Hoofdmenu openen

Wikipedia β

De Hortus botanicus Haren is een botanische tuin in de plaats Haren in de Nederlandse provincie Groningen. De Hortus heeft circa twintig hectare aan tuinen en wordt beheerd door de Stichting Behoud Groene Hortus.

Hortus Haren
Doorgang in muur. Locatie, Chinese tuin Het Verborgen Rijk van Ming. Locatie. Hortus Haren 01.jpg
Locatie Kerklaan 34, Haren
Opgericht 1626
Personen
Directeur Douwe Wiersema
Lid van Nationale Plantencollectie
[Hortus Haren
Website]
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

De tuin is in 1626 opgericht aan de Grote Rozenstraat in Groningen. Hiermee is het een van de oudste botanische tuinen van Nederland. Gedurende de 20e eeuw werd de collectie verhuisd naar Haren en de locatie in Groningen gesloten.

De tuin is aangesloten bij de stichting Nationale Plantencollectie.

Inhoud

GeschiedenisBewerken

Hortus Botanicus Haren In 1626 vestigde de apotheker Henricus Munting zich in Groningen na jaren reizen door Europa. Achter zijn huis in de Rozenstraat legde hij een tuin aan met vele gewassen. Door zijn buitenlandse relaties, die hem planten toezonden, stond deze tuin snel zeer goed aangeschreven.

In 1642 bood Henricus Munting de tuin aan de Staten van Stad en Lande om deze in stand te houden voor de Academie en de inwoners van Groningen. Op deze manier kreeg de Universiteit een plantentuin. Munting werd benoemd tot provinciaal botanicus met leeropdracht. De eerste catalogus van de tuin werd in 1646 uitgegeven en bevatte namen van planten uit alle werelddelen. In 1654 werd Munting hoogleraar in de botanie - de eerste hoogleraar plantkunde in de Republiek der Verenigde Nederlanden.

Het was moeilijk alle planten - vooral de planten uit warmere streken - in leven te houden. Door de Staten werd daarom in 1656 geld beschikbaar gesteld voor een reconditorium, een verwarmde kas, een soort oranjerie. Hierin bloeide in 1675 voor het eerst de Agave, een primeur in de Republiek.

Na het overlijden van Henricus Munting in 1658, werd hij opgevolgd door zijn zoon Abraham die al enige jaren zijn adjunct was. Abraham publiceerde het boek "Waarre oeffening der planten" waarin veel over het kweken van planten werd vermeld kennis die uit eigen ervaring was verworven.

Een zoon van Abraham, Albert Munting volgde zijn vader na diens overlijden op in 1683. Nog steeds had de familie Munting de zorg voor de tuin. De Provincie kocht de tuin op 29 januari 1691, sindsdien was de tuin overheidsbezit. Hoogleraren volgden elkaar op, zij woonden in het huis in de Rozenstraat en verrichtten nog jarenlang zelf veel tuinwerk. Pas in 1672 kwam de eerste hortulanus die in 1768 een woning op het terrein kreeg. Aan het eind van de 18e eeuw werd het personeel verder uitgebreid.

Kassen, botanisch laboratorium

In de 18e en 19e eeuw werden kassen gebouwd, zaden en planten gekocht en uitgewisseld en sinds 1856 werden zaadlijsten uitgegeven. Daarnaast werden er planten verzameld in de eigen provincie en omgeving en werden er contacten onderhouden met andere botanische tuinen. Op 22 april 1899 werd een nieuw botanisch laboratorium geopend, grenzend aan het oude Hortushuis.

Laarmantuin, "tropische" kas

In 1917 wordt het landgoed 't Huis de Wolf, circa 12,5 hectare groot, aangekocht. In 1920 werd een tuin voor de genetica aangelegd (deze is verdwenen toen daar het Biologisch Centrum werd gebouwd). Aan het eind van de jaren twintig werd de aanplant van het terrein ter hand genomen. Na de oorlog werd Hortus de Wolf snel tot wat zij nu is; eerst de wilde plantentuin ook de Laarmantuin genoemd, in 1966 was de grote tropische kas klaar (zij is thans vervangen door een kleinere kas) en werd de plantencollectie uit de Rozenstraat naar Haren overgebracht, de rotstuin en de waterpartijen werden aangelegd. In de Laarmantuin groeien veel planten die op de rode lijst staan, de lijst met bedreigde inheemse wilde plantensoorten. De Laarmantuin is dan ook opgenomen in de SNP, de Stichting Nationale Plantencollectie. Door aankopen van aangrenzende terreinen bereikte de Hortus zijn huidige oppervlakte van 20 hectare.

Chinese tuin

"In de hemel is het paradijs, op aarde zijn Hangzhou en Suzhou". Het is waar dat Suzhou, een plaats niet ver van Shanghai, de mooiste tuinen van China heeft. In 1995 opende HM Koningin Beatrix Het Verborgen Rijk van Ming. De fameuze stadstuinarchitect van Shanghai, Professor Le Wei Zhong, heeft de Chinese tuin ontworpen. De materialen voor de Chinese tuin zijn authentiek en uit China verscheept en gebouwd door Chinese vakmensen. De Chinese tuin is uniek in Europa, een dergelijke tuin is buiten China alleen nog in Canada en Australië te vinden.

