Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland

De Gereformeerde Bond, voluit de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland, is een stroming binnen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Van 1909 tot 2005 was de officiële naam Gereformeerde Bond tot verbreiding en verdediging van de Waarheid in de Nederlandse Hervormde (Gereformeerde) Kerk. De Bond is opgericht op 18 april 1906 als vereniging binnen de Nederlandse Hervormde Kerk. Ter aanduiding van de gereformeerde bond wordt ook wel de naam 'hervormd-gereformeerd' gebruikt. In 1909 verscheen de eerste editie van De Waarheidsvriend, nog altijd het officiële orgaan van de Gereformeerde Bond. Daarnaast wordt het tijdschrift Theologia Reformata uitgegeven.

Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland
Indeling
Hoofdstroming Protestantisme
Richting Gereformeerd calvinisme
Voortgekomen uit Ned. Herv. Kerk in 1906
Afsplitsingen Geen. In 2004 grotendeels gebleven in de PKN, deels opgegaan in Herst. Herv. Kerk
Aard
Locatie 475 (wijk)gemeenten binnen de Protestantse Kerk (2001)
Aantal leden 8027 (2015); achterban omvat naar schatting 290.000 PKN-leden inclusief 55.000 in de HHK (2014)[1]
Karakter bevindelijk tot orthodox
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Protestantisme

Titelpagina Statenvertaling

in Nederland

..Stromingen
Hugo Visscher

GeschiedenisBewerken

De Gereformeerde Bond werd opgericht als protest tegen het Algemeen Reglement van Bestuur. De officiële naam tot 1909 was Gereformeerde Bond tot Vrijmaking van de Hervormde Kerk. Haar doel was om de Nederlandse Hervormde Kerk vrij te maken van de reglementenbundel van koning Willem I. Het Algemeen Reglement van Bestuur was in 1816 ingevoerd door koning Willem I om meer invloed te krijgen binnen de Nederlandse Hervormde Kerk.[2] De directe aanleiding tot de oprichting van de Gereformeerde Bond was het moment dat in 1905 dominee Louis Adriën Bähler zonder kerkelijke consequenties kon beweren dat het christendom op één lijn te stellen is met andere godsdiensten en bovendien nog veel kon leren van het boeddhisme[3][4] De 'kwestie Bähler' bevestigde volgens de oprichters van de Bond "in welk diep treurige, maar ook diep zondigen toestand, onze [Nederlands Hervormde] Kerk verkeert." "De ellende onzer Kerk brengt voortdurend een onberekenbaar grote schade toe aan de godsdienstige ontwikkeling van ons volk. Duizenden zijn door haar een prooi geworden van het ongeloof, dat binnen de organisatie [van de kerk onder de reglementen van 1816] vrij spel heeft, terwijl zij die naar Gods Woord begeren te leven, stelselmatig in hun diepste levensovertuigingen zich gekrenkt moeten gevoelen, omdat er voor alle wind van leer plaats is, maar niet voor handhaving en toepassing van de wettige belijdenis der Kerk."

Tot de oprichters van de Gereformeerde bond behoorden Ds. E.E. Gewin (Utrecht), dr. H. Visscher (hoogleraar in Utrecht), Lodewijk Duymaer van Twist (Den Haag) lid van de Tweede Kamer voor de ARP, H.A. van de Westeringh (Burgemeester in Veenendaal), Mr. C.S. van Dobben de Bruijn (Burgemeester van Hazerswoude), dr. J.D. de Lind van Wijngaarden (Utrecht), ds. L. van Mastricht (Barneveld) en ds. M. Jongebreur (Veenendaal).[5]

