Een korset (verzamelnaam: ook bekend als lijfjes, rijglijf of keurslijf) is een kledingstuk bedoeld om de taille en/of de boezem te ondersteunen. Korsetten waren duizenden jaren vast onderdeel van damesondergoed: het eerste korset is gedateerd rond 1600v.C. Ze werden tot het einde van de jaren '50 dagelijks gedragen door iedere vrouw met een boezem en soms ook door mannen.[1] Korsetten zijn nooit verdwenen, al is het gebruik ervan tegenwoordig sterk afgenomen.

Een Victoriaans zandloperkorset van rond 1860-1880
Zomerkorset voor mannen
Reclame voor een sportief corset (van rond 1910-1920)

GeschiedenisBewerken

De eerste korsetten zijn gedateerd in 1600 v.C. naar vondsten uit de Oud-Griekse samenleving.[2] Hun verdwijning uit het alledaagse straatbeeld begon rond 1911, na de ontdekking van elastomeer. Hun verdwijning werd bijna permanent rond de jaren 60.[3]

Korsetten herleven regelmatig in popcultuur, zo worden ze bijvoorbeeld gedragen door Tan France, Madonna, Janet Jackson, Beyoncé Knowles en Britney Spears.

Bij tijd en wijle worden korsetten en lijfjes opnieuw geïntroduceerd in massaal geproduceerde mode. Deze zijn nooit op maat gemaakt en bevatten daarom meestal alleen flexibele elementen zoals plastic baleinen, elastiek of ritssluitingen. Daarnaast zijn er nog tientallen producenten die ze op traditionele wijze maken.

Het korsetBewerken

Korsetten zijn voor het bovenlichaam gemaakt uit een stuk stijve stof met een verticale opening. Ze worden gedragen over een chemise, shirt of hemd omdat dit voorkomt dat het korset vies wordt en de structuur anders schuurt op de huid.[4] De opening wordt op verschillende manieren bijeen gehouden, zoals met linten, spiralen, haakjes of veters. Door de jaren veranderden de stijl, vorm, materialen en lengte met modetrends: er bestaan talloze variaties, waaronder bijvoorbeeld het zandloperkorset, het prinses Alexandra silhouet en de empire-lijn.[5]

Sommige korsetten bevatten verticale baleinen die de rug ondersteunen. Deze werden gemaakt van walvisbeen, hout, ivoor, hoorn of metaal. Stijve en flexibele baleinen worden toegepast naargelang hun positie in het korset. Bij ronde en beweeglijke lichaamsvormen, zoals de maag en borsten, gebruikt men vaker flexibele baleinen. Baleinen aan de voor- en achterzijde zijn meestal stijver.

Daarnaast is de stijl van het bustestuk grofweg te verdelen in drie groepen: onderbuste (dat borsten vrij laat), halfbuste (tot over de tepellijn) en overbuste (dat borsten bedekt).

Korsetten voor mannen zijn in de regel onderbusten.

DragenBewerken

Korsetten werden niet alleen als alledaags ondergoed gedragen maar ook als positiekleding, als statussymbool en voor allerlei verschillende sporten, waaronder paardrijden, acrobatiek, tennis, wintersport, dansen, jagen, vechtsport, bergklimmen en fietsen.[6]

Korsetten worden gesloten met haakjes of ingeregen met een lint of veter. Sommige langere en stijvere korsetten rijg je steeds opnieuw, omdat je ze niet vastgeregen kunt uitdoen. Verreweg de meeste trek je aan en uit met de linten er nog in. Deze korsetten trek je aan over je hoofd, als een trui, of vanaf beneden, als een rok, en maakt hem daarna passend door de linten aan te trekken tot het lekker zit (zoals je dat ook doet met veterschoenen). De linten stop je daarna weg: bijvoorbeeld in een strik, onder het korset, in je broek of in je rok.[7]

Korsetten zijn ongeschikt om in te slapen.[8]

