caritas
Liefdadigheid tussen de wapens (wapenspreuk van het Rode Kruis)
Inter arma enim silent leges
In tijden van oorlog zijn de wetten stil (ook: Inter arma enim silent Musae: In tijden van oorlog zijn de kunsten stil, variërend op Silent enim leges inter arma uit de Oratio Pro Annio Milone IV van Cicero)
Inter Scaldes
Tussen de Schelden (nameljk tussen Oosterschelde en Westerschelde); een restaurant in Kruiningen met Michelinsterren
Inter utrumque tene
Houd [het] tussen beide uitersten, Houd het midden
Interbellum (van het Latijnse inter (tussen) en bellum (oorlog))
Periode tussen twee oorlogen; met het interbellum wordt meestal verwezen naar de periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog
Interdum lacrimae pondera vocis habent
Tranen hebben soms de kracht van woorden
Intra muros
Binnen de muren (van de stad), tegenhanger van Extra muros
Intus et in cute
Van binnen en van buiten, door en door (Persius)
Intus ut libet, foris ut moris est
Denk wat je wil, maar in het openbaar voeg je je naar wat gebruikelijk is. Motto van de filosoof Cesare Cremonini, die weigerde door Galileo's telescoop te kijken
Ira furor brevis est
Boosheid is een korte woede (Horatius, Epistulae I, 2, 62)
Is fecit, cui prodest
Gedaan door hem die ervan profiteert
Ita feri ut se mori sentiat
Sla hem zo, dat hij voelt dat hij sterft (Caligula)
Ipsa scientia potestas est
Wetenschap (kennis) is macht (Confucius)
Ius curia novit
De rechter kent het recht
Iustitia omni auro carior
Gerechtigheid is meer waard dan al het goud
Iustitia omnibus
Gerechtigheid voor allen
Iuvat inconcessa voluptas
Verboden genot is zoet
Iuris prudentia
Door de bezigheden van kenners

JBewerken

Jure uxoris
Het recht van de echtgenote (klassiek is: iure vxoris of vxoris iure)

LBewerken

Labor omnia vincit
Arbeid overwint alles; motto van de Amerikaanse staat Oklahoma; ook als Laborare omnia vincit, Werken overwint alles
Laedere facile, mederi difficile
Kwetsen is gemakkelijk, een wonde genezen is moeilijk
Lapsus calami
Fout van de pen, een schrijffout
Lapsus linguae
Fout van de tong, een spreekfout
Lapsus memoriae
Fout van het geheugen, een vergissing
Latinitas culinaria
Keukenlatijn, potjeslatijn; spottende aanduiding voor gebrekkig latijn
Latinitas piscatorum
Visserslatijn; grootspraak, in het bijzonder met betrekking tot visvangst
Lauda, Sion, Salvatorem
Loof, Sion, uw verlosser. Aanhef hymne van Thomas van Aquino - 1225-1274 - geschreven in 1264 voor het koorgebed - de Lauden - op het feest van Sacramentsdag op initiatief van paus Urbanus IV
Laudare, benedicere, praedicare
God lof toezingen, elkaar tot zegen zijn, het evangelie verkondigen. Spreuk van de Orde der Dominicanen.
Lectori salutem (L.S.)
Aan den lezer heil; Lezer gegroet
Legenda aurea
Gouden legenden, een verzameling heiligenlevens en kerkelijke feesten, opgetekend door Jacobus de Voragine (1228-1298)
Legio patria nostra
Het legioen is ons vaderland, motto van het Vreemdelingenlegioen
Lex barbarorum
De wet van de barbaren, gedicht van H. Marsman
Lex dura, sed lex
De wet is hard, maar het is de wet
Lex naturae
Wet van de natuur (regels in de theologie, filosofie en ethiek, ook ius naturale, natuurrecht)
Libellus de conscribendis epistolis
Een boekje over het schrijven van brieven; geschrift uit 1521 van Desiderius Erasmus
Liber floridus
Bloemrijk boek, Een middeleeuwse encyclopedie in Latijns handschrift, geschreven door Lambert van Sint-Omaars
Linea recta
In rechte lijn; zonder omwegen
Linquenda tellus, et domus, et placens uxo
Eens moeten wij deze grond, dit huis en de dierbare echtgenote verlaten
Littera apostolica
Apostolische brief; een brief die door een paus is geschreven
Littera cursiva
Schuinschrift, verzamelnaam voor snel schrijfbaar Gotisch schrift
Littera hybrida
Verzamelnaam voor een type van Gotisch schrift
Littera textualis
Tekstletter, verzamelnaam voor een type van Gotisch boekschrift
Litterae communionis
geschriften van de gemeenschap; internationaal Engelstalig religieus tijdschrift, thans Traces geheten
Loci communes
Gemeenschappelijke plaatsen, algemene grondbeginselen (boek van de Lutherse theoloog Melanchthon)
Loco citato (l.c.)
Te aangehaalder plaatse, op de geciteerde plaats
Locus delicti
Plaats waar de misdaad is gepleegd
Longa via est
De weg is lang
Luctor et emergo
Ik worstel en kom boven, Motto van de provincie Zeeland
Lucratori te salutant
Zij die zich gaan verrijken, groeten u (variatie op Morituri te salutant
Lupos apud oves custodes relinquere
De wolven bij de schapen achterlaten als bewakers (Plautus)
Lupus in fabula
De wolf in het verhaal (Terentius)
Lux et libertas
Licht en vrijheid (motto van NRC Handelsblad)
Lux et veritas
Licht en waarheid (wapenspreuk van Yale-universiteit)
Lux inens nos agit
Het licht dat in ons is drijft ons voort (gnostisch gezegde, tevens motto van de Aloude en Aangenomen Schotse Ritus)

