Herodotus

schrijver uit Achaemenidrijk (-483--424)

Herodotus of Herodotos (Grieks: Ἡρόδοτος, Hēródotos; ca. 485 - ca. 425 v.Chr.) was een Grieks historicus afkomstig uit Halicarnassus.

Herodotus
Herodotus
Algemene informatie
Bijnaam "De vader van de geschiedschrijving"
Volledige naam Ἡρόδοτος, Hēródotos
Ook bekend als Herodotos
Geboren 485 v.Chr.
Geboorteplaats Halicarnassus, Perzië
Overleden 425/420 v.Chr.
Overlijdensplaats Thurii, oude Griekenland
Land oude Griekenland
Beroep historicus
Werk
Genre geschiedschrijving
Bekende werken Historiën
Portaal  Portaalicoon   Literatuur
Oudheid
Herodotus
Romeinse kopie van een Grieks origineel uit de 4e eeuw v.Chr.

Hij staat bekend als "de vader van de geschiedschrijving", een titel die hij toegedicht kreeg in het werk De Legibus van Cicero. Volgens de Suda, een Griekse encyclopedie samengesteld in de Middeleeuwen, was Herodotus uit een prominente familie afkomstig. De andere bekendste geschiedschrijver uit dezelfde tijd was Thucydides.

Hij is vooral bekend door zijn Historiën. De titel Historiën is afkomstig van de Alexandrijnse geleerden in de Hellenistische periode, zelf noemde Herodotus zijn werk in zijn openingsvers: Ἱστορίης ἀπόδεξις, 'Verslag van mijn onderzoek'.

ReizenBewerken

Wegens persoonlijke politieke problemen week Herodotus op jonge leeftijd uit naar het Griekse eiland Samos. In de jaren die daarop volgden maakte hij een reeks studiereizen door de toenmalig bekende wereld, naar onder andere Griekenland zelf, Anatolië of Klein-Azië, Opper-Egypte, Noord-Afrika, delen van het Midden-Oosten, het huidige Oekraïne en de Krim en delen van West-Europa. Op die manier vergaarde hij een in zijn tijd zeldzaam brede kennis van de wereld.

Rond zijn veertigste levensjaar vestigde hij zich in het oude Athene (omstreeks 445 v.Chr.) waar hij openbare lezingen hield uit zijn reisverslagen. Zo werd hij opgenomen in de kring van vooraanstaande intellectuelen rond de staatsman Perikles. Daartoe behoorde onder andere ook zijn vriend, de tragedieschrijver Sofocles.

Na enkele jaren vertrok hij naar de Pan-Helleense kolonie Thurii in Magna Graecia, in Zuid-Italië, waar hij zich definitief vestigde. Thurii was een door de Grieken gekoloniseerde stad. Hij maakte af en toe nog reizen door Sicilië en Italië en voltooide er zijn levenswerk, de Historiën, met de oorspronkelijke titel Ἱστορίης ἀπόδεξις, 'Verslag van mijn onderzoek'.

Het is niet bekend of hij in Thurii is overleden of weer naar Macedonië is teruggegaan en daar overleden is.

HistoriënBewerken

 
Reconstructie van de Oecumene, de 'bewoonde wereld' van Herodotus circa 450 v.Chr.
  Zie Historiën (Herodotos) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
ιστορία του Ηροδότου της Αλικαρνασσού, διότι ούτε τα πράγματα που γεννιούνται από τους ανθρώπους στον χρόνο, ούτε τα έργα που είναι μεγάλα και διεστραμμένα, τα οποία είναι ελληνικά και τα οποία υιοθετούνται από τους βαρβάρους, γίνονται ακάθαρτα, και δεν είναι, για τον λόγο ότι έχουν επιλεγεί από άλλους. Το όνομά μου άλλαξε σε Ηριοντίτας γιατί δεν ήθελα να με αποκαλούν πλέον Ηρόδοτο Herodotus van Halicarnassus geschiedenis, omdat noch de dingen die in de tijd uit de mensen geboren worden, noch de werken die groot en pervers zijn, die Grieks zijn en die door barbaren worden aangenomen, onrein worden gemaakt, en die dat niet zijn, en wel om de reden dat zij door anderen zijn uitverkoren. Mijn naam is veranderd naar Herioditas want ik wou geen Herodotus meer heten

Zoals uit de eerste zin van zijn werk blijkt, wil hij vooral de oorzaken van de Perzische Oorlogen onderzoeken en daarmee de herinnering aan het verleden levende houden, zowel voor de Grieken als andere volkeren.

Herodotus wordt omwille van zijn werk Historiën de vader van de geschiedschrijving genoemd, een omvangrijke bundeling van boeken, die het midden houdt tussen de memoires van een reiziger en de duidelijke poging van een geschiedkundige avant la lettre om objectief aan geschiedschrijving te doen. Hij beschrijft hierin de Perzische Oorlogen, maar maakt ook vele zijsprongen naar andere: geschiedkundige, mythologische, godsdienstige en etnografische onderwerpen. Vóór Herodotus waren er al wel de logografen, met Hekataios van Milete als een van de belangrijkste, maar zij spitsten zich meer op de aardrijkskunde en de antropologie toe. Herodotus heeft wel veel geput uit de werken van deze schrijvers.