Traditioneel maakprocesBewerken

Een traditioneel korset gaat meerdere jaren mee. Het naaien is een proces van meerdere weken. Het passen neemt meerdere dagen in, omdat maten zoals S, M en L nog niet bestonden: die kwamen na de laatste helft van 1800.[9] Bij het opmeten wordt gekeken naar hoe iemand zich beweegt. In de laatste fase van het maakproces worden alle kleine aanmetingen gedaan met het korset op het lijf: zo kunnen korsetten meebewegen de zwellingen en dalingen van de longen, maag en borsten.[10]

Korsetten worden aangepast op gebruiksbehoefte. Zo hebben bijvoorbeeld (zwangere) huisvrouwen of koningen andere korsetten nodig dan generaals of schrijfsters. Ook spelen leeftijd en lichaamsbouw een rol. Daarom wordt de drager of draagster ervan geobserveerd en regelmatig opnieuw opgemeten.

Medisch korsetBewerken

 
Medisch korset

Medische korsetten worden gebruikt om het lichaam speciale steun te verlenen. Zoals bij sommige trauma's[11], spierziekten, botbreuken en rugklachten om de rug van de patiënt van extra steun te voorzien en verergering van klachten te voorkomen, genezing te bevorderen of een verbetering van het lichamelijk functioneren mogelijk te maken. Medici zijn terughoudend met het voorschrijven van een permanent te dragen medisch korset, aangezien dan de spieren die het natuurlijk korset vormen, verslappen. Het kan ook zijn dat de patiënt scoliose heeft en daar zelf niets merkt, ook daar wordt een korset aangeraden.

Bekende dragers van medische korsetten zijn Andy Warhol en Frida Kahlo.

KorsethysterieBewerken

 
Spotprent: "Effect van een korset op de ribbenkast". Links normale vrouw, rechts na veelvuldig dragen van een korset.

Er bestaan mythes over korsetten. De bekendste is dat korsetten martelwerktuigen zijn die een reeks problemen zouden veroorzaken: van je alledaagse taken niet kunnen doen en flauwvallen tot botbreuken, interne bloedingen en de dood.[12][13] Dit is onjuist. Korsetten bestaan in 2022 rond de 3600 jaar en zijn nooit verdwenen. Vrouwen (en soms mannen) droegen ze dagelijks.[1]

 
Loonarbeidsters in korset (ca. 1900)

Korsetten kunnen wel gebruikt worden voor het toebrengen van gecontroleerde pijn en/of verstikking: dit valt echter onder tightlacing of (esthetische) bdsm en heeft niets met gewone korsetten te maken.

Deze mythe wordt versterkt door de geleefde ervaringen van mensen die een slechtpassend korset dragen - en aannemen dat alle korsetten in de geschiedenis even oncomfortabel waren. Dit gebeurd bijvoorbeeld wanneer een winkelketen massaal geproduceerde korsetten verkoopt, of wanneer acteurs en actrices in kostuumkorsetten moeten werken die in verband met special effects, stunts, stilistische overwegingen of simpelweg tijdgebrek niet passend op hun lichaam konden worden gemaakt.

Een andere mythe is dat korsetten je een kleine taille geven.[14] Dit is net zo waar als dat een bril je scherpe ogen geeft: je ziet beter, totdat je de bril weer afzet.[15] Populaire lichaamsvormen zijn onderhevig aan veranderende modes[16], zoals bijvoorbeeld de hoekige wespentaille-illusie, de kropperbuste of het "working girl"-silhouet van de jaren '80. Deze lichaamsidealen worden verkregen met behulp van allerlei soorten onderkleding, waaronder figuurcorrigerend ondergoed, bh's (push-up, beugels, vulling, etc.), huidvriendelijke tape, korsetten, hoepelrokken, onderrokken, make-up en vullingen rond de bovenbenen, billen, heupen, borsten, oksels en schouders.

