Chiesa del Gesù

kerkgebouw in Italië
(Doorverwezen vanaf Il Gesù)

De Santissimo Nome di Gesù (kortweg Chiesa del Gesù of il Gesù) is een kerk in Rome, gewijd aan De Allerheiligste Naam van Jezus. De bouw werd aangevat in 1568 door de architect Vignola en na hem voortgezet door Della Porta. De Gesù is sinds haar inwijding in 1584 de "moederkerk" van de Orde der jezuïeten. Ze stond model voor talloze kerken uit de periode van de contrareformatie en de barok, in Italië en daarbuiten. De stijl wordt soms de "Jezuïetenstijl" genoemd, verwijzend naar de religieuze orde die dit prototype heeft laten oprichten.

Santissimo Nome di Gesù all'Argentina
Chiesa del Gesù facciata.jpg
Gebouwd in 1568-1584
Architectuur
Architect(en) Giacomo Barozzi da Vignola, Giacomo della Porta
Titelkerk
Titulair kardinaal Eduardo Martínez Somalo
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De stichtingBewerken

 
Embleem van de jezuïetenorde op de gevel van de Gesù

De kerk is zeer nauw verbonden met de Orde der Jezuïeten. De stichter ervan, de Bask Ignatius van Loyola (in het Baskisch Ignazio Loiolakoa[1]) vestigde zich in 1537-1538 met een tiental volgelingen in Rome in de rione (wijk) Pigna, meer bepaald vlak naast de plaats waar thans de Gesù staat. In 1540 werd deze compagnie door paus Paulus III, geboren Alessandro Farnese, erkend als religieuze orde. In datzelfde jaar kreeg ze haar eerste kerk toevertrouwd, nl. de kleine Santa Maria della Strada.[2]

Reeds vanaf 1550 maakten de jezuïeten plannen om in die omgeving een grotere kerk te bouwen die ze zouden wijden aan de Allerheiligste Naam van Jezus, in het Italiaans: Santissimo Nome di Gesù.[3] Verschillende architecten[4] waaronder Michelangelo hebben hiervoor plannen ontworpen, maar de eerstesteenlegging in 1550 en een volgende stichtingsceremonie in 1554 resulteerden niet in een realisatie van die ontwerpen.[5]

In 1556 overleed Ignatius van Loyola, maar zijn opvolgers als generaal-overste van deze orde zetten de onderneming door en verkregen dat hun kerk zou worden bekostigd door kardinaal Alessandro Farnese, de kleinzoon en naamgenoot van paus Paulus III.

Daardoor kon de bouw van de nieuwe kerk in 1568 voor de derde maal worden aangevat. De belangrijkste architect was Jacopo Barozzi bijgenaamd Vignola tot deze zich in 1571 terugtrok, en werd opgevolgd door Giacomo della Porta (leerling van Michelangelo) die de gevel heeft ontworpen. In 1584 werd de kerk ingewijd.

De gevelBewerken

 
Schets van de gevel door Girolamo Francino (1588).

Voor de voorgevel koos men het eerder sobere ontwerp van Giacomo della Porta boven dat van de eerste architect Vignola. In vergelijking met de renaissancestijl gaf della Porta aan de gevel een veel grotere driediemensionaliteit, waarmee hij de overgang maakte van de stijl van de renaissance naar die van de barok.

De gevel is opgetrokken in travertijn. De "eerste orde" (het onderste niveau van de gevel) is geritmeerd door tweemaal twee paren vierkante pilasters en centraal tweemaal een ronde halfzuil en een vierkante pilaster. Deze zuilen en pilasters verwekken een zeker diepte-effect doordat ze lichtjes vooruitspringen uit de gevel. Tussen de hoofdingang en het dubbele timpaan erboven is het het embleem van de jezuïeten te zien: de letters IHS[6] als Christusmonogram, geplaatst tussen het kruis en de spijkers. In de nissen boven de twee zij-ingangen staan de standbeelden van de stichters van de orde opgesteld: links Ignatius van Loyola, rechts Franciscus Xaverius.[7]