ModaliteitBewerken

De Gereformeerde Bond is geen zelfstandig kerkverband, maar vormt een modaliteit, een stroming, oorspronkelijk in de Nederlandse Hervormde Kerk en tegenwoordig in de Protestantse Kerk in Nederland. Evenals de orthodox gereformeerde kerkverbanden die ontstonden uit de Afscheiding van 1834 of de doleantie van 1886 wil de Gereformeerde Bond vasthouden aan het gezag van de Bijbel als zijnde het door God geïnspireerde Woord, en de leer zoals samengevat door de algemeen christelijke en gereformeerde belijdenis geschriften (de Drie Formulieren van Enigheid): de Nederlandse Geloofsbelijdenis, de Heidelbergse Catechismus en de Dordtse Leerregels. De uitleg van de Bijbel gaat volgens de beginselen van de gereformeerde hermeneutiek. Maatschappelijk-ethische thema's op basis van de beginselen van de christelijke ethiek, zoals de omgang met abortus, euthanasie en praktiserende homoseksualiteit. Deze verschijnselen die met name in de Grieks-Romeinse wereld (hellenistische cultuur) ook al voorkwamen, heeft het vroege christendom altijd afgewezen en hier primaire waarden van het christelijk geloof tegenover gezet: de beschermwaardigheid van het leven, omdat het door God geschapen is, en huwelijkstrouw als een verbond tussen één man en één vrouw waaruit vruchtbaarheid kan voortkomen. Het huwelijksverbond is een centraal thema in de Bijbel waarmee ook de band tussen Christus en Zijn gelovigen wordt afgebeeld. Het christelijk geloof ziet de norm nooit los van het aspect van de liefde.

Prediking en gemeentebeschouwingBewerken

De ontwikkelingen binnen de Gereformeerde Bond hebben niet stilgestaan. Er is binnen de huidige kerkelijke context een bepaalde variëteit aan gemeenten aan te wijzen binnen de Gereformeerde Bond. Dit varieert van gemeenten die meer bevindelijk van karakter in prediking en gemeentebeschouwing zijn (zoals Waarder, Katwijk aan Zee, Scherpenisse, Harskamp) en meer orthodox-progressieve gemeenten (zoals Utrecht of Groningen). De eerstgenoemde (meer bevindelijke) richting is verwant aan de rechter- en middenflank van de Christelijke Gereformeerde Kerken alsmede de Hersteld Hervormde Kerk. De orthodox-progressieve richting aan de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt en aanverwante kerken.

OrganisatiesBewerken

De Gereformeerde Bond kent een aantal gelieerde organisaties, zoals de HGJB (Hervormd Gereformeerde Jeugd Bond), de GZB (Gereformeerde Zendingsbond) en de IZB (Inwendige Zendingsbond). Verder participeert de Gereformeerde Bond in de PKN via eigen leerstoelen aan de Protestantse Theologische Universiteit. Zo bekleedden in het verleden Jan Hoek, Gijsbert van den Brink, Cornelis Graafland, Arie de Reuver en Wim Verboom de functie van bijzonder hoogleraar aan verschillende universiteiten namens de Gereformeerde Bond.

Kerkelijke eenheid en samenwerkingBewerken

Interkerkelijk is er samenwerking met de kleine afgescheiden kerken, zoals in het reformatorisch onderwijssysteem, het Reformatorisch Dagblad en het Contactorgaan Gereformeerde Gezindte (COGG). Lokaal vindt er kanselruil plaats met predikanten uit de Christelijke Gereformeerde Kerken en in mindere mate de Hersteld Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt.

Binnen de Gereformeerde Bond was er sterke weerstand tegen de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), vooral vanwege bezwaren tegen haar kerkorde. Toen echter duidelijk werd dat ondanks het verzet de Protestantse Kerk er definitief zou komen, besloot de Gereformeerde Bond binnen de kerk te blijven. Dit standpunt is uitgedragen door de voormalig algemeen secretaris van de Bond, Jan van der Graaf. Uiteindelijk bleek in de hervormde synode een tweederde meerderheid voor fusie van de Nederlandse Hervormde Kerk met de Gereformeerde Kerken en de Evangelisch-Lutherse Kerk tot de Protestantse Kerk in Nederland. De bezwaarden in de Nederlandse Hervormde Kerk ervoeren dit als zeer ernstig.

Toen op 1 mei 2004 de fusie een feit werd, voltrok zich een scheuring die voornamelijk plaatsvond in gemeenten die tot de Gereformeerde Bond behoorden. De vertrokken leden hebben zich verenigd in de Hersteld Hervormde Kerk (HHK).

Op 24 mei 2005 is de officiële naam veranderd in Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk in Nederland.

