Knossos

nederzetting in Griekenland

Knossos (Lineair B: 𐀒𐀜𐀰 Ko-no-so; Grieks: Κνω(σ)σός Knōs(s)ós) is een plaats en archeologische site op het eiland Kreta. Opgravingen door Arthur Evans (1900-1931) hebben er het grootste paleis van de Minoïsche beschaving blootgelegd, als middelpunt van wat de eerste stad van Europa is genoemd. De vroegste bewoning was een neolithisch dorp vanaf ongeveer 7000 v.Chr., maar het hoogtepunt situeerde zich in de bronstijd. Knossos werd rond 1450 v.Chr. verwoest en overgenomen door de Mykeners. Het paleis werd enkele generaties nadien verlaten, al werd Knossos enige tijd later herbevolkt. Het was ook in de klassieke, hellenistische en Romeinse periode een Kretenzische stad van belang, tot de bewoners in de 9e eeuw verhuisden naar Chandax (modern Iraklion).

Knossos
Knossos
Knossos
Knossos (Griekenland)
Knossos
Situering
Coördinaten 35° 18′ NB, 25° 10′ OL
Portaal  Portaalicoon   Archeologie
Reconstructietekening
Een van de keldermagazijnen waar graan werd opgeslagen in putten en vloeistoffen in pithoi (aardewerken vaten).

MythologieBewerken

Volgens de Griekse mythologie was Knossos de stad van koning Minos, die een labyrint liet bouwen om zijn stiefzoon de Minotaurus te huizen, een hybride wezen met een menselijk lichaam en de kop en staart van een stier. De architect ervan, Daedalus, bouwde ook een danspodium voor Minos' dochter Ariadne. Hij zou in Egypte bronsgieten en beelden maken geleerd hebben. De Atheense koningszoon Theseus doodde de Minotaurus en bevrijdde zo zijn stad van de periodieke kinderoffers. Het labyrintachtige paleis en de stierencultus van het Minoïsche Knossos klinken mogelijk door in deze mythes.

OpgravingenBewerken

In de negentiende eeuw werd vaak materiaal van een terrein even ten zuiden van de Kretenzische hoofdstad Iraklion gebruikt om huizen te bouwen in die stad. Vermoed werd dat op dat terrein de resten lagen van het kolossale Minoïsche paleis van Knossos. In 1878 vond Arthur John Evans het de moeite waard om te onderzoeken wat voor gebouw hier had gestaan, voordat alle sporen door de huizenbouw waren uitgewist. Hij begon met opgravingen bij Knossos en het werd al snel duidelijk dat hier een Minoïsch paleis had gestaan, dat hij beschouwde als het paleis van Minos. Hij meende dat er een kern van waarheid moest zitten in de verhalen uit het Minoïsche tijdperk op Kreta. 'Minos' zou de titel zijn geweest voor 'koning'. Het was gebruikelijk in de antieke oudheid om jonge mensen van naburige, vooral ondergeschikte, koninkrijken te laten overkomen om aan het hof te leven. Deze transactie gold tegelijk als een soort bezegeling van een vredesverdrag en men kon het jaarlijks schenken van jonge mensen aan het hof ook als een vorm van tribuut beschouwen.

Bij de opgravingen werd de westelijke vleugel van het paleis ontdekt. Men vond er veel aardewerk, vazen en kannen en de beroemde stierenfresco.[1]

Na de Tweede Wereldoorlog is het onderzoek in het gebied van Knossos voortgezet. De site beslaat 2,5 hectare.[2]

Behalve het paleis zelf, werd er aan de overkant van de huidige weg een klein paleis gevonden, en op andere plekken een koninklijke villa, enkele Minoïsche villa's en een tempelgraf. Deze zijn echter niet voor toeristen te bezichtigen.

Het paleisBewerken

 
Het paleis

Op de Kefala-heuvel, ongeveer honderd meter boven de zeespiegel en vijf km van de oude haven Poros-Katsabas, lag het paleis van Knossos.[3] Het werd gebouwd in 1950-1800 v.Chr. en werd herhaaldelijk getransformeerd tot de definitieve verwoesting circa 1300 v.Chr.

Centrale pleinBewerken

Het paleis is volgens moderne archeologen in een drietal fasen gebouwd geweest rondom een centraal plein. De functie van dit plein zou voor volksvergaderingen zijn geweest, eventueel gekoppeld aan festivals. De brede trappen zouden vooral zit- of staanplaatsen zijn geweest. Later is het plein door meerdere gebouwen omringd en ten slotte werd de noordelijke ingang door een poortcomplex afgesloten. Dit laatste zou zijn gebeurd in de tijd dat er zich een veiligheidsprobleem begon te stellen, toen om die reden ook de heiligdommen op de hoogten werden gelegd. Dit zou met de komst van plunderende volken van overzee te maken hebben gehad en wordt in de tijd van de komst van de Mykeners gesitueerd.