De breedte van de "tweede orde" correspondeert aan die van het schip van de kerk (zonder de zijkapellen), en laat de halfzuilen en de dubbele pilasters van de eerste orde dóórlopen (typisch voor het maniërisme) en herhaalt ook de nissen die hier leeg zijn gebleven. De eerste en de tweede orde worden ook nog verbonden door omgekeerde voluten[8] - een architectonisch element dat nog vaak zou worden herhaald in de barok. Bovenaan wordt de gevel afgesloten door een driehoekig fronton.

De gevel zegt duidelijk wie de kerk heeft gefinancierd: op de architraaf tussen de eerste en de tweede orde prijkt de tekst "Alexander cardinalis Farnesius S[anctae] R[omanae] E[cclesiae] vice can[cellarius] fec[it] MDLXXV".[9][10] Ook binnen in de kerk is het wapenschild van de familie Farnese veelvuldig te zien.

GrondplanBewerken

 
Zicht vanuit het schip.

De kerk heeft de vorm van een Latijns kruis. Terwijl de meeste kerkgebouwen in romaanse, gotische of renaissancestijl naast het middenschip twee smallere zijschepen hebben, heeft de Gesù slechts één enkel schip met tongewelf. Daarmee geeft ze gevolg aan het streven van de Contrareformatie om, overeenkomstig de besluiten van het Concilie van Trente, alle aanwezige gelovigen zo nauw mogelijk te betrekken bij de eucharistieviering zonder een deel van hen achter een zuilenrij af te scheiden van de lezenaar en het altaar. De tonvorm van het gewelf draagt bij tot de goede akoestiek: ook die moest de aanwezigen nauwer bij de woorden en de muziek betrekken. Aan beide zijden geven drie vierkante en een ronde zijkapel uit op het middenschip.

Vignola heeft de eenheid van ruimte nog versterkt door de dwarsbeuken opmerkelijk kort te houden. Ze worden volledig ingenomen door de grafkapellen voor de stichters van de jezuïetenorde: rechts Franciscus Xaverius en links Ignatius van Loyola. Op de viering is een koepel geplaatst die rust op een tamboer. Het hoogaltaar is opgesteld in de apsis, die aan weerszijden wordt geflankeerd door een kleine ronde kapel.

De decoratie van de kerkBewerken

 
Kalot van de apsis, en Christusmonogram boven het hoofdaltaar.

Aanvankelijk was de kerk sober gedecoreerd. Maar in de tweede helft van de 17e eeuw besloten de jezuïeten om kunst te gebruiken om de triomfen van de katholieke kerk en van hun orde te illustreren, en werd de kerk gedecoreerd in de toen heersende barokstijl. Goud, veelkleurig marmer, ornamenten in stucwerk, schilderijen en fresco's vol beweging voeren de boventoon in de kerk.

De meeste schilderijen en fresco's zijn van de hand van de schilder Giovanni Battista Gaulli bijgenaamd il Baciccio of Baciccia. In de periode 1672-1685 beschilderde hij in deze kerk o.a. het tongewelf, de koepel, de kalot[11] van de apsis en het gewelf van de kapel van Sint Ignatius.

In 1773 werd de jezuïetenorde opgeheven door paus Clemens XIV, waarna talrijke kerkschatten verdwenen. In 1814 werd de jezuïetenorde hersteld door paus Pius VII en werd de kerk opnieuw aan hen overgedragen. De decoratiewerken werden verdergezet in de tweede helft van de 19e eeuw, en betreffen dan vooral de apsisschildering, het hoogaltaar en de marmervloer van het schip.

De voornaamste kunstwerken in de kerkBewerken

Het schip van de kerkBewerken

De vloer van het enige schip is geplaveid met marmersoorten van verschillende kleuren. De zijkapellen geven rechtstreeks uit op het schip. Hun ingangen zijn gescheiden door dubbele goudkleurige pilasters bekroond met composietkapitelen. Daarboven lopen over de hele lengte van het schip een architraaf met goudkleurige festoenen, en een witmarmeren kroonlijst.

