Hongaars telwoord

Hongaarse telwoorden vormen een subcategorie van de bijvoeglijke naamwoorden.[1] Het Hongaars kent verschillende typen telwoorden. Naast de ook in het Nederlands bestaande hoofdtelwoorden en rangtelwoorden kent het Hongaars een derde categorie, die wel nummertelwoorden worden genoemd.

HoofdtelwoordenBewerken

Enkele Hongaarse hoofdtelwoorden:

0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 nulla, egy, kettő, három, négy, öt, hat, hét, nyolc, kilenc
10, 11, 12, ..., 19 tíz, tizenegy, tizenkettő, ..., tizenkilenc.
20, 21, 22, ..., 29 húsz, huszonegy, huszonkettő, ..., huszonkilenc.
30, 31, 40, 50, 60-100, 200 harminc, harmincegy, negyven, ötven, hatvan, hetven, nyolcvan, kilencven, száz, kétszáz
1000, 2000, 1 000 000 (1 miljoen), 2 000 000 egyezer, kétezer, egymillió, kétmillió.

De vorming van de samengestelde telwoorden is zeer regelmatig. In het Hongaars komt het meest significante altijd eerst.

Bijvoorbeeld 3 486 824: hárommillió-négyszáznyolcvanhatezer-nyolcszázhuszonnégy.

Enkele aandachtspunten:

  • Het zelfstandige naamwoord, dat vooraf wordt gegaan door een telwoord, staat altijd in het enkelvoud: két ház (letterlijk: twee huis).
  • Het woord voor "één", egy, is ook het onbepaald lidwoord.
  • Het getal twee is kettő als het zelfstandig voorkomt en két als het een bepaling is bij wat er volgt. Voorbeeld:
    • "Hoeveel huizen? Twee huizen.": Hány ház? Két ház. (Kettő ház wordt alleen gezegd om verwarring te voorkomen tussen Két ház en Hét ház)
    • "Hoeveel huizen? Twee.": Hány ház? Kettő.
  • tíz en húsz veranderen in tizen resp. huszon indien het voorvoegsels worden, bv. tizenegy, huszonegy.
  • Indien het om 1000 of 1 miljoen gaat is het egyezer en egymillió, dus met het voorvoegsel voor "één", egy . Om 100 aan te geven is het gewoon száz (zonder egy).

RangtelwoordenBewerken

De eerste rangtelwoorden:

  • 1ste: első; 2de: második; 3de: harmadik; 4de: negyedik; 5de: ötödik; 6de: hatodik; 7de: hetedik; 8ste: nyolcadik; 9de: kilencedik; 10de: tizedik.

De rangtelwoorden zijn zoals in het Nederlands: ze geven een rangnummer aan. Ook de rangtelwoorden kunnen zelfstandig worden gebruikt, en kunnen dus naamvalsuitgangen krijgen. In datums worden rangtelwoorden gebruikt in combinatie met een bezitsaanduiding.

Voorbeeld: október huszonharmadika = 23 oktober; november elsején = op 1 november

NummertelwoordenBewerken

Naast hoofd- en rangtelwoorden kent het Hongaars de "nummertelwoorden", een in het Nederlands niet bestaand type telwoorden.[2]

De eerste "nummertelwoorden":

  • 1, 2-10: egyes, kettes, hármas, négyes, ötös, hatos, hetes, nyolcas, kilences, tízes.

"Nummertelwoorden" gebruikt men veelal als een bijvoeglijk naamwoord, bijvoorbeeld om het nummer van een kamer of bus of een kleding- of schoenmaat aan te geven. "Bus nummer 28" wordt dan bijvoorbeeld "huszonnyolcas busz". "Negyvenes cipő" is schoenmaat 40. De term "nummertelwoord" dekt in feite de lading niet volledig. Zo kan men de bus die om 6u30 vertrekt aanduiden als "hatharmincas busz". Met andere woorden: de uitgangen -os, -as, -es, -ös vormen feitelijk bijvoeglijke naamwoorden van telwoorden. Deze worden echter ook vaak weer zelfstandig gebruikt: er worden bijvoorbeeld munten en bankbiljetten mee aangeduid, of cijfers en rapportcijfers. Zo kan een "ötös" afhankelijk van de context een munt met de waarde van 5 Ft zijn, óf het (uitmuntende) rapportcijfer 5, óf een hand.

