Hoofdmenu openen
Dit is WOUDLOPERS gebruikerspagina.

Norway Preikestolen.jpg

Geoloog
Deze gebruiker is geoloog.
Kepler
Deze gebruiker geeft les in natuurwetenschappen en wetenschappelijk schrijven.
draak van China
Deze gebruiker bevindt zich op het moment in China.
Onderteken de bijenlijst!
Deze gebruiker is een bij.
Het oude Groene Boekje
Dezen gebruiker komt het wenschelijk voor, de spelling van DE VRIES en TE WINKEL (1863) weder in te voeren.
Welkom op mijn gebruikerspagina!

Voor hulp bij bemiddeling, zie de pagina van de arbitragecommissie.

Vijf zuilenBewerken

De moeder aller richtlijnen valt te bewonderen op WP:5Z.

Deze richtlijn bepaalt onder andere dat Wikipedia een encyclopedie is. Dat was misschien al duidelijk, maar wat betekent dit encyclopedie-zijn? Een encyclopedie was tot de opkomst van Wikipedia en andere websites een boek of serie boeken waarin men over van alles een beetje informatie kon vinden. Bij nader inzien zijn er ook encyclopedieën die niet algemeen zijn maar juist op een speciaal gebied van alles wat informatie bieden, bijvoorbeeld een encyclopedie voor medische wetenschap, of een encyclopedie voor de Olympische Spelen. Een encyclopedie is een overzichtswerk, het vat informatie samen en biedt die aan in kleine, behapbare hoeveelheden tekst die op zoektermen ("lemmata") makkelijk zijn terug te vinden, hetzij alfabetisch geordend, hetzij gecategoriseerd.

Een encyclopedie is een schaalmodel. Het is onmogelijk alle informatie in een 1 op 1 schaal weer te geven. Noodgedwongen moet worden samengevat. De belangrijke zaken en de hoofdonderwerpen krijgen meer ruimte, de details minder. Je kunt je voorstellen dat er een bepaalde schaal wordt aangehouden: wat de 24-delige Winkler Prins allemaal kan uitleggen paste niet allemaal in een zakhandboekje. De encyclopedie voor de Olympische Spelen kan daarentegen meer informatie geven dan de Winkler Prins, dankzij het beperkte gebied waarover ze informatie geeft.

Wikipedia heeft in theorie oneindig veel serverruimte, en zou dus een heel kleine schaal moeten hebben. Maar in de praktijk werkt dit ook bij Wikipedia niet. Over sommige onderwerpen is zoveel te vertellen dat het nodig is de schaal te vergroten, anders kan men geen bondig artikel schrijven. In tegenstelling tot de papieren encyclopedieën uit het verleden varieert de schaal in Wikipedia dus per artikel.


Informatie-overdrachtBewerken

Bij de overdracht van informatie kan soms een onderscheid tussen primaire en secundaire informatie ontstaan.

Primaire informatie is informatie die rechtstreeks overgedragen wordt, zoals ze werd gecreëerd. Eigen observatie is primaire informatie. Een historische bron gebruiken is ook primaire informatie. Of bepaalde informatie primair is, kan van het onderwerp afhangen. Gebruikt men de autobiografie van Hendrik Lorentz als bron voor Lorentz, dan zal de meeste informatie primair zijn. Als deze bron voor andere onderwerpen wordt gebruikt, is dat niet noodzakelijkerwijs het geval.

Voor feiten kan primaire informatie zeer bruikbaar zijn. Anders is het met verband, duiding, weging, interpretatie (conclusies) of synthese. Zodra uit een primaire bron een conclusie getrokken wordt, is dit origineel onderzoek. Hetzelfde geldt voor een duiding van de informatie, oftewel hoe de informatie gezien moet worden ten opzichte van een bepaald onderwerp, of hoe belangrijk de informatie voor een onderwerp is. Een primaire bron kan niet gebruikt worden om de relevantie of weging van een bepaald stuk informatie te onderbouwen.

Het probleem met primaire informatie is dat ze nog geen duiding of weging heeft ondergaan. Als men primaire informatie in een encyclopedie zou overnemen, dan kan men geen keuzes meer maken of schaal gebruiken. Er is geen onderscheid: alle primaire informatie is objectief gezien gelijkwaardig. De enige objectieve keuze is dan dat alle informatie genoemd wordt, zodat de schaal één op één wordt (1:1). Het is onmogelijk objectief een bepaalde schaal te gebruiken, waarbij sommige primaire informatie wel en andere niet genoemd wordt.

Een encyclopedie verricht zelf geen onderzoek, maar berust op secundaire informatie. Eigenlijk biedt een encyclopedie daarom tertiaire informatie.

BronnenBewerken

De betrouwbaarheid van bronnen hangt af van drie kenmerken: hoe respectabel, hoe recent, en hoe bevooroordeeld de bron is.

Daarnaast is van belang hoe relevant de bron is voor het onderwerp waarover men schrijft. Een verslag van een voetbalwedstrijd kan relevant zijn voor het schrijven van een biografisch artikel over een van de spelers. Het zal minder relevant zijn voor een tekst over de stad waarin de wedstrijd plaatsvond. Aan de andere kant zijn er ook relevantere bronnen voor de speler, zoals bijvoorbeeld een biografische schets in een voetbaltijdschrift.


