Hoofdmenu openen

Buurtspoorwegen van de provincie West-Vlaanderen

spoorlijn in België
Buurtspoorwegen van de provincie West-Vlaanderen, stand 1940 voor de lijnen en de spoorwegen

De Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen was georganiseerd in regionale groepen die een grote zelfstandigheid en eigen beleid hadden. Oorspronkelijk waren alle lijnen in de provincie geëxploiteerd door pachters die hun eigen lijnen, stelplaats en organisatie hadden. De NMVB heeft bij de overname van de concessies, de pachter organisatie niet veranderd. De lijnen aan de kust zijn nog tot na de Tweede Wereldoorlog door een pachter geëxploiteerd. Hierdoor kent de NMVB in de provincie 4 groepen:

  • Groep Zwevezele (Brugge): de lijnen rond Brugge + Tielt, Roeselare, Hooglede. Pachter NWV: NM tot Uitbating van den Buurtspoorwegen van het Noorden van West-Vlaanderen
  • Groep Kortrijk: lijnen rond Kortrijk en het Zuiden. Pachter: SA Intercommunale de Courtrai
  • Groep van de kust: de kustlijn inclusief de lijn naar Brugge. Pachter SELVOP: SA pour l'Exploitation des Lignes Vicinaux d'Ostende et des Plages belges
  • Groep Diksmuide: lijnen rond Diksmuide en in de Westhoek. Pachter: NM voor de Uitbating van den Buurtspoorwegen van de Omtrek Diksmuide - Yper

Inhoud

Eerste WereldoorlogBewerken

Tijdens de Eerste Wereldoorlog waren alle spoorlijnen die door de frontlinie liepen vernietigd. Beide legers gebruikten de buurtspoorwegen voor de bevoorrading van het front en bouwden vele aanvullende lijnen. (Blauwe lijnen op de kaart) De hiervoor benodigde rails werden door het Duitse leger bemachtigd door talrijke buurtspoorweglijnen in België op te breken. Deze tijdelijke lijnen bij het front zijn na de oorlog opgebroken en de oorspronkelijke lijnen zijn hersteld.

Geëlektrificeerde lijnenBewerken

 
Een rit met een NMVB tram. Er zijn nog een paar oude trams beschikbaar voor speciale ritten

De huidige kustlijn die nu geëxploiteerd wordt door De Lijn is weinig veranderd ten opzichte van de buurtspoorwegentijd. De kustlijn is de samenvoeging van twee lijnen:

  • 1 Oostende (Marie-Joséplaats) – De HaanBlankenbergeHeistKnokke (Station) – Knokke (Het Zoute). De lijn is vanaf 30 juni 1967 beperkt tot het station. De Knokke stadsdienst en speciale ritten reden door tot de grens. (zie stadslijnen Knokke)
  • 2 Oostende (Station) – MiddelkerkeNieuwpoortKoksijdeDe Panne (Dijk). Onder "De Lijn" is de lijn verlengd tot Adinkerke station, over ongeveer dezelfde route als de vroegere stadslijn 21 van De Panne. Bij Nieuwpoort-Bad is een nieuw traject in dienst genomen (verder van de kustlijn).

Pas op 11 augustus 1927 is hele kustlijn geëlektrificeerd op de huidige route.[1] Een jaar later op 22 april 1927, wordt de kustlijn verpacht aan de "Société pour l'Exploitation des Lignes Vicinales d'Ostende et des Plages belges" (SELVOP) een dochtermaatschappij van de Empain holding. Op 1 januari 1956 is de pacht beëindigd en heeft de NMVB de kustlijn weer in eigen beheer genomen.