VondstenBewerken

Een van de belangrijke vondsten is het beeld van 34 cm grootte van de Slangengodin, die in beide handen dus een slang houdt. De armpjes zitten in feite los en kunnen verdraaid worden. Ook het hoofd staat er los op. (Het beeld is thans te bezichtigen in het Archeologisch Museum van Iraklion.) Naast de 'troonzaal' zijn kleine kamertjes met cachetten (verborgen opbergruimten onder de grond) gevonden, die gevuld waren met beelden van godinnen of priesteressen. Ook heeft Evans er in 1901 de drie gipsfragmenten gevonden waaruit het fresco de Prins van de lelies is gereconstrueerd. Sommigen beweren dan ook dat Knossos geen paleis was, de stelling waar Evans aanvankelijk van uitging, maar een tempel. Anderen zijn dan weer van mening dat het een collectieve opslagplaats van goederen, vooral voedselreserves, was die centraal beheerd werd. Zoals het door Herodotus is beschreven was het in ieder geval een gigantische constructie met honderden kamers.

Oppervlak en grondplanBewerken

Archeologen van de Katholieke Universiteit Leuven hebben ontdekt dat er een vaste verhouding bestaat tussen de oppervlakte van dergelijke 'paleizen' en de omvang van de bijhorende woonplaats. Omdat Knossos een van de grootste woonplaatsen altijd al geweest is, zou daar ook een paleis van dergelijke omvang zijn te vinden.

Opvallend is de overeenkomst van het grondplan van dit paleis met dat van het paleis in Mari. Dit brengt op zichzelf al het idee van een labyrint tot leven. Het woord zou verband houden met een epitheton van de Egyptische koningen in de periode van de Minoïsche beschaving.

VerwoestingenBewerken

De verwoestingen die zich rond 1700 v.Chr. op Kreta voordeden, lijken Knossos niet zwaar te hebben getroffen.[3] Het eerste paleis kende eerder graduele transformaties in fasen.

Er zijn aanwijzingen, zoals brandsporen, dat Knossos rond 1450 v.Chr. vernielingen kende, zij het wellicht in mindere mate dan elders op het eiland. Een grote aardbeving zou hiervoor verantwoordelijk zijn geweest.

De uiteindelijke verwoesting, moeilijk te dateren, wordt vaak rond 1300 v.Chr. gesitueerd. Ze ging gepaard met een brand, die de aanwezige kleitabletten bakte. Als de verwoesting te maken had met een aardbeving, moeten er ook diepere oorzaken zijn geweest waarom Knossos niet zoals eerder werd heropgebouwd.

RestauratieBewerken

 
Troonzaal

In 1899 kocht Evans de grond om opgravingen te kunnen doen. Vrijwel direct begon hij met het opgraven en restaureren van wat hij "het paleis" noemde en ging hiermee door tot 1931. In die periode is vrijwel het hele paleis blootgelegd en zijn er veel vondsten gedaan. Aardewerk en vazen, maar ook de oudste geplaveide weg van Europa, badkuipen en schoolbanken.

Vervolgens heeft Evans op de ruïnes het enorme paleis deels weer opgebouwd, zoals hij vermoedde dat het er moest hebben uitgezien. Oorspronkelijk bestond het uit stenen constructies als drager van leemtegelmuren, waarboven balkenconstructies waren gelegd. Maar die zijn ooit door brand verwoest en de leemtegels zijn vervolgens door de regen vergaan. Evans heeft onder andere de houten balken door betonnen balken vervangen. Over de manier waarop hij Knossos restaureerde zijn de meningen verdeeld. Hij ging tewerk met enige verbeelding en maakte veel gebruik van beton en staal. Critici voeren aan dat zijn reconstructie meer over de art-decostijl van de jaren 20 zegt dan over de Minoïsche beschaving.

LiteratuurBewerken

  • Arthur Evans, The Palace of Minos. A Comparative Account of the Successive Stages of the Early Cretan Civilization as Illustred by the Discoveries at Knossos, 6 dln., 1921-1935
  • James Walter Graham, The Palaces of Crete, 1969. ISBN 0691002061
  • Mervyn R. Popham, The Destruction of the Palace at Knossos, 1970. ISBN 1135797870
  • Gerald Cadogan, Palaces of Minoan Crete, 1976. ISBN 0416731600
  • Erik Hallager, The Mycenaean Palace of Knossos, 1977. ISBN 9171923675
  • Jan Driessen, Ilse Schoep en Robert Laffineur (eds.), Monuments of Minos. Rethinking the Minoan Palaces, 2002, Liège, 248+LXI p.
  • Gerald Cadogan, Eleni Hatzaki en Adonis Vasilakis (eds.), Knossos: Palace, City, State, 2004. ISBN 0904887456
  • George Tzorakis, Knossos. A New Guide to the Palace of Knossos, 2008. ISBN 9608103649
  • Joseph W. Shaw, Elite Minoan Architecture. Its Development at Knossos, Phaistos, and Malia, 2015. ISBN 1931534772
Zie de categorie Knossos van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.