Hoofdmenu openen
De strekproef is een bekend determinatiekenmerk voor kikkers (hier toegepast bij een springkikker)

Determinatie is in de biologie het op naam brengen (determineren) van een planten-, bacterie- of diersoort, dat wil zeggen identificeren, of bepalen tot welk taxon (bijvoorbeeld geslacht, soort, ondersoort of variëteit) een bepaald exemplaar behoort.

Voor de determinatie wordt vaak gebruikgemaakt van determinatiesleutels of determinatietabellen, aan de hand waarvan men door het beantwoorden van vragen over determinatiekenmerken van het exemplaar naar een nieuwe vraag wordt geleid tot er uiteindelijk nog maar een mogelijkheid over is. Een binaire sleutel is een vragenlijst waarbij iedere vraag steeds maar twee mogelijk antwoorden heeft. Vooral bij oudere determinatietabellen komt het voor dat er gekozen moet worden uit meer dan twee mogelijkheden.

Determinatiesleutels kunnen slechts in een beperkt geografisch gebied en voor een bepaalde groep van organismen gebruikt worden. Niet voor alle gebieden en voor alle groepen van organismen zijn determinatietabellen beschikbaar. Soms zijn bepaalde groepen van organismen slecht onderzocht en worden regelmatig nieuwe soorten voor het gebied ontdekt.

Soms zijn plaatwerken beschikbaar voor de voorkomende organismen in een bepaald gebied. Deze kunnen zeer behulpzaam zijn bij de determinatie.

PlantenBewerken

Een flora is boek met een lijst van alle soorten planten van een bepaald gebied; vaak heet dat ook 'standaardlijst'. Flora's zijn meestal voorzien van determinatietabellen, een aanduiding van de status van de soort in het betreffende gebied, vaak ook van beschrijvingen van het milieu waarin de soort kan worden aangetroffen.

Bij bloemplanten moet men vaak een volledig en representatief exemplaar hebben met wortel, bloemen en vruchten omdat deze de belangrijke determinatiekenmerken bevatten. Daarnaast zijn gegevens over de vindplaats en standplaats en eventueel de datum van verzamelen onontbeerlijk.

Bij mossen en korstmossen zijn een goede loep of een microscoop en soms ook reagentia onontbeerlijk. Voor de determinatie van onder andere diatomeeën is zelfs het gebruik van een fasecontrastmicroscoop wenselijk.

DierenBewerken

Voor in het veld bestaan er zoekkaarten voor enkele diergroepen. Daarop staan alleen afbeeldingen, meestal van de algemeenst voorkomende soorten. Soms worden alleen soorten uit een beperkt aantal habitats afgebeeld. Voor de Nederlandse weekdieren bestaan aparte zoekkaarten voor soorten die op het land leven, in het zoete water en die op het strand te vinden zijn. Ook al omdat dergelijke kaarten niet alle soorten afbeelden is een determinatie nooit helemaal zeker en moet men als men meer zekerheid wil toch een tabel of handboek raadplegen.

Bij slakken en andere ongewervelde dieren wordt de soort vaak bepaald op grond van de uitwendige kenmerken, zoals bij slakken de schelp. In bepaalde gevallen is daarmee geen zekerheid te verkrijgen en zal de anatomie die moeten geven. Hoewel bepaalde betrekkelijk makkelijk te achterhalen anatomische kenmerken soms worden opgenomen zijn tabellen daar doorgaans niet voor bedoeld omdat anatomisch onderzoek alleen door specialisten gedaan kan worden.

Voor soortenrijke groepen als insecten zouden dergelijke tabellen zo groot worden dat ze onhandelbaar zouden zijn, zelfs voor het Nederlandse taalgebied; wel zijn er voor de meeste deelgroepen (bijvoorbeeld voor bepaalde families van de kevers, zoals de Nederlandse loopkevers) soms tabellen opgesteld. Zulke tabellen zijn soms moeilijk verkrijgbaar.

Publicaties met determinatiesleutelsBewerken

  • (nl) Boeken, M., K. Desender, B. Drost e.a. (2002): De Loopkevers van Nederland & Vlaanderen, Jeugdbonduitgeverij
  • (nl) Gittenberger, E., A.W. Janssen, W.J. Kuijper, J.G.J. Kuiper, T. Meijer, G. van der Velde, & J.N. de Vries (1998): De Nederlandse zoetwatermollusken. Recente en fossiele weekdieren uit zoet en brak water, Nederlandse Fauna 2, Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis, KNNV Uitgeverij & EIS-Nederland
  • (nl) Meijden, R. van der (1990): Heukels' Flora van Nederland, Wolters-Noordhoff
  • (nl) Mennema, J. (red.) (1994): Heimans, Heinsius en Thijsse's geïllustreerde flora van Nederland, Versluys

Zie ookBewerken

Externe linksBewerken

  • Catalogus jeugdbonduitgeverij Deze bevat veel boeken met sleutels.
  • Nederlandse Entomologische Vereniging - Bijna alle bestaande determinatiesleutels voor insecten zijn te vinden in de Bibliotheek van de Nederlandse Entomologische Vereniging (NEV).
  • Determineer.be Deze website indexeert determinatietabellen/sleutels en zoekkaarten die verspreid over het internet worden aangeboden en maakt deze gemakkelijk en snel raadpleegbaar.
  • Wildebijen.nl Online determinatiesleutel voor de Nederlandse bijen (vijf tot op soort niveau).
  • Zoekkaarten NMV[dode link] Zoekkaarten voor de Nederlandse weekdierfauna
  • RAVON Met determinatiesleutels voor Nederlandse kikkers, reptielen en vissen