Hoofdmenu openen

Edah was een landelijke Nederlandse supermarktketen, opgericht in 1917, met het hoofdkantoor in Helmond. Het bedrijf had 286 supermarkten, waarvan ongeveer 60 van de formule 'Lekker & Laag', en een museum. Door een prijzenoorlog met Albert Heijn werd eigenaar Laurus gedwongen tot verkoop van alle Edahsupermarkten. Alleen het Edah Museum in Helmond resteert.

Edah
Edah Vlissingen.jpg
Opgericht 1917
Hoofdkantoor Helmond
Einde 23 juni 2008
Eigenaar/onderdeel Laurus
Vestigingen 286
Land(en) Vlag van Nederland Nederland
Een Lekker & Laag-supermarkt van Edah in Bussum
Een Lekker & Laag-supermarkt van Edah in Bussum
Portaal  Portaalicoon   Economie

Inhoud

GeschiedenisBewerken

OntstaanBewerken

Edah staat voor de beginletter van de familienamen van de vier oprichters: Ebben, Dames, Aukes en Hettema, allen uit Friesland afkomstige kruideniers die zich begin 20ste eeuw in steden in Noord-Brabant hadden gevestigd. Zij richtten omstreeks 1910 een eerste gezamenlijke bedrijf onder de naam Edah op in Helmond, nadat ze de kruidenierszaak van Schulte hadden overgenomen. Deze vier ondernemers wilden met behulp van de Friese koffiebrander Douwe Egberts door middel van een samenwerkingsverband als samenwerkende kruideniers een vuist maken tegen grootgrutters als 'De Gruyter'. Het devies was, massaal inkopen, kostenbeheersing en efficiënt werken om de laagst mogelijke prijzen te kunnen handhaven. In 1917 volgde een nieuwe naamloze vennootschap waarin Dames al niet meer deelnam en in 1922 verliet Ebben de inkoopcombinatie. De families Aukes en Hettema, tevens de grootaandeelhouders, bepaalden vanaf die jaren het beleid.

GroeiBewerken

Na de Eerste Wereldoorlog steeg de welvaart en dat speelde kruideniers in de kaart. In de periode tussen de beide wereldoorlogen groeide Edah vooral door overname van andere kleinere kruideniersketens in Brabant en Limburg, waardoor het bedrijf rond 1930 meer dan honderd filialen had. De jaren vijftig en zestig waren tumultueus voor de kruideniersbranche. Aan het roer van Edah kwam de tweede generatie Aukes en Hettema te staan. In die periode kwamen de zelfbedieningswinkels en supermarkten op. Edah werd in een snel tempo omgebouwd tot een echte discountketen.

Eigen productieBewerken

Bij de oprichting van de vennootschap in 1917 nam men een bestaand bedrijfsgebouw aan de Zuid-Willemsvaart te Helmond in gebruik als centraal depot. Daar ontstond al binnen enkele jaren een scala aan eigen productieactiviteiten, zoals in 1920 een koffiebranderij en -maalderij. Verder was er een theemengerij, voermengerij, puddingfabriek, limonadefabriek, sodafabriek (1934) en (circa 1950) slagerij. Ook nam Edah een bestaande margarinefabriek in Wijchen over. In 1935 waren in de productiebedrijven te Helmond 132 personen werkzaam. De eigen koffie van Edah werd in de naoorlogse periode actief gepromoot met toepassing van een Amerikaanse manier van branden, Aerotherm.

ExpansieBewerken

In de periode 1970-1975 vonden veel overnames plaats en Edah wilde uitbreiden op nationaal vlak. Die mogelijkheid deed zich voor toen in 1973 een deel van het noodlijdende Coop kon worden overgenomen, waarmee Edah een nationale speler in de branche werd. Er volgde expansie met agressieve prijscampagnes. De totale discountomzet groeide sterk in Nederland en Edah was daarin de grote winnaar met, tot in het begin van de jaren tachtig, een extra groei die ver uitstak boven het landelijke gemiddelde.

Overname en fusieBewerken

In 1976 kwam een einde aan een familietraditie toen Edah onder de vlag van V&D verderging. Anton Dreesmann voegde daarmee een 'kruidenierspoot' toe aan zijn imperium. Edah werkte toen al met verschillende winkelformules. Basismarkt en Torro waren nieuw in de markt en Edah kocht de grote Autoramafilialen in het noorden van het land. In 1987 werd Edah BV omgevormd tot Vendex Food Groep BV. Onder die vlag werkten voortaan de verschillende winkelformules (met Edah als grootste en belangrijkste) verder als zelfstandige werkmaatschappijen.

In 1998 fuseerde de Vendex Food Groep waartoe Edah behoorde met De Boer/Unigro tot het Laurusconcern.

TorroBewerken

 
torro-logo

Torro had onder meer een vestiging in Helmond, waar ook het hoofdkantoor van het moederconcern Edah gevestigd was. Torro had daarnaast vestigingen in Vlissingen, Tilburg, Breda, Schijndel, Veldhoven, Hulst, Oosterhout, Brunssum, Harderwijk, Hoogezand-Sappemeer, Eindhoven, 's-Hertogenbosch, Geleen, Sittard, Maastricht, Drachten, Nijmegen, Hoogeveen,[1], Doetinchem, Ede,[2] Uden, Utrecht, Wageningen, Winschoten, Veenendaal, Venray alsmede zeven winkels in Zuid-Holland. In 1994 werden de winkels door eigenaar Vendex omgebouwd naar de formules Edah en Konmar, omdat de winkelformule met 17 winkels niet meer levensvatbaar was.[3][4] Een geplande winkel in Landgraaf is er nooit gekomen aangezien nog voor de realisatie besloten werd hier een Edahwinkel van te maken.[5]

OndergangBewerken

Op 29 mei 2006 werd bekendgemaakt dat het grootste gedeelte van het Edahconcern werd verkocht aan S&S Winkels. Hier waren ook de meeste winkels van de Edah bij betrokken.

Het hoofdkantoor in Helmond ging op 6 september 2007 dicht, evenals het distributiecentrum in Someren. In dezelfde maand sloten ook de laatste Edahfilialen, op 23 juni 2008 sloot de laatste Edah zijn deuren in de woonwijk Angelslo in Emmen.[6] In totaal werden honderden werknemers overbodig.

Edah MuseumBewerken

Het Edah Museum is opgericht door oud-directeur Thieu de Wit[7] en draait volledig op vrijwilligers. Na de sluiting van de supermarkten hebben vrijwilligers oude artikelen en inventarissen van Edah verzameld en naar het museum gebracht. In het museum zijn ook verwijzingen naar de supermarktketens Konmar, Basismarkt, Torro, VéGé, et cetera te vinden. Na de sluiting van Edah bleef het Edah Museum, gevestigd direct naast het voormalige hoofdkantoor, open en moet uitgroeien tot een stadsmuseum over historische bedrijven.[8][9] Inmiddels maakt het museum onderdeel uit van de Helmondse Cultuurroute.[10]

Externe linkBewerken