Kortessem

gemeente in Limburg, België

Kortessem (Limburgs: Kotsoeve) is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Limburg vlak bij Hasselt. De gemeente behoort tot het kieskanton en het gerechtelijk kanton Borgloon. Geografisch en landschappelijk behoort het tot de Haspengouwse Fruitstreek. De gemeente telt ruim 8.000 inwoners.

Kortessem
Kotsoeve
Gemeente in België Vlag van België
Kortessem (België)
Kortessem
Geografie
Gewest Vlag Vlaanderen Vlaanderen
Provincie Vlag Limburg Limburg
Arrondissement Tongeren
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
33,99 km² (2022)
83,4%
9,53%
7,07%
Coördinaten 50° 52' NB, 5° 23' OL
Bevolking (bron: Statbel)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
8.757 (01/01/2024)
49,86%
50,14%
257,66 inw./km²
Leeftijdsopbouw
– 0-17 jaar
– 18-64 jaar
– 65 jaar en ouder
(01/01/2024)
18,21%
58,25%
23,54%
Buitenlanders 4,25% (01/01/2024)
Politiek en bestuur
Burgemeester Tom Thijsen (cd&v)
Bestuur cd&v
Zetels
CD&V
Open Vld
N-VA
sp.a
19
8
6
4
1
Economie
Gemiddeld inkomen 21.851 euro/inw. (2021)
Werkloosheidsgraad 5,08% (jan. 2019)
Overige informatie
Postcode
3720
3721
3722
3723
3724
Deelgemeente
Kortessem
Vliermaalroot
Wintershoven
Guigoven
Vliermaal
Zonenummer 011 - 012
NIS-code 73040
Politiezone Kanton Borgloon
Hulpverleningszone Zuid-West Limburg
Website Officiële website
Detailkaart
ligging binnen het arrondissement Tongeren
in de provincie Limburg
Portaal  Portaalicoon   België
De Sint-Pieterskerk
Kasteelhoeve Printhagen
Onzelieveherenboom

De gemeente fuseert op 1 januari 2025 met de aanliggende stad Hasselt[1].

Etymologie

bewerken

De oudste schriftelijke vermelding (741) spreekt van Curtricias, en in 1150 sprak men van Cortesem. Het is een samenvoeging van het Latijnse curtis (hof) en het Germaanse -heim (woonplaats).

Geschiedenis

bewerken

Opgravingen, uitgevoerd in 1959, 1989 en 1993 leverden Romeinse overblijfselen op, maar duidden niet op uitgebreide bewoning.

Het dorp ontstond als een driehoekige nederzetting, geflankeerd door de Heerbaan van Hasselt naar Tongeren (tegenwoordig: Mersenhovenstraat), de Klokkenhofsteeg en de (huidige) Dorpsstraat. Van belang is de weg van Hasselt naar Tongeren, welke omstreeks 1740 werd aangelegd (zie: Steenweg op Luik). De doorgaande weg van Borgloon naar Diepenbeek kruist deze weg ter hoogte van de dorpskom. Later ontstond lintbebouwing langs de doorgaande wegen, en weer later werd de wijk Hachen aangelegd, ten noordwesten van de dorpskom.

In de middeleeuwen was Kortessem een Loons leen met de titel van baronie. De heren van Kortessem stamden achtereenvolgens uit de geslachten:

Naast deze heerlijkheid bestond er binnen Kortessem nog de vrije heerlijkheid Printhagen.

Telgen uit het -vanouds in het land van Altena zetelende- geslacht Van Altena, hebben diverse bezittingen van de Abdij van Sint-Truiden, waaronder Son, Strijp, Nuenen en Gerwen, vermoedelijk van de Abdij geroofd of anderszins wederrechtelijk verkregen. Zij zijn waarschijnlijk door familiebanden in bezit van de heerlijkheid Kortessem gekomen. Het was de latere Dirk III van Altena (ongeveer 1180-1240), die in 1225 het kapittel van Kortessem stichtte, naar verluidt uit dankbaarheid, omdat hij van ziekte zou genezen zijn tijdens een bedevaart in 1211 naar Santiago de Compostella.

Het kapittel verwierf het patronaatsrecht en een deel van het tiendrecht van de parochies van Son, Strijp, Nuenen en Gerwen, en bovendien soortgelijke rechten van Kortessem, Wintershoven en Kuttekoven. In 1238 werd het kapittel kanoniek opgericht. Het bestond uit een proost en zes kanunniken. Willem II van Horne, heer van Kortessem, verwierf het recht om de kanunniken aan te stellen. Dit bleef zo tot 1798, toen het kapittel (en de heerlijkheid) werd opgeheven.