Het gewelfBewerken

 
Het gewelf van het schip.

Op de beelden en het fresco na is het tongewelf bijna volledig goudkleurig. Aan weerszijden is het onderaan onderbroken door vier hoge vensters. Elk raam is omgeven door beelden van heiligen en engelen in stucwerk. Onder de ramen loopt een fries door waarop, eveneens in stucwerk, musicerende en dansende putti zijn afgebeeld. Alle stucwerk op het tongewelf is ontworpen door Baciccio, die ook het fresco in het centrum van het tongewelf heeft uitgevoerd en daarmee een eenheid van beeldhouwkunst en schilderkunst wist tot stand te brengen.

Omgeven door een sierlijke vergulde kroonlijst beeldt het fresco van Baciccio de Glorie van de Naam van Jezus uit.[12] Centraal staat het Christusmonogram (de letters IHS) in stralend licht, omgeven door engelen en talrijke heiligen. Door de uitstraling van zijn naam worden (onderaan op het fresco, aan de zijde van de koepel) de gebreken en ondeugden naar de hel verdreven: wellust, gulzigheid, woede, gierigheid, afgunst, laksheid, ketterij enz.[13] Een aantal figuren zijn geschilderd op panelen aan de zijkanten en de onderkant van de kroonlijst, waardoor de hemelse scène nog sterker wordt verbonden met het kerkgebouw op aarde.

Dit fresco wordt gezien als het absolute meesterwerk van Baciccio. Vooral het perspectiefeffect is uitzonderlijk. Dit kan het beste worden waargenomen vanop de plaats in het schip waar thans een spiegel staat opgesteld, gericht naar de zoldering.

De zijkapellenBewerken

Kapellen aan de rechterzijde van het schipBewerken

 
De Andreaskapel.
 
De Passiekapel.

Aan de rechterzijde, te beginnen van achteraan in de kerk, bevinden zich de volgende kapellen:

  1. De kapel van Sint Andreas. Het martelaarschap van deze heilige is afgebeeld op het altaarschilderij. Deze kapel staat op de locatie waar voorheen de kleine kerk Sant'Andrea della Strada had gestaan, die evenals de Santa Maria della Strada werd afgebroken om plaats te bieden voor de bouw van de Gesù.
  2. De Passiekapel, waar fresco's en schilderijen het lijdensverhaal van Christus voorstellen. Een medaillon aan de linker zijmuur herdenkt de Nederlandse priester Jan Roothaan, generaal-overste van de jezuïeten van 1829 tot 1853, die hier begraven ligt.
  3. De kapel der engelen, genoemd naar de vele grotere en kleinere beelden van engelen en putti. Werken van Federico Zuccari. Vier marmeren panelen met sierlijke reliëfs (festoenen) zijn afkomstig uit de thermen van keizer Titus.
  4. De vierde, ronde ruimte doet dienst als vestibule van de sacristie die naast de kerk ligt (achter de rechter dwarsbeuk).

Kapellen aan de linkerzijde van het schipBewerken

Aan de linkerzijde, eveneens van achteraan te beginnen:

  1. De kapel van de heilige Francesco Borgia, die is afgebeeld op het altaarschilderij. Oorspronkelijk was ze gewijd aan de apostelen, wat nog blijkt uit de muurschilderingen.
  2. De tweede kapel is gewijd aan de Heilige Familie.
  3. De derde kapel, rijkelijk bekleed met marmer en stucwerk, is gewijd aan de Heilige Drievuldigheid.
  4. De vierde, ronde kapel gewijd aan het Heilig Kruis.

De dwarsbeukenBewerken

Rechter dwarsbeuk: de kapel van Franciscus XaveriusBewerken

 
Kapel van Franciscus Xaverius.

