Hoofdmenu openen
De Herengracht in 1830, voordat de gracht zelf werd gedempt. Op de achtergrond de brug naar de Bezuidenhoutseweg (Bartholomeus Johannes van Hove)
's Gravenhage in 1649 volgens Blaeu.
Opname van de Herengracht, kijkend in de richting van de Korte Poten ongeveer 1959. De iepen zijn anno 2009 bijna alle gerooid wegens iepziekte. De tram en de rails zijn verdwenen. Het zijspoor liep de Zwarteweg op naar het Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen.
Opname vanaf hetzelfde punt in 2010. De meeste statige iepen zijn gerooid. Er voor in plaats zijn linden gekomen.

De Herengracht in Den Haag is een korte gedempte gracht die loopt van de Bezuidenhoutseweg naar de Fluwelen Burgwal en de Korte Poten/Bleijenburg. Ze is in het begin van de 17de eeuw gegraven en rond 1850 gedempt. Thans is zij één van de wandelroutes van het Haagse Centraal Station naar het centrum. De vroegere spelling was Heerengracht.

Inhoud

GeschiedenisBewerken

In het verlengde van de Korte en Lange Poten ontstond een weg richting Leiden die eerst ‘Heerenbaen tenijnden de Pooten’ werd genoemd. Vermoedelijk wordt met tenijnden bedoeld: teneinde de Poten (Korte én Lange) te kunnen bereiken.[bron?] De Heeren verwijst naar de welstand van een deel van de bevolking dat hier later aan de zuidkant enkele grote en voorname woningen liet bouwen. Herengracht 19 is een vorm van stadspaleis dat gebouwd werd door de toen zeer gewilde architect Pieter de Swart (1709 – 1772) en nu een Rijksmonument is. Prins Maurits legde tijdens de Tachtigjarige Oorlog grachten aan om de stad te beschermen. Enkele van de grachtpanden hadden zeer lang grote tuinen waar ook eigen groente werd gekweekt. In tegenstelling tot de grachten aan de zuidoost- en zuidwestzijde van de stad had de Herengracht geen overlaadfunctie voor goederen, passagiers of vee. Op de kaart van Blaeu uit 1649 was er over de Herengracht een bruggetje dat de huidige Prinsessegracht met de huidige Zwarteweg verbond. De gracht liep richting centrum en boog het Bleijenburg in. Het noordelijk einde van de Herengracht was eeuwenlang het einde van Den Haag; het noordoostelijk deel van de Haagse grachtengordel eindigde er. De Herengracht was één van de eerste grachten in Den Haag die werden gedempt, juist omdat er geen verkeers- of handelsfunctie mee gemoeid was. Toen de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS) in 1870 het Staatsspoor-station opende, werd de Herengracht de verbinding van het stadscentrum naar dat station (dat buiten de grachtengordel en het centrum lag). Op 1 september 1880 werd de Haagse paardentramlijn die van de Loosduinsebrug naar het Buitenhof liep, over de Herengracht via het Plein naar de Rijnstraat (Rhijnspoorstation) verlengd. In 1906 kwam de nieuwe elektrische tramlijn 3 over de Herengracht in dienst. Meer tramlijnen volgden later. De verkeersfunctie van de Herengracht nam in de jaren 1930 nog meer toe door diverse Haagse verkeersdoorbraken. Door de aanleg van de Grote Marktstraat en de doorbraak bij de Kalvermarkt werd de Herengracht de verkeersweg naar Leiden.

Nummer 17Bewerken

Het beroemdste huis was nummer 17. Het staat sinds 1921 op de monumentenlijst. Het huidige huis werd rond 1870 gebouwd maar voordien stond er een huis, dat in 1625 werd gekocht door Reinier Pauw en later bewoond door zijn zoon staatsman Adriaan Pauw. Deze verhuisde na het overlijden van zijn vader in 1636 naar diens huis aan de Korte Vijverberg nummer 3. Zijn broer Cornelis Pauw woonde ook aan de Herengracht. In de achttiende eeuw werd het huis bewoond door de bekende hofpredikant en boekenverzamelaar Jean Royer en na hem zijn zoon de jurist Jean Theodore Royer, die in het huis een grote kunst- en cultuurverzameling aanlegde, waaruit in 1816 het Koninklijk Kabinet van Zeldzaamheden ontstond.

Ontwikkelingen na 1970Bewerken

De tram – als laatste lijn 6 – werd in de jaren 1970 verlegd naar een viaduct langs de Muzenstraat en daarna gleed de gracht een periode van stagnatie en verloedering in. Er kwamen enkele sekswinkeltjes, een coffeeshop en goedkope horeca. De aan de gracht gevestigde bioscoop Odeon ging steeds meer B-films vertonen met als negatief hoogtepunt een brand in de jaren 1980. Ook vestigde er zich meer en meer nachthoreca. Het toppunt van de verloedering was vermoedelijk de daad van zinloos geweld tegen de 20-jarige Jan Hertogs die op 27 mei 2002 zonder reden of aanleiding voor een cafetaria werd doodgeschoten. Tegen het einde van de 20e eeuw was de Herengracht een verkeersriool geworden. De gemeente Den Haag heeft de aanleg van de Haagse tramtunnel aangegrepen de Herengracht verkeersluw te maken en opnieuw in te richten. In november 2009 verloor de gracht met de uitvoering van het Haagse Verkeerscirculatieplan – haar verbindende functie om dóór het centrum te kunnen rijden. De Herengracht was bekend om een groot aantal hoge en statige iepen die de gracht sierden. Deze zijn echter besmet met de gevreesde iepziekte en zijn door linden vervangen. Daarnaast voert de gemeente een strikt horecabeleid op de gracht dat geleid heeft tot het verdwijnen van de nachthoreca.

Bronnen en beeldmateriaalBewerken