Met codex wordt een samengebonden bundel losse vellen perkament of papier aangeduid, aan beide kanten handbeschreven met tekst, symbolen en/of illustraties, in de late oudheid en middeleeuwen. De vastgelegde informatie kon zo direkt op een bepaalde plek worden opengeslagen en men kon door de tekst bladeren, dit werd later boek genoemd. De techniek werd uitgevonden omstreeks 400 v.Chr. in de Phoenicische stad Byblos in het huidige Libanon en betekende een enorme verbetering ten opzichte van de tot dan toe bekende informatiedragers zoals kleitablet, wasplaat, steen of papyrusrol. Een rol, zoals bekend van antieke joods religieuze teksten, wikkelt men al lezende af en de laatste regels kunnen alleen gelezen als de hele rol is afgewikkeld. Het nadeel van teksten in steen was de slechte transporteerbaarheid.

In juridische kringen wordt het woord codex gebruikt als aanduiding voor een samenhangend geheel van wetten, regels, richtlijnen, rechterlijke uitspraken, en/of juridische leerstukken en redeneringen, die in een bepaalde samenleving, bij een bepaald volk of onder een bepaalde heerser golden, vaak vastgelegd door een orgaan met authoriteit of met wetgevende of rechtsprekende macht.

Het woord codex is afgeleid van het Latijnse caudex, wat boomstam of (hout)blok betekent, maar ook register. In meerdere talen is code het normale woord voor schriftelijke regelgeving.

In publicatiesBewerken

De aanduiding codex komt onder andere voor in de volgende publicaties:

  • Codex Ur-Nammu, codex in de betekenis van verzameling rechtsregels, ca 3000 v. Chr., herontdekt in 1953.
  • Codex Hammurabi, verzameling rechtsregels vastgelegd in het Babylonische rijk op een stenen zuil, ca 1750 v. Chr.
  • Codex Sinaiticus, Grieks handschrift van de Bijbel uit de 4e eeuw n. Chr., ontdekt 1844 in het klooster op de Sinaï, thans bevindt zich het grootste deel in het British Museum te Londen.
  • Codex Justinianus, 529 n. Chr. Belangrijke verzameling wetten, regels en opvattingen van bekende juristen, geselecteerd en opgeschreven in opdracht van Keizer Justinianus.[1] Veel rechtsfiguren, principes en regels zijn wereldwijd in rechtssystemen overgenomen, waardoor het latijnse woord codex sindsdien ook wordt gebruikt in de betekenis wetboek en het woord code voor wet- en regelgeving.
  • Codex Alexandrinus, Griekse vertaling van grote delen van de Bijbel, vijfde eeuw na Christus.
  • Codex Argenteus, manuscript van de vier evangelien uit Italie waarvan de letters in zilver zijn geschreven, ca 500.
  • Codex Leningradensis, eerst bekend Hebreeuws Bijbelhandschrift, 1008.
  • Codex Iuris Canonici, "Wetboek van Canoniek Recht", of Kerkelijk Wetboek, van de Rooms-Katholieke Kerk.
  • Codex Aureus Epternacensis, rijk geïllustreerd manuscript uit de Abdij van Echternach, Duitsland, waarbij de tekst in goud is geschreven, 1030-1050.
  • Codex Medicina Antiqua, teksten over medische kennis, oorsprong ca 400 - 500, dit boek is uit de 13e eeuw
  • Codex Gigas, gigantische bijbel, vermoedelijk vervaardigd in een Benediktijnenklooster in Bohemen, ook Bijbel met de Duivel genoemd, vanwege een illustratie van de christelijke persona duivel, 13e eeuw.
  • Codex Tacuinum Sanitatis, middeleeuwse verzameling wijsheden en inzichten over welzijn en gezondheid van de klassieke medicus Ibn Butlan.
  • codex diplomaticus, oude verzamelingen van oorkonden.
  • Codex Medicus, Nederlands medisch naslagwerk.
  • studentencodex, liederenboek voor studenten tijdens cantus en zangavonden.
  • Codex over het welzijn op het werk, Belgische reglementering in verband met gezondheid en welzijn van werknemers.[2]
  • Codex Alimentarius, 1949, verzameling internationaal geldende regels en richtlijnen met betrekking tot voedsel.[3]
  • Een codex rescriptus, voor de tweede maal beschreven perkament (zie ook: palimpsest).