Gedempte Zuiderdiep

straat in Groningen (stad)

Het Gedempte Zuiderdiep (vaak kortweg Zuiderdiep of Gronings Suderdaip) is een straat in Groningen. Oorspronkelijk was het Zuiderdiep het zuidelijke gedeelte van de stadsgrachten van Groningen.

Gedempte Zuiderdiep
Woon-werkhuis aan het Gedempte Zuiderdiep in 2007
Woon-werkhuis aan het Gedempte Zuiderdiep in 2007
Geografische informatie
Locatie       Groningen
Begin Munnekeholm en Jonkerstraat
Eind Gedempte Kattendiep en Oosterstraat
Algemene informatie
Genoemd naar Zuiderdiep
Bestrating asfalt en klinkers
Gedempte Zuiderdiep 96
Gebrandschilderd glas in Gedempte Zuiderdiep 96
Gedempte Zuiderdiep 90 op de hoek met de Ubbo Emmiusstraat bij avond

De oudste gracht is vermoedelijk gegraven rond 1265 en liep toen ook al tot aan het Kattendiep in het oosten. In de 16e eeuw werden beide diepen geleidelijk aan gedempt. In 1612 ontwierp Garwer Peters een nieuwe gracht met de naam 'Kattendiep'. De aanleg startte tussen 1612 en 1614 in aanloop naar de grote stadsuitleg. Het westelijke deel tussen de A (Reitemakersrijge) en de Haddingestraat was toen gereed. Pas in 1637 werd het diep voltooid en kreeg het westelijke deel de naam Zuiderdiep.

Na het graven van het Verbindingskanaal werd het Zuiderdiep in 1880 deels gedempt. Alleen het meest westelijke deel bij de Reitemakersrijge bleef nog tot 1954 bestaan, waarna dit ook werd gedempt.

De naam Zuiderdiep wordt nu gebruikt voor de straat tussen de Oosterstraat en de Munnekeholm. Het verlengde aan de westzijde staat nu bekend als Reitemakersrijge, aan de oostzijde gaat het Zuiderdiep over in het Gedempte Kattendiep.

Na de demping heeft het Zuiderdiep verschillende functies gehad. Het heeft gediend als marktplein, als busstation voor het streekvervoer (van 1930 tot 1953) en als verkeersader. Sinds de invoering van het Verkeerscirculatieplan Groningen in 1977 is het Zuiderdiep geen doorgaande route meer. Om te voorkomen dat dit in de toekomst zou kunnen gebeuren is het nieuwe gebouw van de Academie Minerva toen in opdracht van het stadsbestuur naar voren geplaatst over de rooilijn heen om zo een eventuele toekomstige doorgaande autoroute voorgoed te kunnen blokkeren.

Bijzondere pandenBewerken

Aan het Zuiderdiep stond tot 1993 het hoofdkantoor van het Nieuwsblad van het Noorden. De krant, tegenwoordig het Dagblad van het Noorden, is verhuisd naar het industrieterrein Winschoterdiep. Het Jugendstilpand van de krant is bewaard gebleven.

Bijzonder is ook het voormalig kantoor voor de Dienst Gemeentewerken, ontworpen door architect Siebe Jan Bouma (1899-1959) in de stijl van de Amsterdamse School. De dakpartij aan de zijde van het Gedempte Zuiderdiep is zwaar overhellend: de dakpannen zijn bijna verticaal geplaatst. De architect heeft de hoekpartij extra accent gegeven door hier een sterke ronding aan te brengen. De gevel aan de Ubbo Emmiusstraat is bijzonder door de naast elkaar geplaatste ribben met daartussen hoge, smalle ramen. De bouw startte in 1925 en werd in 1928 voltooid.[1]

Een bijzonder pand is het Woon- Werkhuis Hoogland en Versteegh dat in 2007 gekozen werd als BNA-gebouw 2007 van Regio Noord.

Aan het Zuiderdiep is ook een bioscoop gevestigd. Deze bioscoop, van Pathé, zit op de plek waar voordien de brandweerkazerne was gevestigd. Aan het einde van het Zuiderdiep, bij de Munnekeholm, is tegenwoordig het hoofdgebouw van de Academie Minerva.