MBewerken

Magna cum laude
Met groot lof, (kwalificatie bij het behalen van een universitair examen of bij een wetenschappelijke promotie)
Maxima cum laude
Met de hoogste lof, (kwalificatie bij het behalen van een universitair examen of bij een wetenschappelijke promotie)
Magna res libertas
De belangrijkste zaak is vrijheid
Maior e longinquo reverentia
Van afstand bezien is alles mooi Cornelius Tacitus, Annales 1.47
Maior famae sitis est quam virtutis
De dorst naar roem is groter dan die naar dapperheid (Juvenalis)
Mala herba difficulter moritur
Onkruid vergaat niet
Mala sunt vicina bonis
Het kwade is de buur van het goede (Ovidius)
Maledicus a malefico non distat nisi occasione
Een kwaadspreker verschilt niet veel van iemand die kwaad doet tenzij wat betreft de gelegenheid (Quintilianus)
Malo accepto stultus sapit
Een dwaas wordt door schade en schande wijs
Malo mori quam foedari
Ik sterf liever, dan ik onteerd word (wapenspreuk op het grafmonument van de familie Van Reede Ginkel, Amerongen, XIXe eeuw)
Malus bonum ubi se simulat, tum est pessimus
Nooit is een slechter mens slechter dan wanneer hij zich als een goed mens voordoet
Manibus pedibusque
Met handen en voeten
Manu militari
Gewapenderhand
Manus manum lavat
De ene hand wast de ander
Mater semper certa est
De moeder is altijd zeker
Maximae cuique fortunae minime credendum est
Ieder grootste geluk moet allerminst geloofd worden (Livius)
Mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa
Door mijn schuld, door mijn schuld, door mijn allergrootste schuld
Mea vota
Mijn wens of mijn stem
Medicus curat, natura sanat
De dokter zorgt voor zijn patiënt, maar de natuur geneest hem
Melior est vicinus juxta quam frater procul
Beter een naaste buur dan een verre broer
Memento, homo, quia pulvis es et in pulvem reverteris
Bedenk, mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren
Memento mori
Gedenk je sterfelijkheid, Gedenk te sterven
Mendacem memorem esse oportet
Een leugenaar moet veel onthouden (Marcus Fabius Quintilianus)
Mens agitat molem
De geest beweegt de massa (motto van Technische Universiteit Eindhoven)
Mens et manus
Verstand en hand (motto van MIT)
Mens sana in corpore sano
Een gezonde geest in een gezond lichaam (Juvenalis Satyra X, 356)
Mens sana non potest vivere in corpore sicco
Een gezonde geest kan niet leven in een droog lichaam (motto van studentenvereniging Icterus Antwerpen)
Mille periculis supersum
Duizend gevaren kom ik te boven (motto van Bergen op Zoom)
Minuentur atrae Carmine curae
Door een lied zullen de duistere zorgen kleiner worden gemaakt (Horatius)
Mirabile dictu
Wonderlijk om te zeggen
Misce stultiam consiliis brevem; dulce est decipere in loco
Meng wat schalksheid in je beraadslagingen, af en toe een dwaas zijn is wel zo aangenaam
Miscemus utile dulci
Laten we het nuttige en het aangename verenigen
Miscere utile dulci
Het nuttige met het aangename combineren (Horatius)
Modus operandi
Manier van werken, in het bijzonder de specifieke werkwijze van een misdadiger
Modus vivendi
Manier van leven, afspraak hoe om te gaan met onderlinge verschillen; ook: Modus Vivendi, titel van een dichtbundel (1950) van Bergman
Moniti meliora sequamur
Laat ons op gewaarschuwde wijze verder handelen
Morituri te salutant
Zij die sterven gaan, groeten u (gladiatoren)
Moriae encomium, sive Stultitiae laus
Lof der zotheid (een werk van Desiderius Erasmus uit 1511)
Moribus antiquis
naar oude gewoonten (lijfspreuk van Justus Lipsius)
Mors certa, hora incerta
De dood is vast, het uur is onvast. (op een zonnewijzer)
Mors tua, vita mea
Jouw dood, mijn leven (om te overleven, moet je op het slagveld doden)
Motu proprio
Uit eigen beweging; een handgeschreven pauselijke brief met de werking van een decreet
Multa ceciderunt, ut altius surgerent
Vele dingen zijn gevallen, om hoger te herrijzen (Seneca)
Multatuli
eigenlijk multa tuli, Ik heb veel (leed) gedragen, pseudoniem van Eduard Douwes Dekker
Multi sunt vocati, pauci vero electi
Velen zijn geroepen, slechts weinig uitverkoren
Multi multa; nemo omnia novit
Veel mensen weten veel, maar niemand weet alles
Multis parasse divitias non finis miseriarum fuit, sed mutatia
Voor velen was verworven rijkdom niet het einde van hun ellende, maar heeft het veranderd (Epicurus)
Mundus vult decipi, ergo decipiatur
De wereld wil bedrogen worden, laat haar dus bedrogen worden (toegeschreven aan Petronius)
Musis sacrum
Gewijd aan de Muzen, concertgebouw te Arnhem, voormalige concertzaal te Baarn en te Schiedam, voormalige vereniging te Leiden
Mutua Fides
Wederzijds vertrouwen, naam van de sociëteit van het Groninger Studenten Corps
Mutatis mutandis
De dingen die veranderd moeten worden, veranderd zijnd, nadat veranderd is wat veranderd moet worden

NBewerken

Natura abhorret vacuum
De natuur verdraagt geen vacuüm
Natura artis magistra
De natuur is de leermeesteres van de kunst (volledige naam dierentuin Artis in Amsterdam)
Natura naturans
De natuur doet wat de natuur moet doen
Naturam mutare difficile est
Het is moeilijk je aard te veranderen (Seneca)
Navigare necesse est, vivere non est necesse
Het is nodig te varen, niet te leven (handelen is soms belangrijker dan om zijn leven bekommerd zijn; dankzij het handelen kan men blijven leven)
Navita de ventis, de tauris narrat arator
De schipper vertelt over de winden, de boer over de stieren
Ne bis in idem
Geen twee keer (vonnissen) over dezelfde zaak (algemeen rechtsbeginsel, ook Non bis in idem)
Ne praeter modum
Niet over de schreef (zinspreuk van de groensenaat van het ASC/AVSV)
Ne quid nimis
Niets te veel, alles met mate
Nec fasces nec opes sola artis sceptra perennant
Noch macht, noch rijkdom, maar slechts het gezag van de wetenschap blijft bestaan (opschrift op Uraniborg, Tycho Brahe)
Nec Hercules contra plures
Zelfs Hercules kan er geen twee tegelijk aan
Nec impar viribus onus
Het gewicht evenaart de inspanning
Nec jactantia, nec metu
Zonder woorden, zonder vrees (Regiment Para Commando)
Nec plus ultra
Dat wat door niets wordt overtroffen.
Nec pluribus impar
Ik ben de grootste
Nec temere, nec timide
Noch roekeloos, noch vreesachtig (Luchtmobiele Brigade)
Nec timide, nec tumide
Zonder vrees, zonder overmoed
Necessitas non habet legem
Nood heeft geen wet; nood breekt wet
Nemo auditur (propriam turpitudinem allegans)
Niemand vindt gehoor (bij de rechter) wanneer hij zich beroept op zijn eigen schandelijk gedrag
Nemo censetur ignorare legem
Niemand wordt geacht de wet niet te kennen, eenieder wordt geacht de wet te kennen
 
