Hortusbuurt

buurt in Groningen

De Hortusbuurt is een buurt in de wijk Centrum van de Nederlandse stad Groningen. De wijk ligt tussen het Noorderplantsoen en de oude binnenstad. De naam verwijst naar de voormalige Hortus van de universiteit die in deze buurt gevestigd was. De buurt werd tot 2014 ook wel aangeduid als Binnenstad-Noord, maar deze buurtaanduiding wordt door de gemeente Groningen nu voor het noordelijk deel van de binnenstad gebruikt.

Hortusbuurt (rood), andere wijken van de binnenstad in het roze

OntstaanBewerken

 
Het Middengasthuis aan de Kleine Rozenstraat
 
De Nieuwe Kerk

VoorgeschiedenisBewerken

De plek van de buurt vormde in de middeleeuwen onderdeel van de noordes van Groningen, die onderdeel vormde van de buurmande (gezamenlijke grond) van de bewoners uit het noorden van de stad. Er werden veel veldkeien gedolven voor de aanleg van wegen. Tussen de Brouwerstraat noordzijde en de Nieuwe Ebbingestraat oostzijde bevond zich begin 16e eeuw de splitsing van het noordelijkste punt van de Hereweg (Nieuwe Boteringestraat) richting Winsum en Garnwerd en de Kleiweg naar Bedum. Op deze plek 'bij de Brunne' stond voor de aanleg van de Hortusbuurt een kapel die in een oorkonde uit 1514 wordt genoemd. In 1570 werd er een bestaand katholiek kerkhof uitgebreid op een stuk van de buurmande buiten de oude Boteringepoort. In 1580 werd in verband met de dreiging van Staatse aanvallen door de Spaanse bevelhebber opdracht gegeven tot de sloop van alle huizen buiten de Ebbingepoort, waarbij vermoedelijk ook de kapel werd gesloopt.[1]

OntstaanBewerken

De Hortusbuurt omvat het noordelijke deel van de grote stadsuitleg van Groningen uit het begin van de 17e eeuw. Hierbij werd aan de noordkant van de stad een groot gebied binnen de stadsgrenzen gebracht. Dit gebied werd in het westen en noorden begrensd door de nieuwe stadswallen, het huidige Noorderplantsoen. De oostgrens van de Hortusbuurt is de huidige Bloemsingel.

De uitbreiding was nogal ambitieus. Het nieuwe stadsdeel bleef heel lang dun bebouwd. Wel werden er in de nieuwe stad relatief veel hofjes en gasthuizen gebouwd, de Hortusbuurt is daarmee een van de hofjesrijkste wijken van Nederland.

Centraal in het gebied staat de Nieuwe Kerk, die oorspronkelijk bedoeld was ter vervanging van de Sint Walburgkerk. Het huidige Nieuwe Kerkhof wordt op oude kaarten dan ook aangeduid als Nieuwe Sint-Walburgkerkhof.

EbbingekwartierBewerken

Het terrein tussen het Boterdiep en de Bloemsingel bleef eeuwenlang braak liggen en was als zodanig beschikbaar voor andere activiteiten. In 1903 is hier bijvoorbeeld een Japanse tentoonstelling gehouden die in de volksmond Wereldtentoonstelling genoemd werd.[2] Later is op dit terrein de Gasfabriek gebouwd, waarvan de schoorsteen nog aan het Boterdiep te vinden is. Begin 21e eeuw werd dit gebied herontwikkeld tot woonlocatie onder de naam CiBoGa (Circus-, Boden- en Gasterrein). Later werd deze naam gewijzigd naar Ebbingekwartier.

UniversiteitBewerken

In de wijk is tegenwoordig de faculteit GMW (gedrags- en maatschappijwetenschappen), met de studies pedagogiek, psychologie en sociologie, van de Rijksuniversiteit Groningen gevestigd.

Die vestiging is een klein restant van de plannen die de Universiteit oorspronkelijk had ontwikkeld voor de Hortusbuurt. Die plannen, ontworpen in de jaren zestig van de twintigste eeuw gingen uit van een volledige sloop van de wijk, waarna de gehele wijk universitair terrein zou worden. Tegen die plannen rees zeer veel verzet.

Ook later, vlak voor en na de eeuwwisseling, waren er weer plannen voor uitbreiding van de RuG, dit keer met name in de oude Hortustuin. Na langdurige protesten en processen werd in 2008 aan de rand van de oude tuin gebouwd.

MonumentenBewerken

De Hortusbuurt kent diverse gemeentelijke en rijksmonumenten, variërend van een watertoren, de oude Rijks HBS, diverse herenhuizen tot oude graanpakhuizen. Sinds oktober 2007 is ook het pompstation aan de Turfsingel, ontworpen door architect Willem Dudok een rijksmonument.

In de oude Hortustuin zijn verschillende soorten stinsenplanten te vinden, waaronder de keizerskroon, daslook en de winterakoniet.