Vanaf 1871 was aan het Zuiderdiep gevestigd het Woon- en Eethuis voor Allen, een volksgaarkeuken en logement waarvan de afkorting W.E.E.V.A. een begrip werd, zozeer dat de naam Hotel WEEVA voor dit reeds lang als middenklassehotel ingerichte gebouw in gebruik bleef tot 2002.

MonumentenBewerken

Aan het Zuiderdiep staan acht rijksmonumenten. Daarnaast staan er 40 panden die als gemeentelijk monument worden beschermd.

Adres Bouwjaar Beschrijving Monument Foto
Gedempte Zuiderdiep 1 19e eeuw (gevel) Deel van complex Oosterstraat, Burchtstraat, mogelijk is achtermuur (0,5 meter dik) restant oude stadsmuur RM 18607  
Gedempte Zuiderdiep 2 17e eeuw Bedrijfspand met wonen op de hoek Rademarkt. GM 102045  
Gedempte Zuiderdiep 6-10 1871-1918 WEEVA, oorspronkelijk volksgaarkeuken, later hotel GM 102047  
Gedempte Zuiderdiep 13 19e eeuw (gevel) Winkelpand met verdieping onder zadeldak. Pand ws tegen oude stadsmuur aangebouwd. GM 102014  
Gedempte Zuiderdiep 15 Diep pakhuis onder zadeldak, loopt door tot Burchtstraat. RM 18739  
Gedempte Zuiderdiep 17 19e eeuw Hoekpand onder hoog zadeldak, zesruitsvensters, forse kroonlijst. Pand loopt door naar de Burchtstraat, achterkant waarschijnlijk oudste deel. Voorhuis aan Zuiderdiep waarschijnlijk 19 eeuw, pui uit 1905. RM 18740  
Gedempte Zuiderdiep 24 1903 Nieuwsblad van het Noorden RM 485581  
Gedempte Zuiderdiep 26 1895 Café met bovenwoningen GM 102051  
Gedempte Zuiderdiep 31 1935 De Faun GM 102289  
Gedempte Zuiderdiep 32-34 1895 Bedrijfspand met bovenwoningen GM 102054  
Gedempte Zuiderdiep 36 Woonhuis, verbouwd in 1902 naar ontwerp van P.M.A. Huurman GM 102055  
Gedempte Zuiderdiep 38 1880 Woonhuis in eclectische stijl GM 102056  
Gedempte Zuiderdiep 39-41 1896 Oorspronkelijk pakhuis in de Bruine Ruiterstraat 16e eeuw, aan Zuiderdiep in 1896 nieuwe gevel in neorenaissancestijl RM 18437  
Gedempte Zuiderdiep 40 1885 Woonhuis in een eclectische stijl RM 485587  
Gedempte Zuiderdiep 43 1901 Bedrijfspand met bovenwoning in neo-gotische stijl ontworpen door G. Nijhuis GM 102018  
Gedempte Zuiderdiep 45 1880 Herenhuis in eclectische bouwstijl RM 485565  
Gedempte Zuiderdiep 50 1904 Bedrijfspand met bovenwoning, ontworpen door Y. van der Veen in art-nouveaustijl GM 102059  
Gedempte Zuiderdiep 53 1910 Winkel met bovenwoning, ontworpen door Y. van der Veen GM 102021  
Gedempte Zuiderdiep 55 1904 Oorspronkelijk pakhuis met bovenwoning, in art-nouveaustijl GM 102022  
Gedempte Zuiderdiep 56 1894 Bedrijfspand met bovenwoning, ontworpen door G. Nijhuis GM 102062  
Gedempte Zuiderdiep 62 1895 Woonhuis in eclectische stijl GM 102065  
Gedempte Zuiderdiep 63 19e eeuw Gave winkelpui uit 1925 in Art-Déco-stijl GM 102024
Gedempte Zuiderdiep 79 1910 Drielaags winkelpand met bovenwoning, winkelpui in Jugendstil GM 102027
Gedempte Zuiderdiep 81 1910 Drielaags winkelpand met bovenwoning, winkelpui uit jaren 50 GM 102028