In de rechter dwarsbeuk bevindt zich de kapel gewijd aan Franciscus Xaverius, die een van de eerste volgelingen was van Ignatius van Loyola en in belangrijke rol heeft gespeeld bij de stichting van de jezuïetenorde. Samen met Ignatius werd hij heilig verklaard in 1622.

Het ontwerp van deze kapel is een van de laatste werken van Pietro da Cortona (overleden in 1669). Het altaarschilderij van de hand van Carlo Maratta stelt de dood van de heilige voor; boven het timpaan wordt zijn ziel ten hemel gevoerd door engelen (marmeren reliëf tegen een achtergrond van goudstralen). Een relikwiehouder tussen het altaar en het schilderij bevat Xaverius' rechter voorarm, waarmee hij velen had gedoopt. Deze relikwie was naar Rome was overgebracht vanuit Xaverius' begraafplaats in Goa (India), waar deze jezuïet lange tijd werkzaam was.

Een kleine ronde kapel geeft zowel uit op de rechter dwarsbeuk als op de apsis. Deze kapel is thans gewijd aan het Heilig Hart, dat is afgebeeld op het altaarschilderij op koperen ondergrond. Oorspronkelijk was ze gewijd aan Sint Franciscus van Assisi, die nog het onderwerp vormt van vijf schilderwerken in deze kapel. Als auteur hiervan wordt soms de uit Antwerpen afkomstige schilder Marten Pepijn genoemd; elders worden deze werken toegeschreven aan Giuseppe Penitz. Van de Antwerpse schilder Paul Bril is het werk "de beproeving van Sint Franciscus" op het plafond van de vestibule die van de dwarsbeuk naar de kapel leidt.

Linker dwarsbeuk: de kapel van Sint IgnatiusBewerken

 
De kapel van Sint Ignatius.
 
Zilveren beeld van Sint Ignatius in de aan hem gewijde kapel.

De kapel gewijd aan Sint Ignatius bevindt zich in de linker dwarsbeuk en is ongetwijfeld de rijkelijkst versierde kunstschat van deze kerk. Ignatius was in 1556 overleden en begraven in de kerk Santa Maria della Strada die daar toen nog stond.[14] In 1622 werd hij heilig verklaard, en 15 jaar nadien werd zijn lichaam herbegraven in de grafkist van lapislazuli die zich thans bevindt onder het altaar van de aan hem gewijde kapel. Op de voorzijde van de grafkist zijn Ignatius en andere heiligen en martelaren van de jezuïetenorde voorgesteld in reliëf van verguld brons.

Op het einde van de 17e eeuw werd de decoratie van deze kapel vernieuwd; deze opdracht ging naar de jezuïet broeder Andrea Pozzo. Behalve hijzelf en de schilder Baciccio hebben nog meer dan 100 kunstenaars en ambachtslui meegewerkt aan de realisatie in 1695-1699 van een van de rijkelijkste kapellen van de Romeinse barok.

Achter het altaar bevindt zich een grote nis waarvan de wand is bekleed met verguld brons, lapislazuli en andere soorten edelsteen: albast, marmer, onyx, amethyst en kristal. In deze nis staat het levensgrote zilveren beeld van Ignatius in gebedshouding opgesteld, met naast hem tweemaal drie engelen. De nis met deze beelden is uitsluitend op bepaalde feestdagen permanent zichtbaar; op andere dagen gaat ze het merendeel van de tijd schuil achter het altaarschilderij van de hand van Andrea Pozzo dat Ignatius toont die van de verrezen Christus het vaandel met het Christusmonogram krijgt toegereikt. Enkel in de vooravond laat een speciaal mechanisme dit altaarschilderij gedurende korte tijd neerzakken achter het altaar om zo de nis met de zilveren beelden te onthullen.