LiteratuurBewerken

  • Hoef, K. van der (2005), Kijk op Oud Groningen: De Hortusbuurt. Groningen: Hoefslag. 46 p.
  • Hofman, B. (2020), Niewe Stadt – 400 jaar Hortusbuurt-Ebbingekwartier. Assen: In Boekvorm Uitgevers. 224 p.
  • Klinken, M. van (1996), Plannen, stagnatie en nieuw elan: de universiteit en de Hortusbuurt in de tweede helft van de twintigste eeuw. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen. 51 p.

Externe linksBewerken

ReferentiesBewerken

  1. Tuin, B., Kapel en kerkhof bij de Brunne. Hervonden Stad pp. 133-146. Stichting Monument en Materiaal (2012). Geraadpleegd op 7-3-2021.
  2. Japans marktplein in Grunn (1903). groninganus (4 augustus 2010). Geraadpleegd op 7 juli 2020.
Wijken en buurten van Groningen
Centrum:Binnenstad (-Noord[n 1], -Oost, -West en -Zuid) · Hortusbuurt-Ebbingekwartier[n 2] · Noorderplantsoen · Stationsgebied · UMCG
Glimmen-Onnen-Noordlaren:Appelbergen (-Glimmen en -Onnen) · Buitengebied Glimmen · Buitengebied Noordlaren · Buitengebied Onnen · Glimmen Dorp · Noordlaarderbos · Noordlaren Dorp · Onnen Dorp · Zuidlaardermeer
Haren Oost e.o.:Buitengebied Haren-Noordoost · Felland · Oosterhaar · Tuindorp
Haren West e.o.:Buitengebied Haren (-Zuidoost, -Zuidwest en -Noordwest) · Essen · Haren (-Centrum, -Noord, -Zuidoost en -Zuidwest) · Maarwold · Nesciopark · Paterswoldsemeer · Wolddeelen
Helpman e.o.:Coendersborg · De Wijert · De Wijert-Zuid · Helpman · Klein Martijn · Sterrebosbuurt · Villabuurt
Hoogkerk e.o.:Bangeweer · De Buitenhof · De Kring · Gravenburg · Hoogkerk (-Dorp en -Zuid[n 3]) · Kranenburg · Leegkerk · Peizerweg · Suikerfabriekterrein · Vierverlaten · Westpoort · Zuidwending
Meerdorpen[n 4]:Engelbert · Klein Harkstede · Middelbert
Meerstad e.o.:De Wierden · De Zeilen · Groenewei · Harkstede (deels) · Lageland (deels) · Meeroevers · Tersluis
Nieuw-West:De Held · Dorkwerd · Friesestraatweg · Hoendiep · Reitdiep[n 5] · Vinkhuizen-Noord · Vinkhuizen-Zuid · Westpark
Noorddijk e.o.:Drielanden · Hunzepark · Kardinge · Lewenborg (-Noord, -West en -Zuid) · Noorddijk · Oosterhoogebrug · Ruischerbrug · Ruischerwaard · Ulgersmaborg · Zilvermeer
Noordoost:Beijum-Oost · Beijum-West · De Hunze · Het Witte Lam · Hunzeboord · Koningslaagte · Noorderhoogebrug · Van Starkenborgh
Noordwest:Paddepoel (-Noord en -Zuid) · Selwerd · Selwerderhof · Tuinwijk · Zernike Campus
Oosterparkwijk:Bloemenbuurt · Damsterbuurt · Florabuurt · Gorechtbuurt · Vogelbuurt
Oud-Noord[n 6]:De Hoogte · Indische buurt · Professorenbuurt[n 7]
Oud-West:Kostverloren · Oranjebuurt · Plantsoenbuurt · Schildersbuurt
Oud-Zuid:Badstratenbuurt · De Meeuwen · Grunobuurt · Herewegbuurt · Laanhuizen · Martini Trade Park · Oosterpoort · Rivierenbuurt · Stadspark · Zeeheldenbuurt
Ten Boer e.o.:Bedrijventerrein Dijkshorn · Buitengebied Ten Boer (-Noord en -Zuid) · Garmerwolde · Sint-Annen · Ten Boer · Thesinge
Ten Post e.o.:Buitengebied ten Post · Lellens · Ten Post Dorp · Winneweer · Wittewierum · Woltersum
Zuidoost:De Linie · Driebond · Eemskanaal · Eemspoort · Europapark · Euvelgunne · Kop van Oost · Roodehaan · Stainkoel'n · Waterhuizen · Winschoterdiep · Woonschepenhaven
Zuidwest:Bruilwering · Corpus den Hoorn · Hoornse Meer · Hoornse Park · Piccardthof · Van Swieten

  1. Inclusief het A-kwartier, Academiekwartier, Bisschopskwartier en Ebbingekluft
  2. Bestaat uit 4 subbuurten die samen de Hortusbuurt en Ebbingekwartier omvatten.
  3. Inclusief Ruskenveen
  4. Euvelgunne en Roodehaan zijn onderdeel van de MEER-dorpen, maar vallen onder de wijk Zuidoost
  5. Inclusief de subbuurten De Wierden (waaronder het bouwblok Heemwerd), Rietlanden en Reitdiephaven
  6. Voorheen Korrewegwijk genoemd
  7. Voorheen Korrewegbuurt genoemd