Ook wordt geclaimd dat korsetten tweepersoons kledingstukken zijn die men niet zelfstandig kan aantrekken.[17] Dit is alleen waar bij uitzondering, zoals wanneer het korset is versierd met een ongewoon complexe sluiting aan de achterkant. Deze mythe is algemeen bekend geworden door een scène[18] in de komische film Gone with the wind (1939) waarin een kamermeisje met haar volle gewicht aan de korsetlinten van haar werkgeefster gaat hangen. Deze grap is vaker herhaald met kleine variaties, zoals dat de help(st)er een (geschoende) voet in de rug van de ander plant.[19]

Een onbekende maar wijdverbreide mythe is dat korsetten op de blote huid worden gedragen. Dit wordt onder andere gedaan in films als stilistische (meestal erotiserende) keuze, maar is onrealistisch: korsetten zijn per definitie stijf en kunnen dus schuren en drukken op het huidoppervlak. Schuren en drukken is niet de bedoeling. Dit wordt verholpen met een chemise, shirt, blouse of hemd. Daarnaast zijn korsetten soms moeilijk te wassen, en chemises voorkomen dat ze vies worden.

In 2022 verspreidde Vogue op grote schaal verscheidene korsetmythes, namelijk ten eerste dat korsetten dragen in de geschiedenis bij wet verplicht was en bovendien gedreven door vrouwenhaat (omdat in deze mythe korsetten worden beschouwd als martelwerktuigen in plaats van onderkleding), ten tweede dat een goed alledaags korset altijd medische doelen dient, ten derde dat tekeningen van geplette organen uit 1600-1800 accuraat waren- en zijn, en ten vierde impliceerde Vogue dat plastische chirurgie, diëten en fitness beter zijn dan korsetten om je lichaam een bepaalde vorm te geven.[20] Hier is tot op heden geen bewijs voor.

LiteratuurBewerken

  • Béatrice Fontanel, Support and Seduction: A history of corsets and bras. New York: Harry N. Adams, 1997.
  • Almut Junker, und Eva Stille, Dessous: Zur Geschichte der Unterwäsche 1700-1960. Frankfurt: Historisches Museum, 1991.
  • Nora Waugh, Corsets and Crinolines. New York: Routledge, 1996.

Zie ookBewerken

ReferentiesBewerken

  1. a b Valerie Steele, The corset : a cultural history. Yale University Press, New Haven (2001). ISBN 0-300-09071-4.
  2. History of corsets.
  3. Elizabeth Ewing, Dress and undress : a history of women's underwear, New York (1978), pp. 19. ISBN 0-89676-000-6.
  4. Chemise.
  5. Corset history.
  6. (en) (9 december 2021). Corset. Wikipedia.
  7. (en) 1778 dressing up SPEEDRUN 100% (WORLD RECORD??).
  8. Comparing Modern to Victorian Corsets (and why not all corsets are ok).
  9. De neergang van de textielindustrie, CBS, Webmagazine, 26 januari 2004
  10. (en) (17 september 2019). Corsetmaker. Wikipedia.
  11. Warhol, Andy, Warhol: Biography. Carnegie. Gearchiveerd op 6 januari 2013. Geraadpleegd op 25 januari 2022.
  12. Curb your corset stereotypes.
  13. (en) Duffett, Judith, Voice of the Women's Liberation Movement. WLM (October 1968), pp. 4.
  14. Rousseau, Jean Jacques, On Tight Lacing. The Lancet (1785), pp. 1202–3.
  15. Woman's dress, a question of the day / Lelia A.... -. www.canadiana.ca. Geraadpleegd op 25 januari 2022.
  16. Marea Brava Library Costa Rica, Modegeschiedenis (15 december 2021). Geraadpleegd op 7-10-2022.
  17. How Victorian Men Taught Us to Hate Corsets: The Biggest Lie in Fashion History.
  18. (en) Vivien Leigh.
  19. Spaanse ansichtkaart (eind 1800).
  20. (en) Everything you need to know about the corset - in under five minutes.
Zie de categorie Corsets van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Zoek korset op in het WikiWoordenboek.