De originele beelden van Ignatius en de engelen zijn een werk van Pierre Le Gros en waren van massief zilver. Op de kazuifel na werden die beelden echter in 1798 omgesmolten om een oorlogsschatting te betalen aan Napoleon tijdens zijn bezetting van de stad Rome. Ter vervanging daarvan werd in de eerste jaren van de 19e eeuw het huidige beeld vervaardigd in stucwerk en bekleed met zilver.

Aan weerszijden van de nis staan twee ronde zuilen opgesteld, bekleed met lapislazuli met lengtelijnen van verguld brons en composietkapitelen. Het geheel wordt bovenaan afgesloten door een halfrond timpaan. De rand daarvan wordt onderbroken door de beeldengroep van de Heilige Drievuldigheid: rechts God de Vader, links Christus die de aardbol aanwijst, en bovenaan de Heilige Geest in de gedaante van een duif. De aardbol in het midden van de Drievuldigheid is de grootste bestaande bol in travertijn, en is bekleed met lapislazuli.

De sokkel van de ronde zuilen loopt door onder de nis met het heiligenbeeld, en bevat vijf halfreliëfs in verguld brons die scènes uit het leven van de heilige voorstellen. Op de centrale scène, tussen het altaar en de nis, verschijnt Sint Pieter aan de gewonde Ignatius.

Aan beide zijden van de dubbele zuilen staan beeldengroepen opgesteld: links de triomf van het Geloof over afgoderij, en rechts Godsdienst overwint de ketterij. Op de halfreliëfs daarboven tegen de muur: links de goedkeuring van de orde der jezuïeten door paus Paulus III, en rechts de heiligverklaring van Sint Ignatius.

De kapel is afgezoomd met een elegante balustrade in sierlijke laat-barokstijl; daarop zes sierkandelaars die door putti worden gedragen.

Op het gewelf boven het altaar is een fresco van Baciccio dat de Glorie van Sint Ignatius voorstelt.

Een kleine ronde kapel helemaal vooraan is gewijd aan Madonna della Strada. Ze geeft zowel uit op de apsis als op de kapel van Sint Ignatius. Boven het altaar hangt een klein middeleeuws[15] fresco dat Maria en Kind voorstelt. Dit fresco is afkomstig uit het gelijknamige kerkje "Madonna della Strada" die werd afgebroken om plaats te bieden voor de Gesù.

De koepelBewerken

 
De koepel.

Terwijl de tamboer aan de buitenzijde achthoekig is, is de binnenzijde ervan volledig rond. De vier grote vensters alterneren met de personificaties van de vier kardinale deugden.

Het fresco in de koepel is van de hand van Baciccio, en stelt de Glorie van het Paradijs voor: God de Vader met opgeheven armen; onder hem: links Christus met het kruis, en rechts Maria. Gods glorie wordt bezongen door engelen heiligen, waarbij vooral de heiligen uit de jezuïetenorde zijn voorgesteld.

In de pendentieven (hoekzwikken): aan de zijde van de apsis links de vertegenwoordigers van de wetten (o.a. Mozes) en rechts profeten (Isaias, Jeremias, Daniël en Ezechiël). Aan de zijde van het schip: links (naar de kapel van Ignatius toe): de vier evangelisten Marcus, Matteüs Lucas en Johannes; rechts (naar de kapel van Franciscus Xaverius toe) vier kerkvaders; Hiëronymus, Ambrosius, Augustinus en Gregorius de Grote.

De apsisBewerken

Het hoogaltaar is een 19e-eeuwse herwerking van het vroegere altaar. Het altaarschilderij stelt de besnijdenis van Jezus voor: naar joods gebruik werd immers op die dag zijn naam gegeven,[16] wat het verband met de toewijding van de kerk verklaart. In een nis achter het altaarschilderij staat het beeld van het Heilig Hart opgesteld, dat op bepaalde tijdstippen zichtbaar wordt gemaakt door het neerzakken van het schilderij. Boven het timpaan is opnieuw het Christusmonogram te zien, omgeven door een vergulde stralenkrans.

