Koninklijke toespraken in Nederland

Sinds 1931 worden er door de Nederlandse Koning officiële toespraken gehouden die uitgezonden worden via een massamedium en bedoeld zijn voor iedereen in het Koninkrijk der Nederlanden. Jaarlijks vindt er op Prinsjesdag een toespraak plaats tijdens de opening van het parlementaire jaar in de Ridderzaal te Den Haag, waarbij het staatshoofd een troonrede voorleest. Sinds 1948 houdt het staatshoofd bijna jaarlijks een kersttoespraak. Zelden worden andere officiële toespraken gehouden die gericht zijn aan het gehele volk.

Vista-kmixdocked.png Toespraak van koningin Wilhelmina
op 28 juli 1940
(download·info)

Radio Oranje en De BrandarisBewerken

  Zie Koningin Wilhelmina in de Tweede Wereldoorlog voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog ging de Nederlandse regering in ballingschap in Londen. Op 28 juli 1940 gaf koningin Wilhelmina op Radio Oranje haar eerste toespraak vanuit Londen.[1] Gedurende de Tweede Wereldoorlog gaf Wilhelmina 31 radiotoespraken, waaronder een aantal kersttoespraken, via Radio Oranje en De Brandaris.[2]

Op 5 mei 1945 hield Wilhelmina een toespraak ter gelegenheid van de bevrijding van Nederland via Radio Herrijzend Nederland.[3]

KersttoesprakenBewerken

  Zie Kersttoespraak voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 1931 gaf koningin Wilhelmina voor het eerst een kersttoespraak, die via de radio werd uitgezonden. In 1939 volgde pas de eerstvolgende kersttoespraak van de koningin. Deze was gericht op de mensen die gemobiliseerd waren in verband met de Duitse militaire dreiging die uiteindelijk zou uitgroeien tot de Tweede Wereldoorlog.[4][5] In de jaren die volgden gaf Wilhelmina jaarlijks in de kerstperiode een kersttoespraak op de radio, totdat zij in 1948 afstand deed van de troon.[4]

In 1948 nam koningin Juliana de jaarlijkse traditie over en bleef dit doen totdat zij in 1980 afstand deed van de troon. In al die jaren sloeg ze alleen in 1970 de kersttoespraak over, vanwege haar eerdere toespraak dat jaar ter gelegenheid van de viering van 25 jaar bevrijding.[4][5]

Vanaf 1980 nam koningin Beatrix de jaarlijkse traditie over die de kersttoespraak tot en met 2012 gaf (in 2013 trad Beatrix af).[4][5] Tot in 1999 vond deze traditie enkel plaats op de radio. Vanaf 2000 veranderde dit en gaf ze haar kersttoespraak op zowel radio als televisie.[5]

Sinds 2013 wordt de jaarlijkse kersttoespraak gehouden door koning Willem-Alexander en wordt uitgezonden op radio en televisie.[6][7]

Wilhelmina, Juliana en Beatrix schreven zelf de kersttoespraak. Willem-Alexander nam hiervoor een speechwriter in dienst.

OverzichtBewerken

Koningin Beatrix op 30 april 2009 over de aanslag op Koninginnedag 2009
Koningin Beatrix kondigt haar aftreden aan op 28 januari 2013
Koningin Beatrix voor haar aftreden op 29 april 2013
Datum Wie Medium Reden Bronnen
1931 Wilhelmina radio kersttoespraak [4][5]
1939-1947 Wilhelmina radio kersttoespraak [4][5]
28 juli 1940 - 1945 Wilhelmina radio steun bevolking en verzet in Tweede Wereldoorlog
5 mei 1945 Wilhelmina radio bevrijding van Nederland [3]
12 mei 1948 Wilhelmina radio aankondiging aftreden [8]
1948-1979* Juliana radio kersttoespraak [4][5]
8 februari 1953 Juliana radio watersnood van 1953, dag van nationale rouw [9][10]
1970 Juliana 25 jaar bevrijding [5]
31 januari 1980 Juliana radio en televisie aankondiging aftreden [11]
1980-2012 Beatrix radio en (sinds 2000 ook) televisie kersttoespraak [4][5]
30 april 2009 Beatrix televisie aanslag op Koninginnedag 2009 [12]
28 januari 2013 Beatrix radio en televisie aankondiging aftreden [13]
29 april 2013 Beatrix radio en televisie aftreden [14][15]
2013-heden Willem-Alexander radio en televisie kersttoespraak [6][7]
21 juli 2014 Willem-Alexander televisie vliegramp Malaysia Airlines-vlucht 17 [16]
20 maart 2020 Willem-Alexander televisie uitbraak SARS-CoV-2 in Nederland [9]
27 april 2020 Willem-Alexander televisie Koningsdag 2020 wordt thuis gevierd [17][18][19][20]
4 mei 2020 Willem-Alexander televisie 75 jaar Nationale Dodenherdenking tijdens de coronacrisis [21][22][23]
21 oktober 2020 Willem-Alexander televisie na kritiek op vakantie Griekenland tijdens coronacrisis, terwijl kabinet opriep zo weinig mogelijk te reizen [24]


  Originele werken van of over dit onderwerp zijn te vinden op de pagina Radiotoespraken Wilhelmina op Wikisource.