Recente ontwikkelingen en huidige theologische positiesBewerken

De verscheidenheid binnen de Gereformeerde Bond wordt niet alleen duidelijk rondom onderwerpen als de prediking en gemeentebeschouwing, maar komt ook openbaar als het gaat om andere onderwerpen die nog altijd hevige discussies losmaken binnen de gereformeerde gezindte in Nederland.

Discussie rondom BijbelvertalingBewerken

In 2002 werd op initiatief van de Gereformeerde Bond begonnen met een volledige revisie van de Statenvertaling, wat leidde tot de publicatie van de Herziene Statenvertaling in 2010. Deze Bijbelvertaling heeft breed ingang gevonden onder de gemeenten die zich rekenen tot de Gereformeerde Bond.

Een aantal predikanten uit dit deel van de gereformeerde gezindte heeft meegewerkt aan het project 'De Bijbel met uitleg', een editie van de Statenvertaling in de versie van de Gereformeerde Bijbelstichting met uitleg van woorden en verzen. Dit is opmerkelijk omdat deze uitgave min of meer uit bezwaar tegen de 'Herziene Statenvertaling' is ontstaan. Aan dit laatste initiatief namen ook predikanten deel uit andere bevindelijk gereformeerde kerken, zoals de Gereformeerde Gemeenten, Christelijke Gereformeerde Kerken, Hersteld Hervormde Kerk, Gereformeerde Gemeenten in Nederland en de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland.[6][7]

Discussie schepping en/of evolutieBewerken

In de Gereformeerde Bond is geen eenduidig geluid te horen rondom actuele theologische thema's zoals 'schepping en/of evolutie'. In 2017 schreef dr. Gijsbert van den Brink het boek 'En de aarde bracht voort', waarin hij de implicaties van de evolutietheorie op de gereformeerde theologie behandelde en betoogde dat deze niet strijdig hoeven te zijn. In hetzelfde jaar schreef dr. Mart-Jan Paul het boek ‘Oorspronkelijk’ waarin vastgehouden werd aan de zesdaagse schepping en de evolutietheorie niet inpasbaar werd geacht binnen de gereformeerde theologie. Beide hoogleraren weten zich verwant met de stroming van de Gereformeerde Bond.[8]

Dr. Maarten Klaassen, eveneens predikant binnen de Gereformeerde Bond, noemde de opvattingen van de 'theïstische evolutie' "vlees noch vis". Volgens hem kan de theologie van de theïstische evolutie 'de lakmoesproef van christelijke orthodoxie niet doorstaan. Je kunt niet God en Darwin hebben, zonder iets wezenlijks los te moeten laten.'[9]

LiturgieBewerken

Liedbundel WeerklankBewerken

In 2016 kwam de liedbundel Weerklank gereed. Deze bundel is samengesteld door een aantal predikanten en organisten uit de kring van de Gereformeerde Bond. Waar Gereformeerde Bondsgemeenten voorheen afwijzend hebben gestaan tegenover het zingen van gezangen in de eredienst, wil deze bundel voorzien in ‘verantwoorde liederen die passen bij de gereformeerde liturgie’. Anno 2019 wordt de bundel in enkele tientallen gemeenten gelieerd aan de Gereformeerde Bond gebruikt.[10]

Bekende personen uit de geschiedenis van de Gereformeerde BondBewerken

  • Hugo Visscher, mede-oprichter en bestuurslid in de eerste jaren van de Gereformeerde Bond
  • Johannes Severijn, bijzonder hoogleraar vanwege de Gereformeerde Bond
  • Wim Aalders, predikant
  • Cornelis Graafland, bijzonder hoogleraar vanwege de Gereformeerde Bond
  • Cornelis Tukker, predikant
  • Gijs Boer, predikant
  • Jan van der Haar, predikant
  • J. Catsburg (1926-1984), predikant Genderen (1958); Opheusden (1962); Sint Maartensdijk (1967); Katwijk aan Zee (1972) Garderen (1977)

Personen met een zekere bekendheid binnen en buiten eigen kring [binnen de huidige kerkelijke context]Bewerken

LiteratuurBewerken

  • Bonders in opmars. Hervormd-gereformeerden 1890-1960” (uitg. Labarum Academic, Apeldoorn).

Externe linkBewerken