Het borstbeeld van de jezuïet Roberto Bellarmino aan de linkerzijde van de apsis is tussen 1622 en 1624 vervaardigd door Gian Lorenzo Bernini.

In de kalot[17] schilderde Baciccio "de Glorie van het Mystieke Lam": engelen en heiligen aanbidden het Lam Gods, dat Christus voorstelt. Deze scène is gebaseerd op een aantal passages uit de Apocalyps.[18]

De kamers van Sint IgnatiusBewerken

 
Gang naar de kamers van Sint Ignatius bij de Gesù: trompe-l'oeil van Andrea Pozzo

Rechts naast de kerk bevond zich het gebouw dat Ignatius in 1543-1544 had laten oprichten als onderkomen voor de jezuïeten in Rome, en waar hij zelf vanaf 1544 samen met zijn medebroeders van de Compagnia di Gesù heeft geleefd tot aan zijn dood op 31 juli 1556.

Omdat de fundering van dat eerste kloostergebouw sterk had geleden onder de overstroming van 1598, werd het reeds in 1599 op dezelfde locatie vervangen door het zgn. Casa Professa (seminarie) aan de Piazza del Gesù 45.[19] Ignatius' kamers op de eerste verdieping van het vorige gebouw waren bij de overstroming gespaard gebleven, en werden geïntegreerd in het nieuwe gebouw.

Deze kamers zijn ingericht als een klein museum met souvenirs, meubels en een beeld van Ignatius. In de gang die naar deze kamers leidt is het gewelf door Andrea Pozzo in trompe-l'oeil beschilderd.

TriviaBewerken

  • Baciccio's ontwerp voor zijn fresco "De triomf van de naam van Jezus" is te zien in zaal 3 van de Galleria Spada.[20] De schets voor zijn fresco "De glorie van het Mystieke Lam" in de kalot van de apsis is bewaard in de kamers van Sint Ignatius (zie hierboven).
  • Op de hoek van deze kerk waait het vrijwel altijd. De legende wil dat de duivel en de wind eens op stap waren en toen ze bij de kerk aankwamen, ging de duivel naar binnen om een debat aan te gaan met de Jezuïeten. De wind zou op hem wachten en hij wacht tot op de dag van vandaag nog steeds op de duivel.