Kortessem kende in de loop van de geschiedenis diverse plunderingen, zoals door de troepen van Karel de Stoute (1468), die van Maximiliaan van Oostenrijk (1482), troepen van Willem van Oranje (1568) en muitende Spaanse soldaten (1579). Ook de Successieoorlogen in de 18e eeuw eisten hun tol. De Hollandse troepen wisten in 1830, tijdens de Tiendaagse Veldtocht, tot Kortessem door te dringen, waar het Belgische Maasleger zich verzameld had. De Hollanders werden uiteindelijk verslagen, mede door toedoen van de troepen van Saksen-Weimar.

Geografie

bewerken

Sinds de fusie van steden en gemeenten in 1977 bestaat de gemeente Kortessem uit vijf deelgemeenten

Deelgemeenten

bewerken
# Naam Opp.
(km²)
Inwoners
(2020)
Inwoners
per km²
NIS code
1 Kortessem 10,85 3.522 324 73040A
2 Wintershoven 4,10 587 143 73040B
3 Vliermaalroot 6,35 1.321 208 73040C
4 Vliermaal 9,16 1.938 212 73040D
5 Guigoven 3,52 1.068 303 73040E

Overige kernen

bewerken

Vanouds kende Kortessem drie gehuchten: Daaleinde, Herbroek en Opeinde. Deze zijn tegenwoordig goeddeels aan de dorpskern vastgebouwd, evenals het gehucht Mersenhoven dat gelegen is op het grondgebied van de deelgemeenten Guigoven en Wintershoven. In de deelgemeente Vliermaal bevinden zich eveneens de gehuchten Eggertingen, Grimmertingen en Hullertingen en het kerkdorp Zammelen.

Nabijgelegen kernen

bewerken

Wellen, Wimmertingen (Hasselt), Diepenbeek

Aangrenzende gemeenten

bewerken
   Aangrenzende gemeenten   
 Hasselt (Wimmertingen      Diepenbeek       Hoeselt (Romershoven
             
 Wellen   Hoeselt (Schalkhoven
           
 Borgloon (Gors-Opleeuw      Tongeren (Overrepen      Hoeselt (Sint-Huibrechts-Hern

Demografie

bewerken

Demografische ontwikkeling voor de fusie

bewerken
  • Bronnen:NIS 1831 t/m 1970=volkstellingen; 1976 = inwonertal per 31 december

Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente

bewerken

Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

  • Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari - 1992 tot heden
Jaar Aantal[2]
1992 7.759
1993 7.805
1994 7.882
1995 7.903
1996 7.916
1997 7.943
1998 7.971
1999 8.080
2000 8.010
2001 8.065
2002 8.060
2003 8.055
2004 8.069
2005 8.083
2006 8.074
2007 8.153
2008 8.149
2009 8.153
2010 8.318
2011 8.322
2012 8.400
2013 8.389
2014 8.393
2015 8.380
2016 8.359
2017 8.359
2018 8.446
2019 8.442
2020 8.437
2021 8.443
2022 8.595
2023 8.726
2024 8.757
2025
2026
2027
2028
2029
2030

Politiek

bewerken

Structuur

bewerken

De gemeente Kortessem ligt in het kieskanton Borgloon en het provinciedistrict Sint-Truiden, het kiesarrondissement Hasselt-Tongeren-Maaseik (identiek aan de kieskring Limburg).

Kortessem Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente
Administratief Niveau   Europese Unie   België   Vlaanderen   Limburg Hasselt Kortessem
Bestuur Europese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur
Raad Europees Parlement Kamer van
volksvertegenwoordigers
Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad
Kiesomschrijving Nederlands Kiescollege Kieskring Limburg Hasselt-Tongeren-Maaseik Sint-Truiden Borgloon Kortessem
Verkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-

Geschiedenis

bewerken

(Voormalige) Burgemeesters

bewerken
Tijdspanne Burgemeester
1983 - 1989 Camille Cuyx (GB)
1989 - 2007 Hugo Philtjens (PVV / VLD)
2007 Willy Claes[3] (waarnemend, sp.a)
2007 - 2012 Hugo Philtjens (Open Vld)
2013 - heden Tom Thijsen (CD&V)

Legislatuur 2007 - 2012

bewerken

In maart 2007 werd de reeds benoemde burgemeester Hugo Philtjens uit zijn functie ontheven vanwege het overtreden van propagandaregels gedurende de campagne voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen van 2006. Philtjens ging tegen zijn schorsing als gemeenteraadslid in beroep bij De Raad van State. De Raad van State vernietigde in juni 2007 het besluit van de Vlaamse Controlecommissie voor de Verkiezingsuitgaven en maakte de schorsing ongedaan, zodat Philtjens zijn functie van burgemeester terug kon uitoefenen.

Legislatuur 2013-2018

bewerken

Burgemeester is Tom Thijsen (CD&V). Hij leidt een coalitie bestaande uit CD&V en N-VA. Samen vormen ze de meerderheid met 12 op 19 zetels.