De toegangspoort van de vroegere Citadel van Gent.
Nemo censetur ignorare legem
Niet kennen van de wet is geen geldig excuus om de wet te overtreden (rechtsspreuk)
Nemo dat quod non habet
Niemand kan geven wat hij niet heeft
Nemo in amore videt
In de liefde ziet niemand, Liefde maakt blind
Nemo iudex in properiā causā
Niemand is rechter in zijn eigen zaak (rechtsspreuk)
Nemo me impune lacessit
Niemand zal me ongestraft tergen (wapenspreuk van de Orde van de Distel, van de Engelse koninklijke familie in Schotland en van Schotse regimenten in het Britse leger)
Nemo sine vitiis nascitur
Niemand wordt zonder gebreken geboren (Horatius, Satirae)
Neque ignorare (medicum) oportet quae sit aegri natura
Noch betaamt het (de dokter) het temperament van de zieke man te negeren (Aulus Cornelius Celsus, De Medicina, Proemium)
Nescis quid vesper vehat
Je weet niet wat de avond brengt
Nescitis quo hora dominum veniet
Jullie weten niet op welk uur de heerser zal komen (inscriptie boven de klok van de Dom van Trier)
Nihil est ab omni parte beatum
Niets is in alle opzichten/van alle kanten gelukzalig (Horatius)
Nihil est incertior vulgo
Niets is wispelturiger dan de massa
Nihil lacrima citius arescit
Niets droogt sneller dan een traan
Nihil sine Labore
Niets zonder arbeid; ook als Nil sine labore (Horatius) of als Sine labore nihil
Nihil sub sole novum
Er is niets nieuws (onder de zon) (Prediker 1:9)
Nihil obstat
Niets staat in de weg, er is geen enkel bezwaar (om dit document te drukken) (zie ook Imprimatur)
Nil desperandum
Wanhoop niet (ook: Nihil desperandum, wanhoop nooit)
Nil nobis absurdum
Niets is ons te dol (Korps Aan- en Afvoertroepen van de Nederlandse Landmacht)
Nil satis nisi optimum
Alleen het beste is goed genoeg (motto van de Engelse voetbalclub Everton FC)
Nil scire tutissima fides
Niets weten is het veiligste geloof/vertrouwen/garantie (Oldenbarnevelt)
Nil sine labore
Niets zonder arbeid (Horatius, motto van scholen en van het Royal Canadian Army Service Corps); ook als Nihil sine labore en als Sine labore nihil
Nil sine sole
Niets zonder zon
Nil volentibus arduum
Niets is onmogelijk voor hen die willen (motto van een 17e-eeuws Amsterdams cultureel gezelschap)
Nitimur in vetitum semper cupimusque negata
Wij streven altijd naar het verbodene en begeren hetgeen ons ontzegd is (Ovidius, Amores III, 4, 17)
Nobilitas obligat
Adeldom verplicht
Nolens volens
Niet willende willend, tegen wil en dank
Noli me tangere
Raak mij niet aan
Nomen correctum
Verbeterde naam (in de taxonomie)
Nomen est omen
Een naam is een voorteken
Nomen nescio (NN of N.N.)
Ik weet de naam niet (waar een onbekende naam moet staan)
Nomen nominandum (NN of N.N.)
De naam moet nog genoemd worden (variant op Nomen nescio)
Nomina odiosa sunt
Namen zijn hatelijk
Non fortis, ced tenax
Niet sterk, maar taai (familie Van Elzakker)
Non fui, fui, non sum, non curo
Ik was niet, ik was, ik ben niet, het kan mij niet schelen
Non licet omnibus adire Corinthum
Niet iedereen mag Korinthe bereiken (Horatius, Epistulae I, 17, 36)
Non nobis solum nati sumus
We zijn niet alleen voor onszelf geboren (Cicero, De Officiis 1, 22)
Non olet
Het stinkt niet, zie Pecunia non olet
Non omnia possumus omnes
Niet iedereen kan alles doen (Vergilius)
Non omnis moriar
Ik zal niet geheel sterven (Horatius, Odes III, 30 LDR)
Non plus ultra
Tot hier en niet verder (opschrift op de zuilen van Hercules, Jezus[bron?])
Non scholae sed vitae discimus
Je leert niet voor school, maar voor het leven (Seneca, die in werkelijkheid het omgekeerde zei: Non vitae sed scholae discimus, De jeugd doet niet zijn best voor de toekomst maar alleen omdat de leraar het van hem vraagt)
Non sequitur
Het volgt er niet uit, het volgt niet uit de premissen
Non semper arcum tendit Apollo
De boog van Apollo kan niet steeds gespannen zijn (Horatius)
Non si male nunc et olim sic erit
Wie zijn doel wil krijgen, ook de middelen (Horatius)
Non sum qualis eram
Ik ben niet (meer) zoals ik geweest ben (Horatius)
Non ut edam vivo, sed ut vivam edo
Ik leef niet om te eten, ik eet om te leven
Non vi, sed arte
niet door geweld, maar door kunst; niet door geweld, maar door overleg
Non vi sed disputando
Niet met kracht maar door rede(voering)
Non vincit nisi veritas
Niets overwint dan de waarheid (motto van L.V.V.S. Augustinus)
Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum
De kleren maken niet de man, de man maakt de kleren
Nondum amabam, et amare amabam
Ik had nog niet lief, en verlangde ernaar lief te hebben
Nosce orbis
Ken de wereld
Nosce te ipsum
Ken uzelf (naar Cicero, gebaseerd op de Griekse spreuk γνῶθι σεαυτόν (gnothi seauton), gegrift op de tempel van Apollo in Delphi)
Nos iungit amicitia
Ons verbindt de vriendschap (zinspreuk van Sociëteit NIA van het Amsterdams studentencorps)
Nota bene
Noteer goed, Let op
Nova et vetera
Het nieuwe en het oude
Novum in Vetere latet, Vetus in Novo patet
“Het Nieuwe is verborgen in het Oude aanwezig, de ware betekenis van het Oude komt in het Nieuwe aan het licht (Augustinus)
Nulla dies sine linea.Geen dag zonder lijn Spreuk van de Griekse schilder Apelles ca. 375-370 v. Chr. Genoteerd door Plinius de Oudere in zijn encyclopedie Naturalis Historia (77-100).
Nulla est medicina sine lingua Latina
Geen medicijnen zonder Latijn
Nulla poena sine lege
Geen straf zonder wetten
Nullum crimen, nulla poena, sine praevia lege poenali
Er is geen misdaad, (dus) geen straf als er geen voorafgaande (straf)wettelijke bepaling is (legaliteitsbeginsel uit artikel 1 van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht)
Nulla regula sine exceptione
Geen regel zonder uitzondering
Nulla tenaci invia est via
Voor de aanhouder is geen weg onbegaanbaar (motto van de Nederlandse autofabrikant Spyker)
Nulli cedo
Ik wijk voor niets (motto van Algemene Infanterie, en in de vorm Cedo Nulli lijfspreuk van Erasmus)
Nullius in verba
Geloof niemand op zijn woord (motto van de Royal Society).
Nullum humani mihi alienum
Niets menselijks is mij vreemd
Numquam iterum
Nooit meer
Numquam tui obliviscar
Ik zal je nooit vergeten
Nunc aut nunquam
Nu of nooit (Korps Commandotroepen)
Nunc est bibendum
Nu is het tijd om te drinken (Horatius, Odes I, 37, 1)

OBewerken

O crassum ingenium! Suspicor fuisse Batavum
Wat een plompe geest! Ik vermoed dat het een Nederlander was (Erasmus)
O fortunatos nimium sua si bona norint, agricolas
O gelukzalige landbouwers, die te weinig begrijpen hoe goed hun leven is (Vergilius, Georgica 2, 458ff.)
O tempora, o mores!
Wat een tijden, wat een zeden! (Cicero)
Obscuris vera involvens
Obscuriteit verbergt waarheid (Vergilius)
Obscurum per obscurius, ignotum per ignotius
het duistere (verklaren) door het duisterdere, het onbekende door het onbekendere (een verklaring geven die meer vragen oproept dan beantwoordt)
Occasio furem facit
De gelegenheid maakt een dief
Oculi plus vident quam oculus
Meerdere ogen zien meer dan slechts een
Oculi sunt in amore duces
De ogen zijn de leiders in de liefde (Propertius)
Oderint dum metuant
Ze mogen me haten, als ze me maar vrezen (Caligula)
Odi profanum vulgus et arceo
Ik haat het onbeschaafde gepeupel en houd het op een afstand (Horatius, Carmina 3.1)
Odi et amo
Ik haat en ik bemin (Catullus)
Omne animal post coitum triste
Elk dier is na de coïtus terneergeslagen (Aristoteles[bron?])
Omne ignotum pro magnifico est
Al het onbekende wordt als wonderbaar aanzien (Tacitus)
Omne principium difficile est
In alles de eerste zijn is moeilijk
Omnes eodem cogimur
Wij worden allemaal naar één enkel punt samengedreven, iedereen is sterfelijk
Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, saepe autem omnia, quae valetudini contraria sunt, faciunt
Alle mensen willen gezond zijn, maar vaak doen ze alles dat nadelig is voor hun gezondheid
Omnibus
Voor allen
Omnia mea mecum porto
Ik draag al mijn bezittingen bij me
Omnia mutantur, nihil interit
Alles verandert, niets vergaat (Ovidius, Metamorfosen, XV, 165)
Omnia obliviscar
Vergeet alles
Omnia sponte fluant absit violentia rebus
Laat alles vrij lopen (eigenlijk: stromen) zonder zaken geweld aan te doen
Omnia vincit amor (nos et cedamus amori)
Liefde overwint alles (laten wij ons ook overgeven) (Vergilius, Eclogae 10.69)
Omnium artium medicina nobilissima est
Van alle kunsten is de geneeskunde de edelste
Optimum est pati quod emendare non possis
Het is beter te verdragen wat je niet terug goed kan maken (Seneca)
Optimum medicamentum quies est
Rust is het beste medicijn'
Ora et labora
Bid en werk (motto van de Benedictijnen)
Oratio de hominis dignitate
“Oratie over de waardigheid van de mens” (geschrift van Giovanni Pico della Mirandola)
Oratio pro domo
pleidooi voor eigen zaak, preek voor eigen parochie, pleidooi van eigen advocaat (zie ook: Pro domo (sua))
O sacrum convivium
O heilig gastmaal, antifoon (of beurtzang) over het geheim van de eucharistie, toegeschreven aan Thomas van Aquino