GalerijBewerken


BronnenBewerken

ReferentiesBewerken

  1. Zie (eu) Wikipedia s.v. Ignazio Loiolakoa.
  2. Dit kerkje bevond zich nabij de woning van de jezuïeten, maar werd later afgebroken om plaats te bieden voor de Gesù.
  3. Spreek uit: [dzjesoe] met de klemtoon op de tweede lettergreep.
  4. Vóór Michelangelo Buonarroti hadden ook al Giovanni di Bartolomeo Lippi en Nanni di Baccio Bigio een ontwerp gemaakt.
  5. Niet alleen ontbrak het nodige geld, maar ook botste de inplanting van de kerk in het stadsweefsel volgens de eerste plannen op verzet van de eigenaars van de omliggende percelen, o.a. de familie Altieri.
  6. De letters IHS staan voor de Latijnse woorden Iesus Hominum Salvator, Jezus de verlosser der mensen. Het letterteken H staat in het Grieks voor de klank [è], zodat de letters IHS ook kunnen worden gezien als de aanvang van Jezus' naam in het Grieks: Ιησοῦς.
  7. Deze twee standbeelden dateren uit de 17e eeuw.
  8. Voor de toepassing van voluten als verbinding tussen de eerste en de tweede orde heeft della Porta zich geïnspireerd op L.B. Alberti's Santa Maria Novella te Firenze uit 1456.
  9. Vertaling: Kardinaal Alexander Farnese, vicekanselier van de Heilige Roomse Kerk, heeft [dit gebouw] laten oprichten in 1575.
  10. 1575 is het jaar waarin de gevel was afgewerkt.
  11. De kalot of bolkap is het bovenste gedeelte van een koepelgewelf.
  12. Deze voorstelling is een picturale weergave van een passage uit Paulus' tweede brief aan de Christenen van Filippi (2:9-11): "Daarom heeft God hem hoog verheven en Hem de naam verleend die boven alle namen is, opdat bij het noemen van zijn naam zich ieder een knie zou buigen in de hemel, op aarde en onder de aarde en iedere tong zou belijden tot eer van God, de Vader:Jezus Christus is de Heer." (Willebrordvertaling 1975).
  13. Verdere toelichtingen op de website van de kerk.
  14. Pas in 1568 moest dit kerkje de plaats ruimen voor de bouw van de Gesù.
  15. Het fresco wordt gedateerd eind 13e - begin 14e eeuw.
  16. Zie het evangelie volgens Lucas, 2:21 :"Nadat de acht dagen voorbij waren en men Hem moest besnijden, ontving Hij de naam Jezus, zoals Hij door de engel was genoemd voordat Hij in de moederschoot werd ontvangen." (Willebrordvertaling 1975).
  17. De kalot of bolkap is het bovenste gedeelte van een koepelgewelf.
  18. Vooral Apocalyps 5:5-7: "Toen zei een van de oudsten tot mij: “Ween niet. De Leeuw uit de stam Juda, de Wortel van David, Hij heeft overwonnen: Hij mag het boek openen en de zeven zegels verbreken.” Toen zag ik tussen de troon met de vier dieren en de kring van de oudsten een Lam staan, als geslacht, met zeven horens en zeven ogen - dit zijn de zeven geesten Gods, uitgezonden over heel de aarde. En Hij kwam naderbij en nam het boek uit de rechterhand van Hem die op de troon is gezeten." (Willebrordvertaling 1975). Voor andere verwijzingen naar de Apocalyps: zie website van de kerk.
  19. Locatie op Google Maps.
  20. Zie website van de Galleria Spada.


  Zie de categorie Chiesa del Gesù (Rome) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Kerken in Rome