Gedempte Zuiderdiep 83 1940 Zeldzaam voorbeeld van vooroorlogse Delftse School, ontworpen door J.A. Boer GM 102029  
Gedempte Zuiderdiep 85 17e eeuw Oorspronkelijk eenlaags dwarshuis, verdieping 19e eeuw GM 102030  
Gedempte Zuiderdiep 87 19e eeuw Tweelaags woonhuis onder schilddak met houten kroonlijst, op hoek Folkingestraat, GM 102031
Gedempte Zuiderdiep 88 1830 Laatste overblijfsel oude bebouwing, tweelaags pand onder lijstgevel onder zadeldak GM 102068  
Gedempte Zuiderdiep 96-98 1928 Dienst Gemeentewerken, ontworpen door S.J. Bouma, beeldhouwwerk van Willem Valk RM 485594  
Gedempte Zuiderdiep 100 19e eeuw Tweelaags woonhuis met lijstgevel onder schilddak GM 102070  
Gedempte Zuiderdiep 110-112 1908 Dubbelpand met symmetrische, gespiegelde opzet, drielaags onder plat dak GM 102075  
Gedempte Zuiderdiep 113 17e eeuw Breed tweelaags woonhuis onder schilddak op de hoek Schoolholm GM 102035  
Gedempte Zuiderdiep 114 19e eeuw Tweelaags pand met ljstgevel onder schilddak, houten winkelpui GM 102076  
Gedempte Zuiderdiep 116 19e eeuw Tweelaags pand met houten lijstgevel, met opgemetselde tuitgevel, plat dak met steil voorschild, houten winkelpui GM 102078  
Gedempte Zuiderdiep 124 19e eeuw Tweelaags pand met lijstgevel onder zadeldak op de hoek Driemolendrift GM 102079  
Gedempte Zuiderdiep 131 19e eeuw Tweelaags pand, gemeenschappelijke lijst met nr 133 GM 102040
Gedempte Zuiderdiep 133 19e eeuw Tweelaags pand, gemeenschappelijk lijst met nr 131. Pand loopt door tot Torenstraat. winkelpui uit jaren 20 GM 108681
Gedempte Zuiderdiep 134 17e/18e eeuw Eenlaags met zadeldak, karakteristiek voor oorspronkelijke bebouwing aan dit deel van Zuiderdiep GM 102082  
Gedempte Zuiderdiep 135 19e eeuw Smal tweelaags pand met lijstgevel en gemetselde dakkapel GM 102042
Gedempte Zuiderdiep 136 17e/18e eeuw Eenlaags met zadeldak, bijzonder de vensteromtimmeringen, karakteristiek voor dit deel Zuiderdiep GM 102083  
Gedempte Zuiderdiep 137-139 1910 Bankgebouw, ontworpen door A.D.N. van Gendt en G. Nijhuis RM 485572  
Gedempte Zuiderdiep 138 19e eeuw Tweelaags hoekpand met lijstgevel onder afgeplat schilddak, hoek Stationsstraat GM 102084  
Gedempte Zuiderdiep 140 19e eeuw Het Wapen van Groningen, twee laags hoekpand met lijstgevel onder schilddak GM 102085  
Gedempte Zuiderdiep 141 19e eeuw Tweelaags pand met lijstgevel onder schilddak, hoek Munnekeholm GM 102044
Gedempte Zuiderdiep 142 19e eeuw Eenlags pand onder afgeknot schilddak met houten dakkapel en houten winkelpui GM 102086  
Gedempte Zuiderdiep 148 19e eeuw Tweelaags pnad met lijstgevel, plat dak met steile voor- en zijschilden en balkon, op de hoek Jonkerstraat GM 102088  
Gedempte Zuiderdiep 152 1860 Tweelaags pand onder schilddak in classicistische stijl GM 102089  
Gedempte Zuiderdiep 154 1937 Winkel met bovenwoning ontworpen door H.E. Nienhuis in de stijl van Delftse School GM 102090  
  Zie de categorie Gedempte Zuiderdiep van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.