Galmaarden

gemeente in Vlaams-Brabant, België

Galmaarden (Frans: Gammerages) is een plaats en gemeente in het Pajottenland, provincie Vlaams-Brabant in België. De gemeente bestaat naast Galmaarden nog uit de deelgemeenten Tollembeek en Vollezele en telt ruim 8800 inwoners.

Galmaarden
Gemeente in België Vlag van België
Galmaarden (België)
Galmaarden
Geografie
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant
Arrondissement Halle-Vilvoorde
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
35,29 km² (2021)
83,34%
10,76%
5,9%
Coördinaten 50° 45' NB, 3° 58' OL
Bevolking (bron: AD Statistiek)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
8.806 (01/01/2022)
49,64%
50,36%
249,53 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0-17 jaar
18-64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2022)
20,01%
59,9%
20,09%
Buitenlanders 2,87% (01/01/2022)
Politiek en bestuur
Burgemeester Patrick Decat (CD&V)
Bestuur CD&V
Zetels
CD&V
N-VA
GB.G
VB
19
11
6
1
1
Economie
Gemiddeld inkomen 22.182 euro/inw. (2019)
Werkloosheidsgraad 3,4% (jan. 2019)
Overige informatie
Postcode
1570
1570
1570
Deelgemeente
Galmaarden
Tollembeek
Vollezele
Zonenummer 054
NIS-code 23023
Politiezone Pajottenland
Hulpverleningszone Vlaams-Brabant West
Website www.galmaarden.be
Detailkaart
GalmaardenLocatie.png
ligging binnen het arrondissement Halle-Vilvoorde
in de provincie Vlaams-Brabant
Portaal  Portaalicoon   België

GeschiedenisBewerken

Middeleeuwen en Nieuwe tijdBewerken

De oudste vermelding van Galmaarden komt voor in de stichtingsoorkonde van Geraardsbergen van 1068. Het grondgebied van Galmaarden bevond zich van de karolingische tijden tot de elfde eeuw in de Brabantgouw. Toen veroverde de gouwgraaf van de Henegouw, die ten zuiden van de Hene lag, een deel van de gouw Brabant. Binnen het graafschap Henegouwen behoorde Galmaarden tot de kasselrij Aat.

De Keure van Galmaarden dateert van 1330 en het Marktrecht van 1381. Jean de Montignies-saint-Christophe verleende de Galmaardenaren een vrijheidsoorkonde waardoor allerlei feodale verplichtingen werden afgeschaft. In de late middeleeuwen had de stad van Gaumerage een zeker belang als centrum van lakennijverheid.

In de 13de eeuw behoorde Galmaarden tot het rechtstreekse bezit van de Henegouwse heren de Braine (graafschap Henegouwen), in de 14de eeuw tot de Montignies-Saint-Christophe. Sinds 1439 was familie de Hennin-Liétard eigenaar van de heerlijkheid. In 1606 werd Galmaarden gekocht door Jean de Richardot, wiens zoon Guillaume in 1623 verheven werd tot graaf van Galmaarden door de Spaanse koning Filips IV. Na uitsterven van het geslacht de Richardot ging Galmaarden in 1752 na openbare verkoop over naar Paul Antoine Walckiers. Zijn zoon Jean Joseph Walckiers zou de laatste heer van Galmaarden zijn, daar de feodale structuren afgeschaft werden nadat onze gewesten ingelijfd werden bij de Franse republiek in 1795.[1]

Op geestelijk vlak behoorde de St-Pietersparochie van Galmaarden tot het aartsbisdom Kamerijk. Ook de benedictinessen van de abdij van Vorst bezaten belangrijk rechten op het dorp. Na het concordaat van 1802 kwam de parochie onder het aartsbisdom Mechelen te vallen.

Nieuwste tijdBewerken

Vanaf 1795 maakte Galmaarden deel uit van het kanton Herne in het Dijledepartement,[2] later de Nederlandse provincie Zuid-Brabant (1814) en kortweg Brabant (1831). In 1977 fusioneerde Galmaarden met de aangrenzende gemeenten Tollembeek en Vollezele. Sinds 1 januari 1995 behoort Galmaarden tot de provincie Vlaams-Brabant.

GeografieBewerken

KernenBewerken

Naast Galmaarden zelf bestaat de gemeente uit de dorpen Tollembeek en Vollezele. Daarnaast zijn er ook nog de gehuchten Sint-Paulus, Gemelingen, Rode, Wilderen en Bruinsbroek.

TabelBewerken

# Naam Opp.
(km²)
Inwoners
(2020)
Inwoners
per km²
NIS code
1 Galmaarden 11,69 3.707 317 23023A
2 Tollembeek 13,94 1.967 204 23023C
3 Vollezele 9,66 3.162 227 23023B

WaterlopenBewerken

De rivier de Mark stroomt vanuit Herne de deelgemeente Tollembeek binnen en vloeit dan via de dorpskern van Galmaarden en het gehucht Sint-Paulus naar Viane.

MobiliteitBewerken

Galmaarden wordt ontsloten door spoorlijn 123 die in de gemeente station Galmaarden en station Tollembeek verbindt met Geraardsbergen en Denderleeuw enerzijds en Edingen, Halle en Brussel anderzijds.

