Jezidi's

etnisch religieuze minderheid

Jezidi's (ook ezidi's, jezidi, jazda of jazidi genoemd,[1] in het Koerdisch: Êzidîtî of Êzidî) zijn een etnische groep in Koerdistan. De jezidi's noemen zichzelf ezidi (het Koerdische Ezda of Azda is de naam voor God; 'ezidi' staat dan voor 'volk van God'). Schattingen van het aantal jezidi's lopen sterk uiteen, van 300.000 wereldwijd tot 700.000 alleen al in noord-Irak.[2]

Jezidi-meisjes in traditionele kledingdracht

Door de burgeroorlogen in Irak en Syrië zijn de jezidi's in verdrukking gekomen.[3]

TaalBewerken

De voertaal van de jezidi's is Ezdiki, dat lijkt op het Kurmanci, een dialect van het Koerdisch dat vooral in Noord-Koerdistan wordt gesproken.

GeloofBewerken

De jezidi's zijn geen moslims en hun religie maakt geen deel uit van de islam. Ze zijn aanhangers van het jezidisme, een monotheïstische geloofsovertuiging, en een vertakking van het jezdanisme, dat is afgeleid van het Koerdische woord jezdân dat 'god' of 'engel' betekent. De andere vertakking van het jezdanisme is het jarsanisme.

Ze geloven in één god Jezdan (Ezid), de schepper van de wereld, en in de 'Pauwenengel' Melek Taus, de voornaamste van de zeven aartsengelen die de wereld besturen. De jezidi's hebben twee heilige boeken, geschreven in het Koerdisch: de Kitabe Cilve (Het boek van inspiratie) en de Meshef Resh (Het zwarte boek). Zij houden er bijzondere zuiverheidstaboes op na en zijn erg 'gesloten' gestructureerd in een soort kastenstelsel. Hun kastenstelsel bestaat uit: shex, mirid en pir. Bovendien is het jezidisme endogaam: je wordt als jezidi geboren, je kunt het dus niet worden.

PelgrimageBewerken

 
Pelgrims op een viering van het nieuwe jaar in 2017 in Lalish in Iraaks Koerdistan
 
Graf van sjeik Adi

Lalish, een stadje ten noorden van Mosoel (Irak) is de heilige plek voor de jezidi's en is het centrum van de zesdaagse pelgrimage van de jezidi's. In Lalish bevindt zich het graf van sjeik Adi, de stichter van het jezidisme.

BiddenBewerken

De jezidi's bidden vijf keer per dag:

  • Nivêja berîspêdê ('s morgens vroeg),
  • Nivêja rojhilatinê (zonsopgang),
  • Nivêja nîvro ('s middags),
  • Nivêja êvarî ('s avonds),
  • Nivêja rojavabûnê (zonsondergang).

Verschillen met de islamitische gebedsmomenten en -wijzen:

  • de moslims bidden voor zonsopgang en na zonsondergang, in tegenstelling tot de jezidi's;
  • de jezidi's bidden in het Ezdiki (yezidisch), terwijl de islamitische Koerden in het Arabisch bidden;
  • het gebed van de jezidi's gebeurt in de richting van de zon, maar tijdens Nivêja nîvro (middag) richting Lalish, terwijl moslims te allen tijde en ongeacht hun locatie richting Mekka bidden.

FeestenBewerken

Het jezidinieuwjaar valt in de lente. Tijdens dit feest worden de instrumenten dahol en zurna (houten fluit) gebruikt.

Tijdens de pelgrimage vieren de jezidi's Tawusgeran en Cejna ('feest') Cemaiya.

VervolgingBewerken

De jezidi's zijn al eeuwen slachtoffer van vervolging door vijandige buren of regimes.[4] Dieptepunt van die vervolgingen was de slachtpartij die de bei van Rowanduz liet aanrichten in 1832.[5] De jezidi's emigreerden in die Ottomaanse periode dan ook massaal naar de Kaukasus en speelden vervolgens een belangrijke rol in Armenië, Azerbeidzjan en Georgië. Hun situatie daar verslechterde na de val van de Sovjet-Unie. Ook in Turkije zorgde repressie voor emigratie: Turkse jezidi's migreerden vooral naar Duitsland.

In Irak kampen jezidi's met vijandigheid van islamitische militanten. In 2007 werden ze het doelwit van een aantal zware aanslagen. Als aanleiding werd de steniging van Du'a Khalil Aswad aangehaald. Hierbij was in april 2007 het 17-jarige jezidimeisje Du'a Khalil Aswad in haar dorp gedood omdat ze een relatie met een soennitische jongen had en er geruchten gingen dat ze moslim wilde worden. Op 23 april 2007 vermoordden ISIS-militanten 23 jezidi's in Mosoel. Op 14 augustus 2007 vond in de Noord-Iraakse plaats Qahataniya de zwaarste aanslag uit de Iraakse (burger)oorlog plaats. Bij een tegen de jezidi's gerichte zelfmoordaanslag vonden 796 personen de dood en vielen meer dan 1500 gewonden. De aanslag was een week ervoor door aan Al Qaida verbonden islamitische militanten aangekondigd omdat zij jezidi's als anti-islamitisch zien. Ook hier werd opnieuw de steniging van Du'a Khalil Aswad als reden aangehaald.

 
Jezidi-vluchtelingen in 2014

In 2014 waren de jezidi's een van de bevolkingsgroepen die door de terreurgroep ISIS werden vervolgd en vermoord. Op 30 juli van dat jaar kwamen de jezidi's in opstand tegen het oprukkende ISIS; 500 van hen zouden zijn vermoord. Velen van hen kwamen vast te zitten op de berg van Sinjar, waar ook veel mensen stierven door honger, dorst en gebrek aan medicijnen. Het lot van de jezidi's die in handen zijn gevallen van ISIS is dat zij zich moeten bekeren tot de islam; vaak vinden zij de dood of vrouwen worden verhandeld als slaaf.[6]

In 2020 leven er naar schatting 75.000 jezidi's in West-Europa (vooral Duitsland en Zweden), 150.000 in de Kaukasus en 500.000 in Iraaks Koerdistan. De jezidi's hebben het moeilijk om zich te handhaven in de stedelijke Europese samenleving en om het jezidisme te institutionaliseren. In België heeft de jezidigemeenschap haar centrum in Luik; de Brusselse jezidi's zijn voornamelijk afkomstig uit de voormalige Sovjet-Unie. In Nederland leven zo'n 5000 jezidi's.

Syrische / Irakese BurgeroorlogBewerken

  Zie Genocide op de Jezidi's voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 2014 en 2015 zijn de jezidi's van Irak door Islamitische Staat (IS) aangevallen, vermoord of als slaven verkocht. De stad / regio Sinjar in Irak werd door IS ingenomen. De Peshmerga hebben sindsdien de stad heroverd. Ook hebben de jezidi's hun eigen militie opgericht.[7]

Externe linksBewerken

  Zie de categorie Yezidis van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.