Folkingestraat

straat in Groningen (stad)

De Folkingestraat is een straat in de binnenstad van Groningen. De straat loopt van de Vismarkt, hoek Akerkhof naar het Zuiderdiep.

Folkingestraat
Folkingestraat
Geografische informatie
Locatie       Groningen
Begin Vismarkt
Eind Zuiderdiep
Algemene informatie
Aangelegd in 11e eeuw
Genoemd naar geslacht 'Folkerdinghe'
Naam sinds 1439 (Volteringestraat)
Bestrating klinkers
Opvallende gebouwen Synagoge
Ingang vanaf de Vismarkt

GeschiedenisBewerken

 
Gedenksteen in het geboortehuis van Julia Culp in de Folkingestraat
 
Stolperdrempel Folkingestraat 34 ter herinnering aan de tijdens de Tweede Wereldoorlog vermoorde leden van de familie Van Gelder. In de bestrating zijn ook een aantal enkelvoudige Stolpersteine.

De straat is vernoemd naar het geslacht Folkerdinghe, dat woonde op de hoek met het Akerkhof. De straat bestond al in de 11e eeuw. De straatnaam werd voor het eerst genoemd in 1439.

JodenbuurtBewerken

In de 19e en het begin van de 20e eeuw was de straat het centrum van de Jodenbuurt. Het laatste gedeelte van de Folkingestraat (doorbraak naar het Zuiderdiep in 1667) heette van 1756 tot 1890 het Jodenstraatje, ook wel Sjoelgasse, daarvoor Kleine Folkingestraat. Hier bevinden zich de voormalige Joodse school (nr. 36), het geboortehuis van zangeres Julia Culp (nr. 59) en de Synagoge uit 1906 (nr. 60), die op de plek van de oude synagoge uit 1756 staat. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam een abrupt einde aan de Joodse bewoning. Volgens de bevolkingsstatistiek telde de stad in 1941 2.850 Joodse inwoners die voldeden aan de door de bezetter gehanteerde definities om in aanmerking te komen voor deportatie. In 1942 werden 2.450 Joodse Groningers weggevoerd en nog eens ruim 300 in het jaar erop. Slechts een tiental overleefde de concentratiekampen en daarnaast nog een aantal anderen doordat ze niet werden ontdekt nadat ze waren ondergedoken. In de Folkingestraat ging het om 191 Joodse bewoners.

De Groningse schrijver Nico Rost liet in De vrienden van mijn vader (1955) een gevoelig portret na van de Joden die in Groningen in en rond de Folkingestraat leefden. Het boek is een monument voor deze vrijwel geheel uitgemoorde groep mensen en vertelt over hun dagelijks leven, hun armoede, vroomheid en studiezin.

Verbeeld verledenBewerken

  Zie Verbeeld verleden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In de Folkingestraat bevindt zich een vijftal kunstwerken die herinneren aan het vooroorlogse joodse karakter van de straat. Deze werden aangebracht in de loop van 1997, na het voltooien van de renovatie die begon in 1994.

  1. Tussen nr. 23 en 25 het keramisch reliëf van Marijke Gémessy genaamd 'Het voorgesneden paradepaard'.
  2. In drie portieken hangen de bewerkte foto's uit het begin van de 19e eeuw van Allie van Altena, in 2008 is een van de werken kwijtgeraakt tijdens een verbouwing aan nummer 47.
  3. Hoog in de zijwand van perceel 9b tussen haken het woord 'weggehaald', ontstaan door het verwijderen van bakstenen (Peter de Kan).
  4. Op de hoek met het Zuiderdiep een bronzen deur met opstapje, maar zonder klink, die niet kan worden geopend. Erachter ligt de geschiedenis die ontoegankelijk blijft, het verleden is buiten bereik geraakt (Gert Sennema).
  5. In de bestrating van beide zijden oplopend een reeks halve manen met in het midden van de straat een volle maan. Tezamen vormen zij een oog 'dat gezien heeft wat er is gebeurd' (Joseph Semah).

MonumentenBewerken

De Folkingestraat telt vier panden die zijn aangewezen als rijksmonument. Zestien panden worden beschermd als gemeentelijk monument.

Adres Bouwjaar Beschrijving Monument Foto
Folkingestraat 1
Hoek Akerkhof
1904 Huis de Beurs, ontworpen door K.H. Holthuis GM 101742  
Folkingestraat 2-2a 13e/14e eeuw Achterhuis van Vismarkt 56 RM 18726  
Folkingestraat 5 1880 Bedrijfspand met bovenwoning, verbouwd in 1906 naar ontwerp van K.H. Holthuis GM 101935  
Folkingestraat 7 1745 Pand met twee verdiepingen onder zadeldak, klokgevel. RM 18451  
Folkingestraat 9 19e eeuw Voormalig schoolgebouw. GM 101937
Folkingestraat 15 1865 Voormalige Arbeidsbeurs met bovenwoningen GM 101939  
Folkingestraat 18 19e eeuw Bedrijfspand met bovenwoning, mogelijk oudere kern GM 108569
Folkingestraat 19 17e eeuw Oorspronkelijk woonhuis, nu winkel met bovenwoning GM 101941  
Folkingestraat 23 16e/17e eeuw Oorspronkelijk woonhuis, ni winkel met bovenwoning, verbouwd in 19e eeuw GM 101942  
Folkingestraat 25 16e eeuw Oorspronkelijk woonhuis, in 2011 schilddak vervangen door doosachtige opbouw GM 101943
Folkingestraat 27 19e eeuw Pand met twee lagen onder schilddak. Wellicht oudere kern GM 101944
Folkingestraat 29 17e eeuw 19e-eeuwse lijstgevel GM 101945
Folkingestraat 34 1931 Winkelpand met bovenwoning, ontworpen door H. Rots GM 101957  
Folkingestraat 48-50 Dubbelpand, tweelaags onder schilddak GM 101961
Folkingestraat 51 16e/17e eeuw Tweelaags voorhuis met zolderverdieping, voorgevel uit 1926 GM 107520  
Folkingestraat 52 19e eeuw Winkel met bovenwoning, 19e-eeuwse lijstgevel, mogelijk oudere kern GM 101963  
Folkingestraat 54-56 Dubbel winkel-woonpand, panden samengevoegd in 1878, mogelijk oudere kern GM 101964  
Folkingestraat 58
Hoek Nieuwstad
1890 Rabinaatshuis, oorspronkelijk gebouwd als badhuis, ontworpen door A. Schram de Jong RM 485956  
Folkingestraat 59-61 1874 Winkel met bovenwoning GM 101949  
Folkingestraat 60-62 1906 Synagoge ontworpen door Tjeerd Kuipers RM 18452  
Folkingestraat 63 19e eeuw Tweelaags pand op de zuidwest hoek van de Nieuwstad GM 101950  
Zie de categorie Folkingestraat van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.