ReliëfBewerken

Het hoogste punt van Galmaarden is de top van de Bosberg. Deze heuvel was meermaals de scherprechter in het voormalige circuit van de Ronde van Vlaanderen.

Demografische ontwikkelingBewerken

Demografische evolutie voor de fusieBewerken

  • Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen; 1976 = inwonertal op 31 december

Demografische ontwikkeling van de fusiegemeenteBewerken

Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

  • Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

PolitiekBewerken

BurgemeestersBewerken

  Zie Lijst van burgemeesters van Galmaarden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • 1818-1852: Pierre Joseph Toubeau
  • 1852-1872: Pierre Somers
  • 1872-1878: Dominicus Lemmens
  • 1879-1881: Corneille Vanden Bossche
  • 1882-1888: François Vandenneucker
  • 1888-1906: Pieter-Emiel Exterdael
  • 1907-1924: Joseph Dauwe
  • 1925-1932: Adolf Demaeseneer
  • 1933-1941: Pieter-Emiel Exterdael
  • 1941-1944: Hendrik D'Hoker
  • 1944-1959: Pieter-Emiel Exterdael
  • 1959-1964: Edgard Devalkeneer
  • 1965-2000: Georges Cardoen
  • 2000-2018: Pierre Deneyer
  • 2019-.... : Patrick Decat

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976Bewerken

Partij 10-10-1976[3] 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006[4] 14-10-2012[5] 14-10-2018
Stemmen / Zetels % 17 % 19 % 19 % 19 % 19 % 19 % 19 % 19
CVP1 / CD&V2 53,781 10 63,221 14 70,611 14 72,661 15 72,141 15 78,542 16 56,782 14 53,42 11
PVV1 / PVV-SPA / VLD2 / KartelB / Open Vld3 15,931 2 20,051 3 29,39A 5 17,382 3 17,642 3 21,46B 3 6,653 0 -
SP1 / PPV-SPA / Anders2 / KartelB / sp.a3 - 16,731 2 9,961 1 10,222 1 7,163 0 -
N-VA - - - - - - 25,5 5 28,8 6
Vlaams Belang - - - - - - 3,9 0 8,2 1
GB.G - - - - - - - 9,6 1
DFL 30,29 5 - - - - - - -
Totaal stemmen 5067 5226 5451 5681 5898 6192 6383 6424
Opkomst % 96,94 96,34 95,84 96,58 94,94 94,7
Blanco en ongeldig % 1,36 2,54 3,25 3,68 2,93 4,26 2,88 4,1

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij staat in kleur.

BezienswaardighedenBewerken

  Zie Lijst van onroerend erfgoed in Galmaarden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Sint-PieterskerkBewerken

 
De Pieterskerk na de brand (2008)
 
De herbouwde Pieterskerk in 2015

In de nacht van 11 op 12 mei 2008 werd de als monument geklasseerde classicistische Sint-Pieterskerk bijna volledig door brand vernield. Slechts enkele muren en de sacristie stonden na de brand nog overeind. De inboedel ging eveneens door de brand verloren. Van de oorspronkelijke kerk was nog enkel de torenkern uit de 13e eeuw bewaard.

De brand werd veroorzaakt door een vuurpijl afgeschoten door foorkramers. In Galmaarden vond op dat moment naar aanleiding van Pinksteren een kermis plaats.[6]

Standbeelden en monumentenBewerken

  • monument voor de gesneuvelden

Centraal op de plaats van Galmaarden bevindt zich het monument voor de gesneuvelden van beide wereldoorlogen.

  • standbeeld van de Pauwel

Ter gelegenheid van het jaar 2000 werd aan de Pauwelhoeve in het gehucht Sint-Paulus een beeld van de Pauwel op zijn paard onthult. Dit beeldje is van de hand van Lieven D'Haese.[7]

  • Standbeeld voor de mijnwerkers.

Om hulde te brengen aan de vele mijnwerkers die gingen werken in de steenkoolmijnen, werd in 1991 voor het Station van Galmaarden een standbeeld opgericht. Het beeld is van kunstenaar Luc Van Ruysevelt. Het bronzen beeld stelt een mijnwerker voor, in half zittende, half liggende houding, steenkolen kappend in een smalle schacht en staat op een sokkel in ruwe blauwe hardsteen.[8]

CultuurBewerken

EvenementenBewerken

  • Op de eerste zondag na het feest van Paulus' bekering wordt de pauwelviering gehouden: een folkloristisch feest in het gehucht Sint-Paulus waarbij onder andere gewijde pauwelbroodjes worden geworpen.
  • In het weekend van Pinksteren en tijdens het eerste weekend van oktober wordt kermis gehouden op het Marktplein.

NatuurBewerken

Bekende inwonersBewerken

  • De komiek Urbanus woont in deelgemeente Tollembeek.
  • Actrice en zangeres Nele Bauwens werd geboren in Galmaarden.
  • Georges Cardoen, burgemeester, volksvertegenwoordiger en senator.

Externe linksBewerken

Zie de categorie Galmaarden van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.