Hoofdmenu openen

Johanna van Navarra (1370-1437)

hertogin-gemalin van Bretagne en koningin-gemalin van Engeland

Johanna van Navarra, ook Johanna van Évreux genoemd, (Pamplona, ca. 1370 - Havering-atte-Bower, 10 juni 1437) was door haar huwelijk met hertog Jan IV van Bretagne hertogin-gemalin en later door haar huwelijk met koning Hendrik IV van Engeland koningin-gemalin van Engeland. Ze trad gedurende de minderjarigheid van haar zoon van 1399 tot 1403 op als regentes van Bretagne. Ze was ook regentes van Engeland gedurende de afwezigheid van haar stiefzoon in 1415.[2]

Johanna van Navarra
Detail van de gisant van Johanna van Navarra in de kathedraal van Canterbury.
Detail van de gisant van Johanna van Navarra in de kathedraal van Canterbury.
Hertogin-gemalin van Bretagne
Regeerperiode 2 oktober 1386 – 1 november 1399
koningin-gemalin van Engeland
Regeerperiode 7 februari 1403 – 20 maart 1413
26 februari 1403
Huis Évreux
Vader Karel II van Navarra
Moeder Johanna van Valois
Geboren ca. 1370
Pamplona
Gestorven 10 juni 1437
Havering-atte-Bower
Begraven Kathedraal van Canterbury
Partner Jan IV van Bretagne
Hendrik IV van Engeland
Wapenschild
Johanna van Navarra haar persoonlijke wapen als koningin-gemalin.[1]

LevenBewerken

Johanna werd rond 1370 geboren als dochter van koning Karel II van Navarra en Johanna van Valois.[3]

Hertogin-gemalin van BretagneBewerken

Op 2 oktober 1386 trouwde Johanna met hertog Jan IV van Bretagne (in traditionele Engelse bronnen vaak Jan V genoemd).[4] Ze was zijn derde vrouw en de enige die hem kinderen zou baren.

Bij het overlijden van Jan IV op 1 november 1399 werd hij door hun zoon, Jan V van Bretagne, opgevolgd. Omdat haar zoon nog minderjarig was, werd zij aangesteld als zijn voogd en regentes van Bretagne tijdens zijn minderjarigheid. Niet lang daarna deed koningin Hendrik IV van Engeland haar een huwelijksvoorstel: dit huwelijksvoorstel zou eerder uit wederzijdse persoonlijke affectie zijn voortgekomen dan uit dynastieke overwegingen. Volgens de Encyclopædia Britannica ontwikkelde deze affectie tussen Johanna en Hendrik Bolingbroke (de latere koning Hendrik IV) zich toen hij tijdens zijn verbanning uit Engeland aan het hof van Bretagne verbleef.[5] Johanna gaf hem een gunstig antwoord, maar zei dat ze niet naar Engeland kon afreizen alvorens ze enige zaken in Bretagne had geregeld en maatregelen had genomen voor de veiligheid van het hertogdom en haar kinderen.

Ze wist dat het onmogelijk zou zijn om regentes van Bretagne te blijven, eens ze met de Engelse koning was getrouwd, noch dat ze in staat zijn om haar zonen met haar mee te nemen naar Engeland. Een pauselijke dispensatie, nodig voor het huwelijk, werd in 1402 verkregen.

Johanna onderhandelde intussen met Filips de Stoute, hertog van Bourgondië, om hem tot voogd van haar zoons en regent van Bretagne aan te stellen. Tenslotte droeg ze de voogdij over haar zonen en haar positie als regentes van Bretagne over aan de hertog van Bourgondië, die had gezworen de Bretoense rechten en recht te respecteren en vertrok daarop met haar dochters naar Engeland.

Koningin-gemalin van EngelandBewerken

Op 7 februari 1403 traden Johanna en Hendrik IV in de kathedraal van Winchester in het huwelijk. Op 26 februari hield ze haar formele intocht te Londen, waar ze tot koningin van Engeland werd gekroond. Koningin Johanna werd omschreven als knap, gracieus en majestueus, maar ook als hebzuchtig en gierig en werd ervan beschuldigd steekpenningen aan te nemen. Naar verluidt had ze geen goede indruk van Engeland gekregen, want een Bretoens schip werd kort na haar huwelijk net voor de Engelse kust aangevallen. Ze verkoos het gezelschap van haar Bretoense entourage, hetgeen in die mate aanstoot gaf dat haar Bretoense hovelingen op bevel van het parlement werden verbannen, een verbanning waarvan de koning van mening was dat hij er niet tegen in kon gaan aangezien zijn relatie met het parlement in die tijd al erg gespannen was.

Johanna en Hendrik hadden geen kinderen samen, maar in de bronnen wordt vermeld dat ze een goede relatie had met Hendriks kinderen uit zijn eerste huwelijk en vaak de kant van kroonprins Hendrik koos in diens twisten met zijn vader. Haar dochters keerden drie jaar na hun aankomst in Engeland op bevel van hun oudste broer - en Johanna's oudste zoon - terug naar Bretagne.

In 1413 stierf haar tweede echtgenoot en werd deze opgevolgd door haar stiefzoon: Hendrik V van Engeland. Johanna had een zeer goede relatie met Hendrik, die haar zelfs het regentschap toevertrouwde toen hij in 1415 naar Frankrijk trok. Bij zijn terugkeer bracht hij echter haar zoon, Arthur III van Bretagne, met zich mee als krijgsgevangene. Johanna trachtte hem zonder succes vrij te krijgen. Dit had blijkbaar haar relatie met Hendrik ernstig beschadigd: in 1419 werd ze ervan beschuldigd twee magiërs te hebben ingehuurd om hekserij te gebruiken om de koning te vergiftigen. Haar groot fortuin werd geconfisqueerd en ze werd in Pevensey Castle in Sussex opgesloten. Ze werd in 1422 door Hendrik V op zijn sterfbed vrijgelaten.

Na haar vrijlating werd haar fortuin aan haar teruggegeven en ze leefde de rest van haar leven rustig en comfortabel met haar eigen hofhouding in Nottingham Castle, tot het begin van de regeerperiode van Hendrik VI. Ze stierf te Havering-atte-Bower in Essex en werd in de kathedraal van Canterbury naast Hendrik IV bijgezet.

KinderenBewerken

NotenBewerken

  1. C. Boutell, A Manual of Heraldry, Historical and Popular, Londen, 1863, p. 276.
  2. A. Strickland, Lives Of The Queens Of England From The Norman Conquest, III, Philadelphia, 1852³, pp. 38-82.
  3. T.A. Leese, Blood Royal: Issue of the Kings and Queens of Medieval England, 1066–1399, Bowie, 2007, p. 219.
  4. M. Jones, The Creation of Brittany, Londen, 1988, p. 123.
  5. art. Joan of Navarre, in Encyclopædia Britannica (02/07/2007).

ReferentiesBewerken

Externe linksBewerken