Hoofdmenu openen

Het rijtuigtype GC, later GCI (Grande Capacité et Intercirculation), is een voormalige serie van 2876 houten spoorwegrijtuigen van de Belgische Staatsspoorwegen voor binnenlands verkeer, gebouwd in de jaren 1890-1911 en in actieve dienst tot 1961.

GCI
Speciale trein met GCI-rijtuigen in station Brussel-Noord in 1985
Speciale trein met GCI-rijtuigen in station Brussel-Noord in 1985
Interieur 3e klasse met middengang
Interieur 3e klasse met middengang
Spoorwegnet België
Exploitant État Belge, na 1926 NMBS
Aantal 2876
Fabrikant Compagnie Centrale de Construction
Les Ateliers du Roeulx
Usines Ragheno
SA des Forges et Ateliers de Seneffe
Les Ateliers Métallurgiques
L'Energie
Ateliers Germain
Charles Allard Chatelineau
e.a.
In dienst 1890-1921
Uit dienst 1961
Asindeling 3 assen
Spoorwijdte 1435 mm (normaalspoor)
Massa 19,5 ton
Lengte over buffers 12,52 m
Zitplaatsen 1e klas ± 60 (rijtuig 1e/2e klasse)
Zitplaatsen 2e klas ± 80 (rijtuig 2e/3e klasse)
Remsysteem Westinghouse (doorgaand pneumatisch)
Treinverwarming d.m.v. stoom van de locomotief
Koppeling trekhaak, trekstang, schroefkoppeling[1]
Portaal  Portaalicoon   Verkeer & Vervoer
Rijtuig voor eerste en tweede klasse met twee open eindbalkons
Twee houten GCI-rijtuigen vernietigd bij treinongeluk te Schaarbeek, 15 februari 1904
Stoomtrein met GCI-rijtuigen in station Brussel-Zuid, 1957

BeschrijvingBewerken

GC was een Frans- en Nederlandstalige afkorting voor Grote Capaciteit, verwijzend naar de relatief grote capaciteit van rond de 96 zitplaatsen (in de derde klasse). Door de lengte van bijna 13 meter en het gewicht van 19,5 ton waren de rijtuigen geen tweeassers zoals hun voorgangers, maar waren de houten wagenbakken (met stalen frame) op een drieassig onderstel gebouwd om de asdruk te reduceren. Een deel van de rijtuigen had aan een of beide uiteinden een klein open balkon. Elk compartiment (coupé) had eigen zijdeuren en over de gehele lengte van het rijtuig liepen treeplanken aan beide zijden. De rijtuigen 1e en 2e klasse hadden zes compartimenten, de rijtuigen 3e klasse acht bij dezelfde rijtuiglengte, zodat het zitcomfort daar geringer was. Elk compartiment had houten zwaaideuren naar buiten en houten schuifdeuren in het interieur.

Vanaf 1901 werd een interne midden- of zijgang toegevoegd, waardoor het personeel zich tussen coupés kon verplaatsen zonder tijdens het rijden buitenom via de treeplanken en compartimentsdeuren van het rijtuig te moeten klimmen. Het betekende een beperking van het aantal zitplaatsen van 96 tot 80. Men kon van het ene rijtuig naar het andere overstappen door middel van houten kopdeuren en ijzeren voetovergangen. Hierbij werd de letter I aan de typebenaming toegevoegd, staande voor Intercirculation (Nederlands: binnencirculatie), zodat dit materieel vooraan GCI heette.

AantallenBewerken

De rijtuigen werden van 1890 tot 1911 geleverd; een aantal bijbehorende bagagerijtuigen is tot in 1921 gebouwd. In totaal zijn door tal van Belgische treinfabrikanten 2876 rijtuigen afgeleverd aan de Chemins de fer de l'État Belge. Vanaf 1926 waren zij eigendom van de toen opgerichte Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS). De laatste rijtuigen werden in 1961 uit de reguliere dienst genomen.

Tweede levenBewerken

Hoewel verreweg de meeste rijtuigen zijn gesloopt, heeft een klein deel van de vloot een tweede leven gekregen in de vorm van museummaterieel. Toen de NMBS in 1973 de nog resterende exemplaren van de hand deed, maakten diverse toeristische spoorwegen daar gebruik van. Het spoorwegmuseum Train World in station Schaarbeek bezit een exemplaar en ook zijn GCI-rijtuigen aanwezig bij de Chemins de Fer à Vapeur des 3 Vallées en de Stoomspoorlijn Dendermonde-Puurs, in Nederland bij de Museum Buurtspoorweg en in Luxemburg bij Train 1900. Ook bij de Stoomtrein Goes - Borsele hebben van 1973 tot 1985 GCI-rijtuigen dienstgedaan, waarvan enkele zijn verkocht aan de CFV3V.

NMBS-nummer Fabriek Bouwjaar In dienst bij Opmerking Afbeelding
96638[2] CFV3V
AB 91854 SA des Forges et Ateliers de Seneffe 1908 MBS AB49 Rijtuig 2e klasse met een compartiment 1e klasse
1 open balkon
Ongerestaureerd
  
91001 Train World
AD 91900 Ragheno 1921 Train 1900 1 open balkon  
91919[2] CFV3V
B 94539 Charles Allard Chatelineau 1908 Train 1900
94806[2] La Brugeoise et Nicaise & Delcuve 1914 CFV3V 1 open balkon
95572[2] Compagnie Centrale de Construction 1910 CFV3V 1 open balkon
95613[2] Ateliers de Nivelles CFV3V
C 95703 Compagnie Centrale de Construction 1910 MBS C46 1 open balkon   
B 96544 Ragheno 1904 Train 1900
C 96626 Stoomspoorlijn Dendermonde-Puurs[3]  
C 96669 Stoomspoorlijn Dendermonde-Puurs Ongerestaureerd  
C 96704 Les Ateliers du Roeulx 1909 MBS C47  
96715[2] CFV3V
C 96819 Ragheno 1905 MBS C48  
D 98789 Ateliers de Monceau-sur-Sambre A. Germain 1921 MBS D58 Bagagerijtuig
1 open balkon en dakkoepel
Voormalig nummer GCI 40465
Ongerestaureerd
 
99132[2] Atelier Germain 1921 CFV3V Bagagerijtuig
1 open balkon en dakkoepel