Legislatuur 2019-2024

bewerken

Burgemeester is Tom Thijsen (CD&V). Hij leidt een coalitie bestaande uit CD&V en N-VA. Samen vormen ze de meerderheid met 11 op 19 zetels (zoals te lezen staat op de gemeentelijke website). Er wordt besloten om op 1 januari 2025 met Hasselt te fuseren.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen van 1976 tot 2018

bewerken
Partij of kartel 10-10-1976[4] 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006[5] 14-10-2012[6] 14-10-2018
Stemmen / Zetels % 17 % 17 % 19 % 19 % 19 % 19 % 19 % 19
CVP1 / CVP-GB2 / CD&V-D2A / CD&V3 43,861 9 24,71 4 22,441 4 - 28,312 5 40,50A 8 36,993 8 43,43 10
TWEEDU1 / D-Twee2 / CD&V-D2A - - - 18,371 3 13,592 2 - -
PVV1 / VLD2 / Open Vld3 7,041 0 19,091 3 25,011 5 40,522 8 49,32 11 40,842 9 31,133 6 28,33 6
SP1 / sp.a-spirit2 / sp.a3 7,741 0 10,411 1 11,121 1 8,591 1 8,811 1 10,082 1 11,523 1 11,03 1
N-VA - - - - - - 20,35 4 14,7 2
Vlaams Belang - - - - - 8,58 1 - -
GB1 / NIEUW2 41,361 8 45,81 9 41,441 9 32,532 7 - - - -
Dorpspartij - - - - - - - 2,7 0
Totaal stemmen 4340 4874 5527 5717 6035 6062 6196 6473
Opkomst % 98,63 97,63 97,09 97,46 95,88 96,5
Blanco en ongeldig % 2,12 2,65 2,99 3,43 3,3 2,9 3,9 5,2

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij staat in kleur.
Zie voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2024 en later op Hasselt.

Bezienswaardigheden

bewerken
 
Boerderijwoning, heropgebouwd te Provinciaal Domein Bokrijk
 
hoeve, heropgebouwd te Provinciaal Domein Bokrijk
 
de restanten van de 'Onze Lieveherenboom' nadat hij door een rukwind op 18 juli 2009 omwaaide
  • De romaans-gotische Sint-Pieterskerk is een van de belangrijkste monumenten van Kortessem en tevens de hoofdkerk van de federatie.
  • Het Kasteel Printhagen (begin 17de eeuw).
  • Kasteel Fauconval met in het kasteelpark het grootste exemplaar van de mammoetboom in Belgisch-Limburg.[7]
  • Op de grens met de gemeente Wellen stond tot 18 juli 2009 de Onzelieveherenboom, een duizendjarige eik. Een hevige rukwind velde de reeds gehavende boom.
  • De Bombroekmolen
  • De Luimertingenmolen
  • Het Huis Houbrechts, aan Dorpsstraat 7, is het oudste huis van Kortessem, gesticht omstreeks 1640. Het is oorspronkelijk in vakwerk gebouwd.

Natuur en landschap

bewerken

Kortessem is gelegen in Vochtig-Haspengouw, nabij het dal van de Mombeek en de Winterbeek. De hoogte bedraagt 38 tot 67 meter.

Een deel van het grondgebied wordt ingenomen door de fruitteelt. Langs de Mombeek vindt men gras- en hooilanden en populierenplantages. Omdat veel hiervan niet meer als zodanig in gebruik is, gaat het geleidelijk over in meer begroeid terrein, zoals broekbossen.

Ten zuiden van de kom van Kortessem bevindt zich, deels op het grondgebied van Gors-Opleeuw, het Bellevuebos.

Cultuur

bewerken

Verenigingen

bewerken
  • Koninklijke Harmonie Sint-Catharina (sinds 1848)
  • Kortessemse Confrerie van het Haspengouws fruit en haar Gastronomie

Evenementen

bewerken
  • Nacht van de Hoegaarden, het grootste evenement in Kortessem, goed voor jaarlijks circa 4000 bezoekers.[8]
  • Kerkenloop, het grootste sportevenement in Kortessem, goed voor jaarlijks meer dan 450 lopers.[9]

Economie

bewerken

Vanouds was Kortessem een landbouwdorp. Tegenwoordig speelt ook de fruitteelt een belangrijke rol. Tot de nijverheid behoorden diverse watermolens en rosmolens, drie brouwerijen (1833), een jeneverstokerij, een dakpannenbakkerij en een zandgroeve. Tegenwoordig is er een bedrijventerrein en vinden veel inwoners werk buiten de gemeente.

Kortessem kende twee tramlijnen: Een van Hasselt via Kortessem naar Oerle (1899-1949) en een van Kortessem naar Tongeren (1904-1949).

Bekende Kortessemenaren

bewerken

Geboren in Kortessem

bewerken

Woonachtig in Kortessem

bewerken
bewerken
Zie de categorie Kortessem van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.