Hoofdmenu openen

Hitland (Nieuwerkerk aan den IJssel)

Nieuwerkerk aan den IJssel
Wilde eenden in Hitland

Hitland is een natuurgebied in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Het gebied is gelegen in de Hoogdorpse polder en deels in de Polder Esse, Gansdorp en Blaardorp ten zuiden van Nieuwerkerk aan den IJssel. Het natuurgebied is een gevarieerd gebied met water, bos, moeras en weilanden. Sporen van vroeger gebruik zijn herkenbaar in het huidige landschap. Een grote verscheidenheid aan planten en dieren is te vinden in Hitland.

Inhoud

LiggingBewerken

 
Kaart rond 1886
 
Overzicht ijsselsteenovens Klein Hitland 2013
 
Blik in ijsselsteenoven Klein Hitland 2013

Hitland ligt tussen de rivier Hollandse IJssel en de 's-Gravenweg, de oude weg van Rotterdam naar Gouda. Langs de rivier liggen twee buurtschappen: Klein Hitland en Ver Hitland. Vanaf Ver Hitland is er in de zomermaanden een voetveer naar Ouderkerk aan den IJssel in de Krimpenerwaard.

GeschiedenisBewerken

Van oudsher bestaat de bodem in dit gedeelte van Nederland uit veengrond en klei. Waar elders het veen is afgegraven, waardoor er een uitgebreid plassengebied ontstond, is dat in Hitland niet op grote schaal gebeurd. De kwaliteit van het veen bleek zo slecht, dat afgraven niet rendabel was. Slechts op drie plaatsen, verspreid over Hitland, is aan achtergebleven veenputten gevuld met water zichtbaar dat daar vroeger turf gedolven is. Er zijn in het gebied ook kleiputten gegraven waar klei nodig was voor herstel van de dijk. Dicht langs de IJsseldijk bevinden zich twee plassen, aan de kant van Kortenoord die zijn ontstaan door dijkdoorbraken. Door de kracht van het instromend water spoelde de grond weg en ontstonden diepe plassen. Dit worden wielen of kolken genoemd.

WatersnoodBewerken

Bij de watersnood van 1953 begaf de zeedijk het op de plek waar eerder een uitwateringssluis was van de molengang tussen Klein en Ver Hitland. De plek wordt gemarkeerd door een bronzen beeld van een man bij het binnenschip waarmee het gat werd gedicht.

IJsselsteenindustrieBewerken

Aan de oever van de IJssel waren in het huidige Hitlandgebied drie steenfabrieken, steenplaatsen genaamd. Daar werden ijsselstenen gebakken. De klei bestond uit fijn slib dat uit de IJssel werd gebaggerd vanaf slikbokken. Het werd in buitendijkse zellingen opgeslagen om te besterven. Daarna werd het vermengd met zand om de juiste samenstelling te krijgen. Het buitendijkse land met de steenplaats op Ver Hitland, ten oosten van het voetveer werd in 1939 afgegraven bij een rivierbochtafsnijding. De binnendijkse steenplaats op Ver Hitland werd na sluiting in de Eerste Wereldoorlog deels gesloopt. Een veldsteenoven die naar de verschijningsvorm 'De Olifant' wordt genoemd bleef staan omdat hij los van de dijk stond. Deze oven werd in 1972 verbouwd tot villa onder architectuur van Gunnar Daan en valt net als een grote dijkboerderij onder monumentenzorg. Op Klein Hitland bleven vier ovens staan van steenfabriek Mijnlieff die als laatste van de drie fabrieken in 1964 sloot. Deze ovens vallen ook onder monumentenzorg. Een van de vier werd in 1989 gerestaureerd, tezamen met de turfschuren. De muren met stookgaten van de overige drie zijn in 2011 hersteld. De stichting Steenovens Klein Hitland ijvert er voor de ovens een nieuwe bestemming te geven.

Flora en faunaBewerken

Bomen en plantenBewerken

Een populierenbos bevindt zich in het noorden van Hitland. In het zuiden is er bos van wilgen en elzen. Eveneens in het zuiden zijn er de moerassen met veel riet en waterplanten: grote en kleine lisdodde, rietorchis, ratelaar, krabbenscheer en zwanenbloem.

VogelsBewerken

Een groot gedeelte van Hitland bestaat uit water. Het middengedeelte van Hitland is een veenweidegebied, met betrekkelijk smalle stukken weiland en daartussen brede sloten. Daarnaast zijn er de al genoemde veenputten en de wielen. Een en ander trekt veel water- en weidevogels aan. Grutto, wulp, kievit, kluut, tureluur, plevier, stern, visdiefje en vooral ook de talrijke fazanten laten zich gemakkelijk zien. Ook aanwezig zijn de blauwborst en de schuwere rietvogels zoals de rietgors. Van de roofvogels vliegen er de buizerd en de torenvalk en, zij het zeldzamer, ransuilen.

ZoogdierenBewerken

Het kost geen moeite hazen, vaak meer tegelijk, te zien wegschieten. Moeilijker te zien, maar zeker aanwezig zijn de hermelijn en de wezel. Daarnaast zijn er bosmuizen en veldmuizen te vinden. Doordat in veenweidegebied gemakkelijk gangen zijn te graven, voelt ook de mol zich er thuis.

RecreatieBewerken

In het gebied bevinden zich wandelpaden door wilgenbossen en weiden, soms in de vorm van knuppelpaden. In Hitland-Zuid is een golfbaan, Golfbaan Hitland. Vanaf een kanosteiger kan door een groot deel van Hitland worden gevaren. Bij Klein Hitland zijn de vier veldsteenovens en er is een recreatiepark met manege en ruiterpaden. ‘s Winters wordt bij het evenemententerrein aan de Hitlandselaan een veld onder water gezet om te gebruiken als ijsbaan. De fietsers door het gebied hebben via het voetveer op Ver Hitland aansluiting op de fietsroutes in de Krimpenerwaard. Een voormalige werkhaven is ligplaats voor oude binnenvaartschepen. De steenoven aldaar is bij gelegenheid te bezoeken. Hij maakt deel uit van Leefgoed de Olifant, de schuren hiervan zijn verbouwd tot vergader- en horeca-faciliteiten.

Herkomst naamBewerken

Een klein paard wordt wel een 'hit' genoemd. Shetlandpony's werden op de steenplaatsen gebruikt als lastdier. Een oude Nederlandse naam voor de Shetland eilanden is 'Hitlandt'. Het verhaal gaat daar de naam van afkomstig is, maar dat valt te betwijfelen. Hit, of hitte is ook een term voor geit. Het was de bijnaam voor de pony, omdat ze groot als een geit waren. Bij de steenplaatsen liepen behalve pony's ook geiten omdat veel arbeiders geiten hielden, het was de koe van de armen. Een andere reden voor de naam kan zijn omdat de steenovens die er stonden heet, in dialect als hiit uitgesproken, waren.[bron?]