Hoofdmenu openen

Gemeentevrij gebied

een gebied die niet tot een gemeente toebehoort

Een gemeentevrij gebied is een gebied dat niet tot een gemeente behoort. Mensen die in een gemeentevrij gebied wonen, vallen dus niet onder de bevoegdheid van een lokaal gevestigd bestuur, maar onmiddellijk onder die van een hogere administratieve eenheid, zoals een provincie, staat of nationale regering.

Het merendeel van de landen kent geen gemeentevrije gebieden. Voorbeelden hiervan zijn België en Nederland, waar het bij wet bepaald is dat iedere plaats een lokale (gemeentelijke) bestuurslaag heeft. De weinige landen die wel gemeentevrije gebieden kennen, hanteren deze enkel uitzonderlijk. Zo staan enkele zeer afgelegen Noorse eilanden (zoals Jan Mayen en Bouveteiland) direct onder het landsbestuur. In Tsjechië zijn bijvoorbeeld vier militaire basissen gemeentevrij.

De Verenigde Staten, Canada en Australië zijn uitzonderingen, aangezien het overgrote deel van hun grondgebied gemeentevrij is. Vooral in de VS en Canada gaat het daarenboven niet enkel over de uitgestrekte onbewoonde gebieden die beide landen tellen, maar zijn ook ettelijke duizenden dorpen gemeentevrij (unincorporated).

AustraliëBewerken

In Australië bevinden zich grote unincorporated areas in het Noordelijk Territorium met 9000 kilometer aan wegen. Het grootste deel van Zuid-Australië bevindt zich in de Unincorporated Outback Areas Community Development Trust, een fonds dat de ontwikkeling van de gebieden bekostigt. Het westen en noorden van Nieuw-Zuid-Wales worden ook de Unincorporated Far West Region genoemd. Het gebied is zeer dunbevolkt en rechtvaardigt een gekozen gemeenteraad niet. Een ambtenaar behartigt de belangen van de bevolking vanuit de hoofdstad van de staat. In de staat Victoria bevinden zich ook nog twee gemeentevrije gebieden, net als op sommige eilandjes buiten de kust.

CanadaBewerken

In Canada is een gemeentevrij gebied een plaats of gebied zonder gemeenteraad, al is het in sommige gevallen wel onderdeel van een regionaal bestuur. Het overgrote deel van de gemeentevrije gebieden in Canada is dunbevolkt of geheel onbewoond gebied.

Een voorbeeld van een dichtbevolkt en tegelijk gemeentevrij gebied is Sherwood Park, een voorstad van Edmonton. Het zou de zevende stad in de provincie Alberta zijn, ware het niet dat er geen eigen gemeenteraad ingesteld is. Het bestuur van Sherwood Park wordt daarom geregeld door Strathcona County, een specialized municipality (een tussenliggende bestuurslaag). In andere provincies, zoals Newfoundland en Labrador, bestaat er geen bestuurslaag tussen het gemeentelijke en het provinciale bestuur. Daardoor worden inwoners van gemeentevrije dorpen er direct door de provincie bestuurd.

DuitslandBewerken

Op 1 januari 2010 bezat Duitsland 232 gemeindefreie Gebiete, waarvan er 199 in Beieren lagen. Drie van die gebieden zijn bewoond (Osterheide en Lohheide in Nedersaksen, en Gutsbezirk Münsingen in Baden-Württemberg). De overige gebieden zijn niet bewoond, het betreft meestal meren, bosgebieden of militaire (oefen)terreinen.

Het bestuur ligt bij de deelstaat of de landkreis.

Verenigde StatenBewerken

In de Verenigde Staten is een unincorporated community een algemene term voor een geografisch gebied met een gemeenschappelijke sociale identiteit zonder dat men een gemeentelijke organisatie of politieke indeling heeft. In de Verenigde Staten kan een stad, dorp of gebied de status van incorporated krijgen wat betekent dat het gebied een eigen bestuur met eigen verantwoordelijkheden kent. Er zijn twee soorten unincorporated community:

  • Een gebied of gemeenschap dat binnen een incorporated area ligt, dus binnen een stad of plaats met gemeenteachtige verantwoordelijkheden die door de Staat of County gegeven zijn. Een incorporated area is dus de vierde bestuurslaag in de Verenigde Staten.
  • Een wijk of gemeenschap buiten een incorporated area.

NederlandBewerken

Hoewel Nederland in 2008 geheel in gemeenten is onderverdeeld, is dat in het recente verleden anders geweest. Niet bij een gemeente ingedeelde gebieden werden door een landdrost bestuurd. Dergelijke gebieden waren de drostambten Elten en Tudderen, onderdeel van de na de Tweede Wereldoorlog door Nederland geannexeerde gebieden, en het Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders, dat tot 1996 heeft bestaan, en dat die delen van het Markermeer en de Oostelijke en Zuidelijke Flevopolder bestuurde die niet bij een gemeente waren ingedeeld.

De Waddenzee was evenmin ingedeeld en viel niet onder het bestuur van een gemeente. Dat gaf weleens ongerief als een kind geboren werd op de boot: een dergelijk kind moest volgens de wet bij het bevolkingsregister van Den Haag worden aangegeven.

Zie ookBewerken