Verschil rangtelwoorden/nummertelwoorden: stel dat de eerste bussen op een ochtend achtereenvolgens zijn: bus 3, bus 28, bus 4 en bus 120, dan zijn dat achtereenvolgens:

  • első busz = hármas busz.
  • második busz = huszonnyolcas busz.
  • harmadik busz = négyes busz.
  • negyedik busz = százhúszas busz.

TelbijwoordenBewerken

De telbijwoorden worden gevormd met de uitgang -szor/-szer/-ször. De keuze van de uitgang volgt de regels van de klinkerharmonie.

Voorbeelden: egyszer=eenmaal, ötször=vijfmaal, hatszor=zesmaal, többször=meermaals.

Een ander type telbijwoorden geeft een groepsgrootte aan. Dit gebeurt met de uitgangen -on/-an/-en.

Voorbeelden: haton = met z'n zessen; ketten= met z'n tweeën.

Onbepaald telwoordBewerken

Er zijn onbepaalde telwoorden weinig die ook als bijwoord gebruikt kunnen worden.

Voorbeeld onbepaalde telwoorden: sok = veel, kevés = weinig, hány = hoeveel?, több = meer
Bijwoorden: hányan? = met z'n hoevelen?, sokan = met velen, néhányan = met enkelen

OverzichtBewerken

Hongaarse telwoorden
Getal Hoofd-
telwoord
Hoofdtelwoord
accusatief
Telbijwoord
(multiplicatief)
Rang-
telwoord
Fractie
(deel, maal)
Nummer-
telwoord
groep,
"met z'n ..."
Szám Hány? Hányat? Hányszor? Hányadik? Hányad rész? Hányas? Hányan?
getal hoeveel? hoeveel? acc. hoe vaak? hoeveelste? welk deel?
hoeveelste keer?
welk nummer? met z'n
hoevelen?
0 nulla, zéro nullát nulladik nullás
  ½   fél   felet
1 egy egyet egyszer első egész egyes egyedül
  1½   másfél   másfelet
2 kettő, két kettőt kétszer második fél, egyketted kettes ketten
3 három hármat háromszor harmadik harmad hármas hárman
4 négy négyet négyszer negyedik negyed négyes négyen
5 öt ötöt ötször ötödik ötöd ötös öten
6 hat hatot hatszor hatodik hatod hatos haton
7 hét hetet hétszer hetedik heted hetes heten
8 nyolc nyolcat nyolcszor nyolcadik nyolcad nyolcas nyolcan
9 kilenc kilencet kilencszer kilencedik kilenced kilences kilencen
10 tíz tízet tízszer tizedik tized tízes tizen
11 tizenegy tizenegyet tizenegyszer tizenegyedik tizenegyed tizenegyes tizenegyen
12 tizenkettő tizenkettőt tizenkétszer tizenkettedik tizenketted tizenkettes tizenketten
20 húsz huszat húszszor huszadik huszad huszas huszan
21 huszonegy huszonegyet huszonegyszer huszonegyedik huszonegyed huszonegyes huszonégyen
30 harminc harmincot harmincszor harmincadik harmincad harmincos harmincan
40 negyven negyvenet negyvenszer negyvenedik negyvened negyvenes negyvenen
50 ötven ötvenet ötvenszer ötvenedik ötvened ötvenes ötvenen
60 hatvan hatvanot hatvanszor hatvanadik hatvanad hatvanos hatvanan
70 hetven hetvenet hetvenszer hetvenedik hetvened hetvenes hetvenen
80 nyolcvan nyolcvanot nyolcvanszor nyolcvanadik nyolcvanad nyolcvanos nyolcvanan
90 kilencven kilencvenet kilencvenszer kilencvenedik kilencvened kilencvenes kilencvenen
100 száz százat százszor századik század százas százan
111 száztizenegy száztizenegyet száztizenegyszer száztizenegyedik száztizenegyed száztizenegyes száztizenegyen
200 kétszáz kétszázat kétszázszor kétszázadik kétszázad kétszázas kétszázan
1000 egyezer ezret egyezerszer ezredik ezred ezres ezren
1000 000 egymillió milliomot egymilliószor milliomodik milliomod milliomos milliomon
"hoeveel?" Hány? Hányat? Hányszor? Hányadik? Hányad rész?
Hányadszor?
Hányas? Hányan?
"niets" semmi semmit soha (nooit)
"weinig" kevés keveset ritka (zelden) kevesen
"enkele" néhány néhányat néha (soms) néhányan
"meer" több többet többször (meermaals) többen
"veel" sok sokat sokszor (vaak) sokan
"alle" mind, minden mindent mindig (altijd) mindnyájan