Sant'Agnese fuori le mura · Sant'Agnese in Agone · Sant'Agostino · Sant'Alberto Magno · Basilica di Santa Anastasia · Sant'Andrea al Quirinale · Sant'Andrea delle Fratte · Sant'Andrea della Valle · Sant'Andrea in Via Flaminia · Sant'Angela Merici · Santi Angeli Custodi a Città Giardino · Sant'Anselmo all'Aventino · Sant'Antonio da Padova all'Esquilino · Sant'Antonio da Padova in Via Tuscolana · Sant’Antonio di Padova a Circonvallazione Appia · Sant'Antonio in Campo Marzio · Sant'Apollinare alle Terme Neroniane-Alessandrine · Sant'Atanasio · Sant'Atanasio a Via Tiburtina · Santi Aquila e Priscilla · Santa Balbina · San Bernardo alle Terme · Santi Bonifacio e Alessio · San Callisto · San Camillo de Lellis · San Carlo ai Catinari · San Carlo al Corso · Basiliek van Santa Cecilia in Trastevere · San Cesareo in Palatio · Santa Chiara a Vigna Clara · San Clemente · San Corbiniano · Santi Cosma e Damiano in Via Sacra · San Crisogono · Santa Croce in Gerusalemme · Santa Croce in Via Flaminia · Sacro Cuore di Cristo Re · Sacro Cuore di Gesù · Sacro Cuore di Gesù agonizzante a Vitinia · Dio Padre Misericordioso · Santi XII Apostoli · San Domenico di Guzman · Santi Domenico e Sisto · Sant'Elena fuori Porta Prenestina · Sant'Eligio dei Ferrari · Sant'Emerenziana a Tor Fiorenza · Sant'Eugenio · Sant'Eusebio · Santi Fabiano e Venanzio a Villa Fiorelli · San Felice da Cantalice a Centocelle · Santa Francesca Romana · San Francesco a Ripa · San Francesco di Paola ai Monti · Friezenkerk · San Frumenzio ai Prati Fiscali · Il Gesù · Gesù Divino Lavoratore · San Giacomo in Augusta · San Gioacchino ai Prati di Castello · Santi Gioacchino e Anna al Tuscolano · San Giovanni a Porta Latina · San Giovanni Bosco in via Tuscolana · San Giovanni Crisostomo a Monte Sacro Alto · San Giovanni dei Fiorentini · Santi Giovanni e Paolo · Santi Giovanni Evangelista e Petronio · San Giovanni Maria Vianney · San Girolamo dei Croati · San Giuliano Martire · San Giustino · Gran Madre di Dio · San Gregorio Magno al Celio · San Gregorio Magno alla Magliana Nuova · San Gregorio VII · Sant'Ignazio · Sint-Jan van Lateranen · Sint-Juliaan-der-Vlamingen · San Leonardo da Porto Maurizio · San Leone I · San Liborio · San Lorenzo in Damaso · San Lorenzo in Lucina · San Lorenzo in Panisperna · San Luca a Via Prenestina · San Luigi dei Francesi · Santuario della Madonna del Divino Amore · Santi Marcellino e Pietro · San Marcello al Corso · San Marco · Santa Maria ai Monti · Santa Maria Ausiliatrice in Via Tuscolana · Santa Maria Consolatrice al Tiburtino · Santa Maria degli Angeli e dei Martiri · Santa Maria dei Miracoli en Santa Maria in Montesanto · Santa Maria dell'Anima · Santa Maria della Pace · Santa Maria della Salute a Primavalle · Santa Maria della Scala · Santa Maria della Vittoria · Santa Maria delle Grazie a Via Trionfale · Santa Maria del Popolo · Santa Maria del Suffragio · Santa Maria di Monserrato · Santa Maria Domenica Mazzarello · Santa Maria Goretti · Santa Maria Immacolata a Grottarossa · Santa Maria in Aquiro · Santa Maria in Aracoeli · Santa Maria in Campitelli · Santa Maria in Cappella · Santa Maria in Domnica · Santa Maria in Transpontina · Santa Maria in Trastevere · Santa Maria in Trivio · Santa Maria in Vallicella · Santa Maria in Via · Santa Maria in Via Lata · Santa Maria Liberatrice a Monte Testaccio · Santa Maria Madre del Redentore a Tor Bella Monaca · Basiliek van Santa Maria Maggiore · Santa Maria Regina degli Apostoli alla Montagnola · Santa Maria Regina Mundi a Torre Spaccata · Santa Maria sopra Minerva · Santa Beata Maria Vergine Addolorata a piazza Buenos Aires · San Martino ai Monti · Natività di Nostro Signore Gesù Cristo a Via Gallia · Santi Nereo e Achilleo · San Nicola in Carcere · Santissimo Nome di Maria al Foro Traiano · Nostra Signora del Sacro Cuore · Ognissanti in Via Appia Nuova · Sant'Onofrio · Sint-Pancratiusbasiliek · Pantheon (Rome) · San Patrizio · Sint-Anna in Lateranen · Sint-Paulus buiten de Muren · Sint-Pietersbasiliek · Santi Pietro e Paolo a Via Ostiense · San Pietro in Montorio · San Pietro in Vincoli · Santa Prassede · Preziosissimo Sangue di Nostro Signore Gesù Cristo · Santa Prisca · Santa Pudenziana · Santi Quattro Coronati · Santi Quirico e Giulitta · Santissimo Redentore e Sant'Alfonso in Via Merulana · Santa Sabina · San Salvatore in Lauro · Sint-Sebastiaan buiten de Muren · San Silvestro in Capite · Sixtijnse Kapel · Santa Sofia a Via Boccea · Santa Susanna · Tempietto van San Pietro in Montorio · Santa Teresa al Corso d’Italia · Trinità dei Monti · Sant’Ugo · Beata Vergine Maria del Monte Carmelo a Mostacciano · Basilica di San Vitale