PBewerken

Pacta sunt servanda
Overeenkomsten moeten worden nagekomen
Panem et circenses
Brood en spelen (Juvenalis, Satire X)
Pange lingua gloriosi
Bezing, mijn tong, het mysterie. Hymne geschreven vóór 1264 door Thomas van Aquino (1225-1274) gezongen bij de processie op Witte Donderdag en op Sacramentsdag. De twee laatste coupletten Tantum ergo worden gebruikt in het Lof. Initiatief van paus Urbanus IV.
Parcere subiectis, sed debellare superbos
Spaar de onderworpenen, maar vernietig hen die zich hardnekkig blijven verzetten (Vergilius, Aeneis 6.853, stelregel van de Romeinse politiek)
Pars pro toto
Een deel in plaats van het geheel
Pars sanitatis velle sanari fuit
Deel van het genezen is het genezen willen worden (Seneca)
Parvus numero, magnus merito
Gering in aantal, groot in daden (motto van Koninklijke Luchtmacht)
Parvi sed magni
Klein maar Dapper (motto van 1e Regiment Carabiniers Prins Boudewijn)
Pater noster
Onze vader (naam en begin eerste regel van het betreffende christelijke gebed; een rozenkrans; een liftsysteem)
Pauperis est numerare pecus
Het is des armen (de arme eigen) zijn vee te tellen (Ovidius)
Pax Christi
De vrede van Christus, zegenwens; de naam van een internationale katholieke vredesbeweging
Pax intrantibus
Vrede zij de binnentredenden (boven de entree van een huis)
Pax melior est quam iustissimum bellum
Vrede is beter dan de rechtvaardigste oorlog
Pax quaeritur bello
Vrede wordt verkregen door oorlog
Pax Romana
Romeinse vrede, langdurige politieke stabiliteit; zie ook: Pax Americana, Pax Britannica, Pax Ottomana, Pax Neerlandica
Pecunia non olet
Geld stinkt niet (toegeschreven aan keizer Vespasianus)
Per aspera ad astra
Langs moeilijkheden naar de sterren (motto van de NASA en de stad Gouda, ook Ad astra per aspera)
Perfer et obdura, dolor hic tibi proderit olim
Verdraag en volhard, eens zal dit leed je tot voordeel strekken
Periculum in mora
Er is risico in uitstel (Livius, Ab urbe condita, 38.25.13)
Pericula non timeo
Ik vrees het gevaar niet; ik ga het gevaar niet uit de weg (wapenspreuk van Belgische ontmijningsdienst DOVO)
Perpetuum mobile
Voortdurend bewegend, een denkbeeldig apparaat dat eenmaal in beweging uit zichzelf blijft bewegen
Persona non grata
Ongewenst persoon
Pia fraus
Vrome leugen, leugentje om bestwil
Pie Iesu, domine, dona eis requiem
Heilige Heer Jezus, geef hun zielerust
Pigmaei gigantum humeris impositi plus quam ipsi gigantes vident
Dwergen, staande op de schouders van reuzen, zien verder dan die reuzen (Isaac Newton, naar de 12e-eeuwse filosoof Bernard van Chartres)
Pluralis majestatis
Meervoud van verhevenheid, koninklijk meervoud
Placet Hic Requiescere Musis
Hier behaagt het de Muzen te vertoeven (Het sociëteits-gebouw van het Utrechts Studenten Corps)
Pluralitas non est ponenda sine necessitate
Men moet (aan een formule) geen dingen toevoegen zonder noodzaak
Poena potest demi, culpa perennis erit
De straf kan verminderd worden, de schuld zal eeuwig zijn (Ovidius)
Poeta nascitur, orator fit
Een dichter wordt geboren, een redenaar gemaakt
Pontifex maximus
Hogepriester / opperpriester, een Romeinse titel
Post aut propter?
Erna? Of erdoor veroorzaakt?
Post hoc ergo propter hoc
Daarna, dus daardoor, een drogreden
Post mortem
Na de dood
Postscriptum (PS)
Naschrift
Poscimur
Wij worden opgeëist, wij zijn niet vrij in ons doen en laten
Post meridiem (P.M.)
Na het middaguur, de tijd van 12 uur 's middags tot 12 uur 's nachts, tegenhanger van Ante meridiem
Potior est, qui prior est
Wie het eerst komt, wie het eerst maalt
Potius sero quam numquam
Liever laat dan nooit (Livius)
Praeparatus Esto
Wees voorbereid, embleem-spreuk van de Dienst Speciale Interventies der Nederlandse politie
Praepositus generalis
generaal-overste (algemeen overste der Jezuïetenorde)
Praesens absens
(Lichamelijk) aanwezig, (geestelijk) afwezig
Praesidium atque decus quae sunt et gaudia vitae - Formant hic animos Graeca Latina rudes
Om eens tot steun, sieraad en bron van vreugde in het leven te zijn, vormen Grieks en Latijn hier de nog ongepolijste geest (opschrift boven de poort van de Latijnse School in Gouda)
Praesidium libertatis
Bolwerk der vrijheid, devies van de Universiteit Leiden
Primum non nocere
Het belangrijkste is om niet te schaden (uit de Eed van Hippocrates, die beginnende artsen moeten afleggen)
Primus inter pares
De eerste onder zijn gelijken
Primus perpetuus
Steeds de eerste (van de klas)
Pro bono (publico)
Ten goede (van het publiek), ten bate van de publieke zaak
Pro Deo
Voor God, onbezoldigd
Pro domo (sua)
Voor zijn eigen huis, voor zichzelf. Naar een toespraak van Cicero voor de pontifices, 57 v. Chr., waarin hij poogde bezit terug te krijgen dat Clodius hem had ontnomen
Pro Ecclesia et Pontifice
Voor Kerk en Paus (een pauselijke onderscheiding voor bewezen diensten)
Pro forma
voor de vorm (zie ook: pro-formazitting)
Pro Juventute
Voor de jeugd, naam van voormalige vereniging ter bestrijding van jeugdcriminaliteit, thans van de Stichting Steunfonds Pro Juventute Nederland
Pro Patria
Voor het vaderland, Koninklijke Leidsche Studenten Vereeniging tot Vrijwillige Oefening in den Wapenhandel Pro Patria, opgericht 1866, studentenweerbaarheid te Leiden
Pro Patria Crescunt
Groeien voor het vaderland (zinspreuk van de Voorbereidende Divisie tot de Koninklijke Militaire School)
Pro Patria Semper
Altijd voor het vaderland, wapenspreuk van Hubert Pierlot
Procul dubio
Buiten twijfel, zonder enige twijfel
Procul o, procul este profani
Blijft op grote afstand, jullie niet-ingewijden
Promissum cadit in debitum
Het beloofde komt terecht bij het verschuldigde, belofte maakt schuld
Proximus sum egomet mihi
Ik ben mijzelf het naast; confer (vergelijk) Quisque sibi proximus: Ieder is zichzelf het naast
Pugnans in tenebris
Strijdend in de duisternis (nacht) (wapenspreuk van het 500e Squadron KLu, thans 620 sqd)
Pulchrum est digito monstrari et dicier, hic est
Het is mooi met de vinger nagewezen te worden en te horen zeggen: hij is het, het is leuk om bekend te zijn (dicier = archaïsme voor dici)
Pulvis et umbra sumus
Wij zijn slechts stof en schaduw (Horatius, Carmina, boek IV, 7, 16).
Pus bonum et laudabile
Goede en prijzenswaardige etter