Ontwikkeling in de 20e eeuw en begin 21e eeuw

Begin 20e eeuw kampte de Hortustuin met ruimtegebrek en ontstond de wens om een kassencomplex te creëren. De universiteit kocht daarop in 1917 't Huis de Wolf met het omringende landgoed aan. Daar werd vanaf 1929 een nieuwe hortus gecreëerd. Door geldgebrek kwam dit pas na de Tweede Wereldoorlog goed op gang. Nadat in 1966 een tropische kas (de grootste van Nederland) gereed kwam, verhuisden in 1967 ook alle planten uit de Hortustuin naar de Hortus Haren. Vervolgens werden nog een rotstuin en een aantal waterpartijen aangelegd. In 1982 moest de universiteit bezuinigen en omdat het vak plantkunde niet meer zo belangrijk was werd besloten de tuin in 1988 te sluiten. De burgemeester van Haren Klaas Weide wist daarop miljoenen aan gelden te regelen uit het bedrijfsleven om de hortus een commerciële doorstart te geven. Het moest een toeristische attractie worden. Daartoe werd in 1995 de Chinese Tuin geopend en in 1999 de Tuinen van Ogham (Keltische tuin). De tuin trok echter te weinig bezoekers om winstgevend te worden. In 2001 ging de tuin failliet, maar de universiteit werd daarop in 2002 overgehaald om de tuin nog 10 jaar te sponsoren. De financiële problemen bleven echter, vooral vanwege de astronomisch hoge stookkosten van de tropische kas en de dalende bezoekersaantallen. In 2005 werd daarop besloten de tropische kas niet langer te verwarmen, waardoor het sindsdien in feite geen tropische kas meer is. In 2012 beëindigde de universiteit haar subsidie. Om toch te proberen de tuin winstgevend te maken, is de tuin vanaf 2013 niet meer het hele jaar, maar nog slechts 9 maanden open. In de wintermaanden is de hortus gesloten, omdat er dan toch nauwelijks bezoekers zijn. In 2012 werden alle betaalde krachten ontslagen en sinds oktober 2012 draait de hortus alleen nog op vrijwilligers.

Uit onderzoek in 2015 bleek dat de vroegere tropische kas en de kantoren in slechte staat verkeerden. De kas werd daarop gesloten en afgebroken. In samenwerking met Geopark de Hondsrug werd op de plek van de kas de zogenoemde Hondsrugtuin aangelegd, die in 2017 klaar was en nu door de natuur verder ontwikkeld moet worden.

Hondsrugtuin

In 2017 is de Hondsrugtuin geopend. De eerste twee jaren moet de grond van de tuin zich “zetten”. Daarna zullen de pioniersplanten vanzelf verdwijnen. Van de ingezaaide plantensoorten ontkiemden medio 2017 de Margriet, boterbloem, wilde betram, brunel, dagkoekoeksbloem, duizendblad, rolklaver, diverse grassensoorten en de grote tijm. Ook de heide loopt uit. Een gedeelte van de Hondsrugtuin zal bestaan uit planten die vlak na de ijstijden voorkwamen, zoals Zweedse kornoelje en Noords walstro. Uiteindelijk moet de flora een weerspiegeling worden van het oorspronkelijke Hondsruglandschap uit de periode voor de ruilverkavelingen en het gebruik van kunstmest.

Vlinder- en bijentuin

Met de aanleg van een grote vlinder- en bijentuin is in het voorjaar 2018 begonnen. Het zal een biotoop worden voor de vlinder en de bij, met luwte, beschutting, plekken voor overwintering en waar waardplanten en drachtplanten te vinden zijn. Veel insectensoorten zijn erg kieskeurig en gebruiken maar een of enkele plantensoorten voor voedsel en voortplanting. Met de in te zaaien inheemse en uitheemse plantensoorten wordt hieraan tegemoet gekomen en levert het een bijdrage aan de biodiversiteit.

De tuinenBewerken

De Hortus heeft twintig hectare aan tuinen. Zo kent ze een Chinese tuin, Laarmantuin (wilde plantentuin), arboretum (loofbomenbos), pinetum (naaldbomenbos), Engelse tuin, een watertuin, een rotstuin, bamboetuin en een grassentuin. Daarnaast kent het agrarische tuinen, een kassencomplex (woestijnkas) en Keltische tuinen. In de Chinese tuin bevindt zich een restaurant in Chinese stijl.

TriviaBewerken

  • De 4 Mijl van Groningen startte tot en met 2009 bij de Hortus.
  • Februari 2010 werd bekendgemaakt dat door middel van een proefopstelling van een houtgestookte verwarmingsinstallatie de kassen weer verwarmd worden.
  • In het park stonden ook diverse volières van de Stichting Papegaaienhulp, waar papegaaien van verschillende soorten opgevangen werden. De papegaaien zijn inmiddels verhuisd naar een nieuw onderkomen in Erica (Drenthe).
  • De Hortus Haren is een Hortus Botanicus Guardian; hoeder en poortwachter van de biodiversiteit.

Externe linkBewerken