Politieke of diplomatieke bronnen

Meestal zijn rapporten van politieke instanties, lobby- en actiegroepen ongeschikt voor gebruik. Veel schetsen slechts een gedeeltelijke situatie, of een momentopname, of ze zijn met een politiek belang of standpunt in gedachten (sterk POV) geschreven. Daarnaast wordt zo'n rapport al snel in primaire zin als bron gebruikt, d.w.z. als bron over zichzelf. Als uw doelstelling is een politiek opstel te schrijven, is zo'n rapport uitermate geschikt. Dat is op Wikipedia echter niet de bedoeling: een encyclopedie probeert zo objectief en neutraal mogelijk zaken te beschrijven. Aandacht trekken voor politieke standpunten kan op andere websites.

Wetenschappelijke "papers"

In tegendeel tot wat intuïtief vaak gedacht wordt, zijn artikelen in wetenschappelijke vaktijdschriften ("papers") vaak geen goede bronnen voor Wikipedia. Het klopt dat dankzij het "peer review"-systeem en andere controles dergelijke publicaties een hoge betrouwbaarheid hebben. De schrijvers zijn bovendien getraind zaken objectief te beschrijven. Van bevooroordeeldheid van de soort zoals je die in artikelen in een krant of tijdschrift vindt is dan ook geen sprake.

Er zijn echter meerdere problemen met wetenschappelijke papers als bron. Ten eerste staat een paper vaak erg dicht op het onderzoek, waardoor een deel van zo'n bron primair van aard is. Erger is dat het onderwerp van de bron vaak op een bepaalde manier benaderd wordt, die niet overeenkomt met wat gemiddeld gangbaar is. Wetenschappelijk onderzoek werkt door middel van onderzoeksgroepen die het onderling vaak niet eens zijn. Wat Wikipedia wil geven, is een overzicht van alle informatie, niet alleen de informatie die door een groep belangrijk wordt gevonden. Papers uit een bepaalde groep zullen geschreven zijn met als oogpunt het standpunt van de groep te bepleiten. Onderzoek wordt in de richting verricht waarin men veronderstelt bewijs voor het standpunt van de groep te vinden. De vraag is dan ook in hoeverre de informatie in evenwicht is.

Dat gezegd, kan met name in de "introduction"-sectie van wetenschappelijke papers wel een rijke bron van informatie zijn. Deze sectie biedt een overzicht over eerder werk, dat zowel redelijk evenwichtig als zeer betrouwbaar en compleet is. Om de richting van de onderzoeksgroep van de schrijver te herkennen, dient men wel enigszins op de hoogte van de stand van zaken te zijn. Voorzichtigheid is dus van belang.

Journalistieke bronnen

Journalistieke bronnen hebben vaak wel een "peer review" gehad. De redactie van een krant controleert meestal elke tekst voor publicatie. Journalisten hebben bovendien een vakcode, die hen gebied bepaalde vormen van onderzoek te verrichten alvorens zij iets schrijven. De betrouwbaarheid van deze soort bronnen is daarom redelijk goed (afhankelijk van welke krant of website het om gaat natuurlijk).

Minder goed of zelfs ronduit slecht is de balans in dergelijke bronnen. Het werk van de journalist is anders dan dat van de encyclopedist. De encyclopedist probeert een overzicht te geven van alle beschikbare informatie. De journalist probeert vooral de informatie die nieuw is (of informatie die opvalt) te brengen en geeft daarom zaken die nieuwer of opvallender zijn veel meer gewicht.

Daarnaast is het grootste deel van dergelijke bronnen primair van aard, en om die reden onbruikbaar om duiding of weging uit te extraheren. Journalistieke bronnen kunnen daarom beter helemaal niet worden gebruikt.


HeuristiekBewerken

Het is mogelijk een tekst te schrijven en er later een bron bij te vinden. Het is ook mogelijk een bron te vinden en daar een tekst over te schrijven. De laatste werkwijze leidt tot objectieve, gebalanceerde teksten. De eerste doet dat meestal niet. De omgekeerde chronologie in het brongebruik dient te worden voorkomen. Meestal schendt het de integriteit van de tekst.

Hoewel het meestal neerkomt op appels met peren vergelijken, is het soms wel mogelijk een goede bron te vinden en die aan een tekst toe te voegen. Er zijn drie situaties te bedenken waarin dit de integriteit van de tekst niet schendt:

  1. Puur geluk; de kans hierop is natuurlijk gering.
  2. Eerst wordt de gehele tekst aandachtig doorgelezen, zodat men zeker is dat de bron de lading dekt. In verreweg de meeste gevallen zal dan blijken dat de tekst op meerdere plekken moet worden aangepast voordat de bron bij de tekst kan worden gezet.
  3. Men is al expert over het onderwerp. In dat geval komt de vraag op waarom men de tekst niet in zijn geheel herschrijft. Dit is meestal veel minder werk.

BrongebruikBewerken

De inhoud van artikelen in Wikipedia dient een samenvattende afspiegeling te zijn van de inhoud van betrouwbare, zo recent mogelijke, onbevooroordeelde bronnen.

Goed brongebruik gaat verder dan alleen de bepaling dat elke regel verifieerbaar moet zijn met een goede bron. De hele tekst van een artikel moet een goede afspiegeling zijn van de hele wereldwijde verzameling aan dergelijke bronnen. Gevolg is dat de inhoud van Wikipedia met de communis opinio van experts overeenkomt. Een encyclopedie is slechts een samenvatting van de bestaande kennis over een onderwerp. Om objectief en neutraal te blijven, dient het wel een waarheidsgetrouwe samenvatting te zijn.

Het is absoluut onvoldoende eens in een tekst over een controversieel onderwerp een goede bron te gebruiken en de rest van de tekst op andere bronnen te baseren.