QBewerken

Quadragesimo Anno
In het veertigste jaar, “Veertig jaar later”, een encycliek van Paus Pius XI (1931)
Quae caret ora cruore nostro
Welke kust kent ons bloed niet?, Horatius
Qualis artifex pereo!
Als wat een groot kunstenaar ga ik ten onder!, Nero
Qualitate qua
Ambtshalve, uit hoofde van zijn ambt
Qua Patet Orbis
Zo wijd de wereld strekt, devies van het Korps Mariniers
Quando peritura nemo scit
Wanneer ze zal vergaan weet niemand
Quanti canicula ille in fenestra
How much is that doggy in the window, wapenspreuk van de fictieve stad Ankh-Meurbork van de Engelse schrijver Terry Pratchett
Qui beneficium dedit, taceat; narret, qui accepit
Hij, die een weldaad heeft gegeven, moet zwijgen; hij die het ontvangen heeft, moet spreken. (Seneca)
Qui bono?
Wie profiteert?, Cicero (beter: Cui bono?)
Qui(s) custodiet ipsos custodes
Wie houdt toezicht op de toezichthouders, Wie bewaakt de bewakers, Juvenalis, Satiren
Qui cantat, bis orat
Wie zingt, bidt dubbel (Augustinus)
Qui habet aures audiendi audiat
Wie oren heeft om te horen moet horen (Openbaring 2:7 e.v.)
Qui rogat, non errat
Wie vraagt, dwaalt niet
Qui scribit, bis legit
Wie schrijft, leest twee keer
Qui tacet, consentire videtur
Wie zwijgt, lijkt het ermee eens te zijn, Wie zwijgt, stemt toe, Paus Bonifatius VIII
Qui vult dare parva non debet magna rogare
Hij die wenst weinig te geven, zou niet veel moeten vragen
Quid pro quo
Voor wat hoort wat
Quidquid agis, prudenter agas, et respice finem
Wat je ook doet, doe het verstandig en denk na over het einde
Quidquid discis, tibi discis
Alles wat je leert, leer je voor jezelf
Quidquid latine dictum sit, altum videtur
Wat in het Latijn gezegd wordt, klinkt diepgaand
Quidvis egestas imperat
Schaarste eist al wat je wilt, Plautus
Quiescat plebs
Moge het volk kalm zijn
Quieta non movere
Wat in rust is, niet verstoren, Geen slapende honden wakker maken
Quirites!
Burgers!, tekst van 'de kortste toespraak ooit', Julius Caesar in 47 v.Chr. voor het Xe legioen
Quisque sibi proximus
Ieder is zichzelf het naast; confer (vergelijk) Proximus sum egomet mihi, Ik ben mijzelf het naast
Quot homines, tot sententiae
Zo veel mensen, zo veel meningen, Cicero
Quo vadis?
Waar gaat gij heen?
Quod erat demonstrandum (Q.E.D.)
Hetgeen moest worden aangetoond
Quod licet Iovi non licet bovi
Wat Jupiter mag, mag een rund nog niet, Wat is toegestaan aan Jupiter, is nog niet toegestaan aan een rund
Quod me non necat me certe confirmat
Wat mij niet doodt, maakt me zeker sterker
Quod medicina aliis, aliis est acre venenum
Het medicijn van de een is het vergif van de ander
Quod non
Hetgeen niet het geval is
Quod non est in actis non est in mundo
Wat niet schriftelijk is vastgelegd, bestaat niet
Quod scripsi, scripsi
Wat ik geschreven heb, heb ik geschreven, Johannes 19:22
Quod sis, esse velis nihilque malis
Je moet willen zijn wie je bent en niets liever willen, Martialis, Epigrammen
Quot capita, tot sententiae
Zoveel hoofden, zoveel meningen
Quos vult perdere Iuppiter dementat prius
Degenen die Jupiter in het verderf wil storten, ontneemt hij eerst hun zinnen
Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?
Hoelang nog, Catilina, zul je ons geduld op de proef stellen?, openingszin van Cicero's aanklacht tegen Catilina

RBewerken

Radix malorum est cupiditas
Hebzucht is de wortel van alle kwaad (thema van The Pardoner's Tale uit The Canterbury Tales, ontleend aan 1 Timoteüs 6:10)
Rara avis
Een zeldzame vogel (zie ook corvo quoque rarior albo)
Rara est fides
Trouw is zeldzaam
Ratio fatum vincere nulla potest
Geen enkele berekening kan het lot overwinnen (Ovidius)
Reddite ergo quae sunt Caesaris, Caesari
Geef de Keizer wat des Keizers is (Mattheüs 22:21)
Regina coeli
‘’Koningin des hemels”, Maria-antifoon in de katholieke kerk, ook een voormalig meisjespensionaat, thans taleninstituut te Vught.
Regina regit colorem
De dame voert de kleur (van het veld), een regel in het schaakspel
Remedia amoris
Middelen tegen de liefde, titel van een ironisch leerdicht van Ovidius
Repetitio est mater studiorum
Repetitie (herhaling) is de moeder van studie (studeren)
Requiescat in pace (R.I.P.)
Hij/zij ruste in vrede
Rerum cognoscere causas
De oorzaken der dingen doorzien (motto van LSE, naar Vergilius, zie Felix qui potuit rerum cognoscere (causas))
Rerum novarum
“Over nieuwe dingen, “Van een omwenteling”, een encycliek van Paus Leo XIII (1891)
Res ad triarios rediit
De zaak is teruggekomen tot de triarii, wanneer er sprake is van een crisissituatie, oorspronkelijk gebruikt voor een gevecht dat zich verkeerd ontwikkelt
Res, non verba
Daden, geen woorden, Geen woorden maar daden
Rete non tenditur milvio
Het net wordt niet uitgebreid tot de vlieger
Reteneo hostes pacis abs te Llnge
Wij houden de vijand van de vrede verre
Retrorsum causa et effectus
Omkering van oorzaak en gevolg, een onjuiste redenering door het verwisselen van oorzaak en gevolg
Ridentem dicere verum quid vetat?
Wat is er op tegen al lachend de waarheid te zeggen? (Horatius, Satiren I, 1, v. 24-25)
Rideo ergo sum
Ik lach, dus ik besta (aansporing tot optimisme)
Rigor mortis
lijkstijfheid (verstijving van spieren na intrede van de dood, begint binnen 2-6 uur na overlijden)
Risus abundat in ore stultorum
De gek lacht om alles
Rogo vos, quis potest sine offula vivere?
Ik vraag jullie, wie kan zonder worstjes leven? (Claudius)
Roma locuta, causa finita
Rome heeft gesproken, de zaak is beëindigd (Sint Augustinus), een zaak is afgelopen en valt niet meer te betwisten
Romanes eunt domus
Romans go home uit Monty Python's Life of Brian. Terwijl hij Romanes eunt domus op de muur schrijft, wordt hij gesnapt door een Romeinse centurion, die hem voor straf 100 maal de correcte vertaling Romani ite domum op de muur laat schrijven.
Rustica progenies semper villana fuit
Het kroost van de boeren is altijd boer geweest