De Historiën zijn het oudste omvangrijke werk in Grieks proza dat bewaard is gebleven, dus van de gehele Westerse literatuur. Het vertoont verschillende epische kenmerken als anekdoten en novellen. Tijdens de Hellenistische periode werden door grammatici de Historiën in negen boeken, genoemd naar de negen Muzen, ingedeeld. Zo is bijvoorbeeld boek 2 voor een groot stuk toegespitst op Egypte.


Herodotus' eigenlijke onderwerp is de geschiedenis van de gewelddadige confrontatie tussen Oost en West, tussen barbaroi en Grieken, die zijn voorlopig hoogtepunt in de Perzische Oorlogen (1ste helft 5e eeuw v.Chr.) beleefde. Hij schreef zijn werk na het einde van deze oorlogen dus hij kende de afloop ervan. Als beginpunt van dat conflict beschouwde Herodotus de Lydische koning Croesus (ca. 595 - 546 v.Chr.), de eerste die volgens hem met onrechtmatig geweld tegen de Grieken was begonnen.


De Historiën werden in 1968 door Onno Damsté in het Nederlands vertaald en in 1995 door Hein van Dolen, die ervoor koos het spreektaalkarakter van de tekst te benadrukken. In 2019 verscheen een vertaling van Wolther Kassies met aantekeningen van Michel Buijs.

BeoordelingBewerken

  • Een grote vooruitgang ten opzichte van zijn voorgangers was er in een dubbel opzicht:
    1. Hij deed als eerste aan wereldgeschiedenis.
    2. Hij maakte een scheiding tussen de mythische geschiedenis en de 'menselijke tijd' en behandelde alleen deze laatste.
  • Hij streefde naar juiste geschiedschrijving.
  • In zijn werk vindt men de beginselen van kritische analyse van de geschiedschrijving terug. Hij maakt hierbij gebruik van drie manieren van bewijsvoering: ἀκοή (getuigenissen van andere mensen die hij hoort), γνώμη (een eigen oordeel vellen) en ὄψις (verwijzen naar artefacten die hij zelf gezien heeft).
  • Die is gebaseerd op een grondige heuristiek, vooral door naar getuigen en mensen met verstand van zaken te luisteren. Zijn voornaamste bron was de mondelinge overlevering.
  • Er is een aanvang van de filosofie van de geschiedenis: hij wilde de oorzaken van de gebeurtenissen zoeken en vinden. Hij wilde de feiten verklaren, dit in tegenstelling tot de logografen die alleen een 'droge' beschrijving van de feiten gaven.
  • Hij had, ondanks zijn sterke patriottisme, grote aandacht voor de verdiensten van de barbaren. Vandaar ook zijn bijnaam die Plutarchus hem gaf in zijn werk Περὶ τῆς Ἡροδότου κακοηθείας (Over de kwaadaardigheid van Herodotos): φιλοβάρβαρος, filobarbaros; barbarenvriend.

Opmerkingen bij het werk:

  • Herodotus haalt op verschillende plaatsen de chronologie door elkaar. Onder academici bestaat discussie over of dit al dan niet opzettelijk was.
  • Het werk maakt in tegenstelling tot contemporaine geschiedschrijving ook gebruik van wonderen, orakels en mythologische verhalen om gebeurtenissen te verklaren.
  • Herodotus staat algemeen bekend als een begaafd verteller.

Dionysius van Halicarnassus was een groot bewonderaar van zijn stijl, terwijl Plutarchus een heel traktaat schreef met kritiek op Herodotus.

TV-serieBewerken

Tussen 1974 en 1976 zijn enkele van zijn verhalen in de 'Herodotusreeks' verfilmd door de VPRO.

VertalingenBewerken

Vertaling van de Historiën in het Nederlands:

  • Herodotos, Historiën. Vertaald door Damsté, O. (1968). Herodotos' historiën. Bussum: De Haan.
  • Herodotos, Historiën. Vertaald door Deventer, C.M., & Van Rooijen, J. W. (1924). Muzen. Zutphen: Thieme.
  • Herodotos, Het verslag van mijn onderzoek. Vertaald door Van Dolen, H. L. (2000). Nijmegen/Amsterdam: SUN/Boom.

Vertaling van delen van de Historiën in het Nederlands:

Zie ookBewerken

BronnenBewerken

  • Evans, J. (1968). Father of History or Father of Lies; The Reputation of Herodotus. The Classical Journal. 64(1), 11-17.
  • Romm, J. (1998). The Man and the Work. In: Romm, J. & Herington, J., Herodotus. Yale: Yale University Press, 48-58
  Originele werken van of over deze auteur zijn te vinden op de pagina Herodotos op Wikisource.
  Zie de categorie Herodotus van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.