Hoofdmenu openen

Jacques van Marken

Nederlands ondernemer (1845-1906)

Jacob Cornelis (Jacques) van Marken (Dordrecht, 30 juli 1845Hof van Delft, 8 januari 1906) was een vooruitstrevend ondernemer. Als eerste werkgever in Nederland stelde hij een ondernemingsraad ('Kern') in.

Jacob Cornelis (Jacques) van Marken
Johan Braakensiek (1858-1940), Afb 010097007989.jpg
Persoonlijke informatie
Geboren 30 juli 1845
Geboorteplaats Dordrecht, Vlag van Nederland Nederland
Overleden 8 januari 1906
Overlijdensplaats Hof van Delft
Positie sociaal ondernemer
Bedrijf N.V. Nederlandsche Gist- & Spiritusfabriek, 'Nederlandsche Oliefabrieken (NOF) Calvé-Delft'
Portaal  Portaalicoon   Economie

Van Marken, telg uit het geslacht Van Marken, werd geboren in Dordrecht. Later ging hij studeren aan het gymnasium in Amsterdam en vervolgens in 1862 aan de Koninklijke Akademie voor Burgerlijke Ingenieurs in Delft. In 1867 studeerde hij af aan de toen Polytechnische School te Delft. Na zijn studie was Jacques voor korte tijd werkzaam bij de Photogenetische Gasfabriek in Amsterdam.

In 1869 trad hij in het huwelijk met Agneta Matthes.

Met steun van zijn vader en het Bankiershuis R. Mees & Zoonen richtte hij in 1869 de N.V. Nederlandsche Gist- & Spiritusfabriek op (het latere Gist-Brocades, inmiddels opgegaan in DSM). Het plan ontstond toen de directeur van de Haagsche Broodfabriek Jacques benaderde om een gist- en spiritusfabriek te beginnen in Nederland. De kennis van het proces zou in Oostenrijk verkregen worden. De bouw van de fabriek begon in de tweede helft van 1869.

Als directeur van deze Delftse onderneming was hij heel begaan met de arbeidersklasse en was gedreven om de situatie voor hen binnen en buiten de fabriek te verbeteren. Hij was daarin een pionier in een tijd waar aan sociale aspecten weinig aandacht werd gegeven. In de negentiende hadden fabrieksarbeiders een armoedig bestaan. De werkdagen waren lang, het sterftecijfer van fabrieksarbeiders was hoog, en het loon was laag. Van Marken probeerde verbetering aan te brengen en bouwde de eerste fabrieksnederzetting in Nederland voor zijn werknemers in het Agnetapark. Ook zorgde hij in 1884 voor een ongevallenverzekering voor zijn personeel, kregen werknemers een vorm van winstuitkering en richtte hij in 1878 de eerste ondernemingsraad van Nederland op.

In 1883 richtte Van Marken letterlijk naast de Gist- en Spiritusfabriek de Nederlandsche Oliefabriek (NOF) op met de bedoeling om olie te produceren uit aardnoten. Dit bedrijf groeide in latere jaren door fusies uit tot de 'Nederlandsche Oliefabrieken (NOF) Calvé-Delft'. De fabrieken van Calvé in Delft werden in 2008 gesloten. Ook nam hij de in 1885 opgerichte, maar in moeilijkheden verkerende Lijm- en Gelatinefabriek in Delft over.

Hij kreeg op 13 november 1880 een vergunning voor de aanleg van een telefoonverbinding tussen zijn woonhuis en zijn bedrijf. Hij wordt daarmee de eerste Nederlander met een telefoontoestel in huis.

In Assen, Delft, Rijswijk (Zuid-Holland) en Schiedam is een straat naar hem vernoemd.

LiteratuurBewerken

  • Mast, Jan van der: Jacques van Marken, De eerste sociaal ondernemer van Nederland; uitgeverij Nieuw Amsterdam, maart 2019; ISBN 978-9-04-682095-7

BronBewerken

Externe linkBewerken