SBewerken

Sacris solemniis
Verenigd rond dit feest. Hymne (1264) van Thomas van Aquino (1225-1274) voor het koorgebed van Sacramentsdag. Initiatief van paus Urbanus IV. Het zesde couplet 'Panis angelicus' (het brood van de engelen) is wereldbekend geworden door de compositie van César Franck in 1872 voor tenor, orgel, harp en cello.
Saepe morborum gravium exitus incerti sunt
Vaak is de afloop van ernstige ziekten onzeker
Saevis tranquillus in undis
Rustig te midden van woeste golven (lijfspreuk van Willem van Oranje)
Salus aegroti suprema lex
Het welzijn van de patiënt is de belangrijkste wet
Salus patriae suprema lex
Het welzijn van het vaderland is de hoogste wet: een spreuk aan de hand waarvan het gebruik van buitengewone machtenwetten in België tijdens (en na) de Tweede Wereldoorlog werd gerechtvaardigd.
Salus populi suprema lex esto
Het welzijn van het volk zal de hoogste wet zijn (motto van Missouri).
Salvator Mundi
Verlosser van de wereld, naam van een schilderij door Leonardo da Vinci met afbeelding van Jezus
Salvo errore et omissione
Behoudens fouten en weglatingen (soms afgekort tot s.e. & o.)
Sanis libris, vita lacuna
Zonder boeken is het leven ledig
Sapere aude
Durf wijs te zijn
Sator Arepo tenet opera rotas
De zaaier Arepo houdt de wielen bezig (betekenisloze spreuk, aangetroffen in magische vierkanten)
Scientia sol mentis est
Kennis is het licht van de geest
Scientia vincere tenebras
Door wetenschap de duisternis overwinnen (spreuk van de Vrije Universiteit Brussel)
Sed quis custodiet ipsos custodes?
Maar wie bewaakt de bewakers? (Juvenalis)
Semper crescendo
Altijd hoger, Steeds toenemend in toonsterkte
Semper idem
Altijd hetzelfde (wapenspreuk van conservatieve Italiaanse curiekardinaal Alfredo Ottaviani)
Semper excelsius
Altijd beter (wapenspreuk van K.A.V. Lovania Leuven)
Semper fidelis
Altijd trouw (ook wel afgekort als Semper Fi, wapenspreuk van het United States Marine Corps)
 
SPQR - De senaat en het volk van Rome.
Semper paratus pro justicia
Altijd paraat voor gerechtigheid (embleemspreuk van de Unit Interventie Mariniers van Nederland)
Semper primus
Altijd de eerste (wapenspreuk van de 1st Infantry Regiment, VS)
Senatus populusque Romanus (S.P.Q.R.)
De senaat en het volk van Rome
Servatis a periculum
Bewaar ons voor het kwade
Si decem habeas linguas, mutum esse addecet
Zelfs al zou je tien tongen hebben, dan moet je ze toch stilhouden
Si monumentum requiris, circumspice
Als je zijn monument wilt zien, kijk om je heen (op het graf van Christopher Wren in St Paul's Cathedral)
Si parva licet componere magnis
Als het toegestaan is kleine dingen met grote dingen te vergelijken
Si quaeris peninsulam amoenam circumspice
Als je een lieflijk schiereiland zoekt, kijk dan om je heen (motto van Michigan)
Si tacuisses, philosophus mansisses
Als je had gezwegen, was je een filosoof gebleven
Si vis amari, ama
Als je bemind wilt worden, bemin (dan)
Si vis pacem, para bellum
Als je vrede wilt, bereid je voor op oorlog (door Vegetius in Epitoma rei militaris verwoord als Qui desiderat pacem, bellum praeparat)
Si vis pacem, para iustitiam
Als je vrede wilt, bereid gerechtigheid voor
Si vis vivam
Als jij wilt, zal ik leven
Sic
Precies zo (de tekst is precies geciteerd zoals hij er stond, inclusief de taalfout)
Sic iubeo, sic volo, et sit pro ratione voluntas mea
Zo beveel ik, zo wens ik het en laat mijn wil u tot reden zijn
Sic semper tyrannis
Zo vergaat het iedere tiran (toegeschreven aan Brutus bij de moord op Caesar, geroepen door John Wilkes Booth na de moord op Abraham Lincoln, motto van Virginia)
Sic transit gloria mundi
Alzo vergaat 's werelds schoonheid (gezegd tot de pausen na hun verkiezing)
Sic gorgiamus allos subjectatos nunc
We gladly feast on those who subdue us, Wij houden een feestmaal op hen die ons onderdrukken (motto van The Addams Family)
Sidera somnum suadent
De sterren raden ons de slaap aan
Signum perfectionis
Teken van perfectie
Silent enim leges inter arma
zie Inter arma enim silent leges
Similia similibus curantur
Soort zoekt soort
Similia similibus dissolventur
Gelijke zaken worden opgelost in gelijke zaken (spreuk van Griekse natuurfilosofen en alchemisten)
Sine anno (s.a.)
Zonder jaar (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de datum van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine dato, of: sine die
Sine dato (s.d.)
Zonder datum (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de datum van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine die, of: sine anno
Sine die (s.d.)
Zonder dag (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de datum van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine dato, of: sine anno
Sine editore (s.e.)
Zonder uitgever(in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de uitgever is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine nomine
Sine ira et studio
Zonder haat of liefde, Zonder wrok of sympathie (Tacitus), zonder vooringenomenheid voor of tegen
Sine labore nihil
Zonder werk (krijgt men) niets (Horatius); ook als Nil (of nihil) sine labore ; naam van een woning te Leiden
Sine labore non erit panis in ore
Zonder arbeid zal er geen brood in de mond zijn
Sine loco (s.l.)
Zonder plaats (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de plaats van uitgave is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld)
Sine nobilitate (s.nob.)
zonder adel, niet van adel, zie ook Snob (persoon)
Sine nomine (s.n.)
Zonder naam (in bibliografische opsommingen, zoals bibliotheek-catalogi: de uitgever is onbekend, of wordt niet in het werk vermeld) - ook: sine editore
Sine sole sileo
Zonder de zon ben ik stil (spreuk op zonnewijzers)
Sit tibi terra levis
Moge de aarde zachtjes op je drukken (Romeinse grafspreuk)
Sol iustitiae illustra nos
Zonne der gerechtigheid verlicht ons (motto van Universiteit van Utrecht, vergelijk Maleachi 4:2 of 3:19)
Sol lucet omnibus
De zon schijnt voor iedereen
Sola fide
Alleen door geloof
Sola gratia
Alleen door genade, een van de vijf sola's tijdens de protestante Reformatie
Sola scriptura
Alleen door de Bijbel (christendom)
Sola victoria satiat
Alleen de overwinning schenkt voldoening (tatoeage van voetballer Steven Defour[8])
Soli Deo gloria
Alleen aan God de eer, de laatste van de vijf sola's, ondertekening van Bach
Species decipit
Schijn bedriegt
Spes bona
Goede hoop
Spiritus intus alit
De geest voedt zich van binnenuit (Vergilius, Aeneis VI, 726)
Stante pede
Op staande voet, onmiddellijk
Stare decisis (et non quieta movere)
Bij de onderhavige zaak blijven (en het onverstoorde niet verstoren) (in de rechtspraak)
Status quo
De bestaande toestand
Status quo ante bellum
De situatie van voor de oorlog; term uit de diplomatie
Studium generale
Algemene studie; collegereeks voor algemene vorming
Stultorum infinitus numerus est
Het aantal dwazen is oneindig (Prediker 1:15 in de oude Vulgaat, Carrasco in Don Quichot II-3)
Stultus non seccurritur
De dwazen worden niet geholpen
Stupor mundi
De verbazing van de wereld (titel van Frederik II)
Stultitiae laus
Lof der zotheid, voluit: '’Moriae encomium, sive Stultitiae laus’’, een werk van Desiderius Erasmus uit 1511
Stultus stulte loquitur
Een dwaas spreekt op dwaze wijze
Suamet ipse fraude captus
In zijn eigen list gevangen (Livius, Ab Urbe Condita, 27.28.13)
Sub iudice
Onder de rechter, nog in behandeling bij een rechterlijke instantie
Sub rosa
Onder de roos (volgens Dan Browns De Da Vinci code gebruikt door de Tempeliers)
Sui generis
Aangepast aan de omstandigheden, met een typisch eigen aard
Summa cum laude
Met de hoogste lof, (kwalificatie bij het behalen van een universitair examen of bij een wetenschappelijke promotie)
Summum ius summa iniuria
Het recht tot op de spits drijven is het onrecht tot op de spits drijven (Cicero, De Officiis I, 10, 33)
Summum nec metuas diem nec optes
Je moet de laatste dag niet vrezen noch wensen (Marcus Valerius Martialis)
Sum quod eris
Ik ben wat jij zult zijn (tekst op grafstenen)
Sunt pueri pueri, pueri puerilia tractant
Kinderen zijn kinderen, kinderen gedragen zich als kinderen
Sunt quidem homines non re sed nomine
Zij zijn ongetwijfeld mensen niet in werkelijkheid maar door de naam (Cicero)
Sutor ne ultra crepidam
Schoenmaker, niet boven het sandaal, Schoenmaker, blijf bij je leest (Plinius de Oudere, Naturalis Historia XXXV, 36, 85-86)
Suo jure
In zijn/haar eigen recht
Suum cuique
Ieder het zijne (ieder krijgt wat hem toekomt). Motto van de Pruisische Orde van de Zwarte Adelaar.
Suus rex reginae placet
Aan de koningin bevalt haar koning (het meest)
Syllabus Errorum
Lijst van dwalingen(geschrift van Paus Pius IX, 1864)

