Kristalstelsel

manier van opbouw van kristallen

Een kristalstelsel of kristalsysteem is een begrip uit de kristallografie, die weergeeft op welke manier een kristallijne stof, zoals een mineraal, is opgebouwd. De meest voorkomende kristalstelsels zijn monoklien en orthorombisch. Alle kristallen bestaan uit een rooster van atomen. Dit rooster bepaalt voor ieder kristal de rangschikking van de kristalvlakken en de natuurkundige eigenschappen ervan. Alle kristallen kunnen in theorie aan de hand van hun roosterstructuur, die wordt aangeduid op een kristallografisch assenstelsel, worden ondergebracht in zeven kristalstelsels. Sommige van de kristalstelsels zijn in verschillende bravaisroosters ingedeeld.

Mogelijke kristalstelsels bewerken

Er zijn zeven verschillende roosters mogelijk. Ze staan in de tabel hieronder gerangschikt in oplopende volgorde van symmetrie:

kristalstelsel eenheidscel symmetrie-elementen voorbeeld
naam
1 triklien     en   vrij
  en   vrij
elbaiet  
2 monoklien     en   vrij
  en   is vrij
een tweevoudige omwentelingsas
een spiegelvlak
seleniet  
3 orthorombisch     en   vrij
 
drie tweevoudige assen
drie spiegelvlakken
brookiet  
4 hexagonaal     en   is vrij
  en  
een zesvoudige as
drie spiegelvlakken
smaragd
op kwarts
 
5 trigonaal    
 
een drievoudige as amethist  
6 tetragonaal     en   is vrij
 
een viervoudige as
vier tweevoudige assen
vijf spiegelvlakken
apofylliet  
7 kubisch    
 
drie viervoudige assen
vier drievoudige assen
12 tweevoudige assen
12 spiegelvlakken
pyriet  

Het symmetrie-element van een rotatie is een omwentelingsas en van een spiegeling een spiegelvlak. Een rotatie of een spiegeling wordt genoemd, wanneer de bijbehorende omwentelingsas of het spiegelvlak door het midden van de eenheidscel gaat.

Het is in de kristallografie zo afgesproken, dat het kristalstelsel zo wordt gekozen, dat het de hoogst mogelijke symmetrie beschrijft en de kortste assen worden gebruikt die het rooster correct beschrijven.

Kristalstelsels komen vooral in de mineralogie, vastestofchemie en de vastestoffysica voor.

Websites bewerken

  • (en) F Hoffmann en M Sartor op YouTube. The Fascination of Crystals and Symmetry. 7 hoofdstukken.