TBewerken

 
Kerktoren met uurwerk in Resiutta in Friuli-Venezia Giulia, Italië
Tacitum vivit sub pectore vulnus
De wonde leeft stilzwijgend onder de borst (Vergilius)
Tale quale
Zoals het reilt en zeilt (zoals het is)
Tantae molis erat Romanam condere gentem
Zoveel inspanning kostte het de Romeinse staat te vestigen (Vergilius, Aeneis, 1, 33)
Tarde venientibus ossa
Voor de laatkomers, enkel de beenderen
Te amo
Ik hou van je
Temet nosce
Ken uzelf (uit het Oudgrieks: Γνῶθι σεαυτόν; deze spreuk stond op een steen in Delphi, zie ook: Nosce te ipsum!)
Tempora mutantur, et nos mutamur in illis
De tijden zijn veranderd, en wij zijn mee veranderd (Audoënus)
Tempus fugit
De tijd vlucht/vliegt
Tempus omnia revelat
Tijd onthult alles
Tempus Præteritum Nihil Futurum Incertum. Præsens Instabile Cave Ne Perdas Hoc Tuum
Verleden tijd is niets, de toekomst is ongewis. Het heden is onzeker, pas op en verdoe uw tijd niet. Op de zonnewijzer in de Groningse Prinsentuin.
Tempus valet volat velat
De tijd vliegt, ...
Tene quod bene
Behoud het goede
Tentanda via est
Terminus ante quem
Limiet (eindpunt) waarvoor... in een relatieve chronologie
Terminus post quem
Limiet (eindpunt) waarna... in een relatieve chronologie
Terna
voordracht van drie kandidaten voor een bisschopsbenoeming in de Rooms-Katholieke Kerk
Terra marique potens
Onverslaanbaar ter land en op zee (wapenspreuk van de O'Malleys)
Testiculos habet et bene pendentes
Hij heeft testikels en ze hangen goed
Testimonium paupertatis
Bewijs van onvermogen
(Quidquid id est,) timeo Danaos et dona ferentes
(Hoe dan ook,) ik vrees de Grieken zelfs al geven zij geschenken (Vergilius, Aeneis, 2, 49)
Theatrum Anatomicum
Anatomisch theater, Ontleedkundig schouwspel (een ruimte waarin colleges ontleedkunde worden gegeven. Een gereconstrueerd exemplaar in het Rijksmuseum Boerhaave te Leiden; tevens opschrift boven het toegangspoortje van de chirurgijns in het gebouw de Waag te Amsterdam)
Timeo hominem unius libri
In het debat vrees ik een man die slechts één boek (goed) heeft gelezen (Thomas van Aquino)
Tolle, lege
Neem en lees, woorden die Augustinus van Hippo hoorde en die hem ertoe brachten de Bijbel te gaan lezen
Tolle moras, semper nocuit differre paratis
Hef elk oponthoud op, voor wie voorbereid is, is uitstellen altijd schadelijk geweest. (Lucanus)
Totus tuus
(soms afgekort tot TT) Geheel de uwe aan eind van een brief in het Latijn voor de ondertekening, vergelijk Frans Tout à toi en Latijn Ex asse tuus. Wapenspreuk van Paus Johannes Paulus II
Tractatus Logico-Philosophicus
Traktaat (verhandeling) over de logische filosofie; hoofdwerk van de Oostenrijks-Britse filosoof Ludwig Wittgenstein
Tres faciunt collegium
Met z'n drieën vormt men een gezelschap; naam van voormalig adellijk dispuut van het Utrechtsch Studenten Corps
Trias politica
Driemachtenleer; een theorie van de staatsinrichting uitgaande van de scheiding der macht(en)
Tu es sacerdos in aeternum
Je bent priester voor altijd (bij de aanstelling van een katholieke priester)
Tum podex carmen extulit horridulum
Toen stiet de aars een ruw lied uit
Tum tua res agitur, paries cum proximus ardet
Dan staat ook jouw zaak op het spel, wanneer het huis naast jou in brand staat
Tunica pallio propior est
Het hemd is nader dan de rok
Tu quoque, fili mi!
Gij ook, mijn zoon! (Julius Caesar in Latijnse vertaling vanuit het Grieks tegen Brutus, die hem vermoordde) of
Tu quoque, Brute!
Jij ook, Brutus! Zie ook: Et tu, Brute?

UBewerken

Ubi amici, ibidem opes
Waar vrienden zijn, is tegelijk rijkdom (Plautus)
Ubi bene, ibi patria
Waar men zich goed voelt, daar is zijn vaderland
Ubi caritas, Deus ibi est
Waar zorgzaamheid is, daar is God
Ubi caritas et amor,Deus ibi est
Waar betrokkenheid is en liefde, daar is God. Een herhaalde strofe, die gezongen wordt bij de Voetwassing in de liturgie van Witte Donderdag.
Ubi concordia, ibi victoria
Waar harmonie is, daar heerst victorie
Ubi dubium, ibi libertas
Waar twijfel is, is vrijheid
Ubi fumus, ibi ignis
Waar rook is, is vuur
Ubi maior minor cessat
Waar er een meerdere is, is de mindere niet meer relevant
Ubi mel ibi apes
Waar honing is, zijn bijen
Ubi pus evacua
Waar pus zit, verwijder het
Ubi societas, ibi ius
Waar een maatschappij is, daar is recht
Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia
Waar gij zijt Gaius, zal ik, Gaia, zijn
Ubi volentia est, via est
Waar een wil is, is een weg
Ultra posse nemo obligatur
Niemand kan verplicht worden meer te doen dan waartoe hij in staat is
Una salus victis, nullam sperare salutem
De enige zekerheid voor de verliezers is geen heil te verwachten (Vergilius, Aeneis II, 354)
Unde habeas, quaerit nemo, sed oportet habere
Vanwaar je het hebt, vraagt niemand, maar je behoort het te hebben (Juvenalis)
Uno sumus animo
Wij zijn een van geest (motto van het Stedelijk Gymnasium Leiden)
Ubi sunt gaudia
waar de vreugden zijn, gezang (canon), op melodie van Philip Hayes
Unum castigabis, centum emendabis
Door er één te straffen, kan men er honderd tot beter inzicht brengen
Unus pro omnibus, omnes pro uno
Een voor allen, allen voor één (Apocrief motto van De drie musketiers)
Unus testis, nullus testis
Eén getuige is geen getuige, Een enkele getuigenis is onvoldoende
Urbem marmoream relinquo, quam latericiam accepi
Ik laat een marmeren stad achter, die ik in steen heb gekregen (Augustus)
Urbi et orbi
Voor de stad (Rome) en voor de wereld (de pauselijke zegen)
Usque ad tempus divi Gratiani
Tot het tijdstip van de goddelijke Gratian (Vegetius)
Usus magister est optimus
Ervaring is de beste leermeester (Cicero)
Utinam populus Romanus unam cervicem haberet
Had het Romeinse volk maar één nek (Caligula, die hoopte het volk uit te roeien met maar één slag van het zwaard)
Ut ameris, amabilis esto
Om te kunnen beminnen, moet ge beminnelijk zijn (Ovidius)
Ut incepit fidelis sic permanet
Loyaal is ze begonnen, loyaal blijft ze
 
Ut omnes unum sint. Gevelsteen in de Abdij van Bec, geschonken door de Kathedraal van Canterbury in 1969.
Ut desint vires, tamen voluntas laudanda est
Hoewel de krachten ontbreken, moet toch de wil geprezen worden (Ovidius, Epistulae ex Ponto III, 4, 79)
Ut omnes unum sint
Opdat zij allen een zijn (uit Johannes 17:21, motto van de Johannes Gutenberg Universiteit en de YMCA)
Ut sementem feceris ita metes
Zoals je zaait zal je oogsten
Ut sis nocte levis, sit cena brevis!
Laat het avondmaal kort zijn, opdat je 's nachts licht bent
Ut vivat, crescat et floreat!
Opdat ze leve, groeie en bloeie! (studentikoos monogram, lijfspreuk onder studentenverenigingen)
Uxor formosa et vinum sunt dulcia venena
Mooie vrouwen en wijn zijn zoet venijn

VBewerken

Vacate et scire
Wees stil en weet (motto van de Universiteit van Sussex).
Vae victis
Wee de overwonnenen (volgens de overlevering gezegd door de Gallische leider Brennus toen de verslagen Romeinen protesteerden tegen de hoogte van de schatting die hij hun oplegde)
Vana est sine viribus ira
Haat, zonder macht om er aan te voldoen, is ijdel
Vanitas vanitatum et omnia vanitas
IJdelheid der ijdelheden en alles is ijdelheid (Prediker 1:2)
Varietas delectat
Afwisseling is prettig, Verandering van spijs doet eten (Seneca c.s.)
Varium et mutabile semper femina
Iets altijd veranderlijks en wispelturigs is de vrouw (Vergilius, Aeneas 4, 569-570), te vergelijken met La donna è mobile en Une femme souvent n'est qu'une plume au vent (Victor Hugo)
Velle non discitur
Willen kun je niet leren
Velut arbor aevo
Zoals een boom bij het verstrijken van de tijd (Horatius, Oden I, 12, 45)
Veni, bibi, vomui
Ik kwam, ik dronk, ik gaf over
Veni, vidi, vici
Ik ben gekomen, ik heb gezien, ik heb overwonnen, Ik kwam, ik zag, ik overwon (Julius Caesar na zijn snelle overwinning op koning Pharnacus van Pontus)
Veni, vidi et capiebar ad anum
Ik kwam, ik zag en werd vanachter belaagd (volgens Carthaagse overlevering gezegd door Hannibal na zijn tocht over de Alpen toen zijn leger bloedig van achteren werd overrompeld door dat van Fabius Maximus)
Veni, vidi, fugi
Ik kwam, ik zag, ik vluchtte. Parodie op Veni, vidi, vici, vermoedelijk door Henryk Sienkiewicz
Venite ad me omnes
Komt allen tot mij (Matteüs 11:28)
Ventis secundis, tene cursum
Als de wind gunstig is, behoud koers (Go with the flow)
Verba docent, exempla trahunt
Woorden onderwijzen, voorbeelden doen navolgen
Verba volant,scripta manent
Woorden vervliegen, het geschrevene blijft
Verbum domini lucerna pedibus nostris
Het woord van de Heer is een lamp voor onze voeten (Psalm 119:105, oorspronkelijk motto van de Rijksuniversiteit Groningen)
Verbum supernum
Hemels woord Beginregel van de hymne uit 1264 van Thomas van Aquino (1225-1274), geschreven voor het Officie van Sacramentsdag.
Veridis quo
Waar de waarheid is
Veritas temporis filia
De waarheid is de dochter van de tijd. (Maria Tudor)
Veritas odium paret
Waarheid zaait haat
Veritas vos liberabit
De waarheid zal jullie bevrijden (naar Johannes 8:32, motto van de Johns Hopkins-universiteit en andere onderwijsinstellingen)
Vestis virum facit
Kleren maken de man
Vi coactus
Door geweld gedwongen (bijschrift ondertekening verdrag met Engeland door Johan de Witt)
Vi veri veniversum vivus vici
Met de kracht van de waarheid heb ik levend het universum veroverd
Vi victa vis
Geweld is door geweld geveld
Via Dolorosa
“Lijdensweg”, een route door de oude stad van Jeruzalem naar de Heilig Grafkerk, volgens de christelijke traditie de weg waarlangs Jezus werd geleid naar zijn executieplaats Golgotha
Via mala
Slechte weg; de Via Mala is een smalle - tegenwoordig vooral toeristische - weg in een kloof van de Achter-Rijn
Vicit vim virtus
Moed heeft het geweld overwonnen (wapenspreuk van de stad Haarlem)
Victrix causa diis placuit sed victa Catoni
De Goden stonden aan de kant van de overwinnaar, maar Cato de Jongere aan die van de overwonnene
Video et taceo
Ik zie en zeg niets (motto van Elizabeth I van Engeland)
Video meliora proboque, deteriora sequor
Ik zie het betere en sta erachter, maar toch volg ik het slechtere (Ovidius, Metamorfosen, bij monde van Medea)
Videre vincere est
Zien is overwinnen
Vigilat ut quiescant
Hij waakt opdat zij rusten (oude lijfspreuk van de Nederlandse gemeentepolitie, in 2008 vervangen door een Nederlands motto)[9]
Vigilate Deo confidentes
Waakt, vertrouwend op God, wapenspreuk van onder meer het Graafschap Holland en de provincie Zuid-Holland
Vindicat atque polit
Handhaaft en beschaaft (volledige naam van het Groningse studentencorps Vindicat, opgericht op 4 februari 1815)
Vinum et musica laetificant cor
Wijn en muziek verlichten het gemoed
Vires acquirit eundo
Al gaande neemt zij in kracht toe
Virgo intacta
Ongerepte maagd
Virtute decet, non sanguine niti
Het past te steunen op dapperheid/deugd, niet op afkomst (Claudianus)
Virtus concordia fides
Deugd, eenheid en trouw (zinspreuk van het Leids Studenten Corps, opgericht 1 maart 1839)
Vis unita fortior
Vereende kracht is sterker (onder andere zinspreuk van de Provincie Groningen)
vincit omnia veritas
waarheid overwint alles.
Vivat, crescat, floreat
Hij leve, groeie, bloeie
Volenti non fit iniuria
Door hetgeen men zelf wil, kan men geen onrecht ondergaan
Vox nihili
Stem van niets (een spookwoord, een betekenisloos woord, een schrijffout, een nutteloze opmerking)
Vox populi, vox Dei
De stem van het volk [is] de stem van God (in een brief van Alcuinus aan Karel de Grote uit 798, maar mogelijk al ouder)
Vulgare amici nomen, sed rara est fides
De naam van een vriend is gewoon, maar zeldzaam is trouw. (Phaedrus)
Vulneratus nes victus
Gewond maar niet verslagen. Verwond maar niet overwonnen. (Spreuk vermeld op het Draaginsigne Gewonden.)
Vulpes pilum mutat, non mores
Een vos verliest wel zijn haren maar niet zijn streken

Externe linkBewerken

  Commons heeft mediabestanden in de categorie Latin mottos.