Opgebroken lijnen
( ) = Gemeenschappelijk met andere lijnen. De vermelde lijnnummers zijn de laatst gebruikte lijnnummer voor het volledig traject.[2]

 
Stadstram lijn 2 in Brugge in de Noordzandstraat richting Grote Markt in 1920. Later rijdt deze lijn niet meer langs de Markt
 
Tram in Knokke-Zoute (postkaart van 1921)
  • Knokke
    • 10 (Brugge (Station) – Smedenpoort) – EzelpoortWarandebrugDudzeleWestkapelle – (Knokke (Station) – Het Zoute)
    • 12 (Heist – Knokke) – Elizabethlaan – Het Zoute – Oosthoek (Siska). Lijn 1 (de kustlijn) rijdt langs het station.
    • 14 (Knokke (Station) – Westkapelle) – Sluis (Nederland).
    • H (Het Zoute – Oosthoek (Siska)) – Retranchement (Nederland). Heeft geen reguliere dienst gehad. 'H' is een administratief lijnnummer.
    • In Zeebrugge was er een aftakking van kustlijn van (Vaart) naar (Havenhoofd).
 
Tramlijn D in Kortrijk in de Rijselsestraat op 24 mei 1956.
  • stadslijnen Oostende
    • 3 heen: (Marie-Joséplaats – Station Oostende – Voorhaven – Militair Hospitaal); terug: Militair Hospitaal – Vuurtoren – Voorhaven (daarna heenroute).
    • 4 (Marie-Joséplaats – Station Oostende – Voorhaven) – Sas Slijkens Nukkersstraat. Onder lijnnummer "1" – Bredene-Dorp – KlemskerkeDe Haan). Deze lijn was een alternatieve route voor de kustlijn (Tramlijn 1). Er was ook nog een lijn Bredene-Dorp – Renbaan – Bredene-aan-Zee.
    • 5/6 Stene (alleen lijn 6) – Elizabethlaan – Klein Parijs – Kursaal – Kaaistation – Zeedijk – Klein Parijs - Mariakerke-Bad – Mariakerke-Dorp (alleen lijn 6). (De lijn kruist zichzelf in Klein Parijs)
  • Westhoek
    • 7 (De Panne (Dijk) – Koksijde-Bad) – Koksijde-Dorp – Veurne
    • 9 (Veurne – Koksijde-Dorp) – Oostduinkerke-Dorp – Oostduinkerke-Bad
    • 20 De Panne (Dijk) – OosthoekVeurne
    • 21 De Panne (centrum) – Station De Panne (Adinkerke)
      Bijna dezelfde route als de huidige lijn, alleen vertrekt de oude lijn vanaf het centrum van De Panne en rijdt niet achterlangs de bebouwing bij Moeder Lambik langs. De oude lijn was vroeger een paardentramlijn met een spoorbreedte van 600 mm. Na een periode van stoom- en dieseltractie wordt de lijn omgebouwd naar meterspoor, geëlektrificeerd en vanaf 25 juni 1932 overgenomen door de NMVB.

Niet geëlektrificeerde lijnenBewerken

(lijnnummers uit het spoorboek)[4]

 
dieseltram gebruikt op niet elektrische lijnen

Rond Brugge

Rond Kortrijk

Bij de kust lijn

Westhoek

 
Stoomtram bij Veurne station
 
Start van eigen bedding richting Leffinge. Nu een fietspad.

Eerste/Laatste buurttram in de provincieBewerken

Op 5 juli 1885 is de eerste buurtspoorweglijn in België geopend van Oostende (Keizerskaai) naar Middelkerke-Dorp. Vervolgens is de hele lijn, langs de dorpen, naar Nieuwpoort is geopend op 15 juli 1885.[6] De laatste opheffing is op 30 juni 1967 wanneer de kustlijn ingekort wordt van Het Zoute tot het station van Knokke.

  • Nadat op 31 juli 1951 de laatste stadslijn van Brugge verbust werd, wordt op 29 september 1956 ook de lijn Knokke - Brugge opgeheven.
  • Op 25 mei 1963 wordt Moeskroen - Kortrijk, de laatste elektrische buurtspoorlijn rond Kortrijk opgeheven.
  • Op 2 juni 1956 worden de laatste stadslijnen van Oostende verbust. Kort daarna, op 17 juni 1956, wordt de route Oostende - Den Haan langs Bredene-dorp opgeheven.
  • Op 5 september 1954 worden de laatste tramlijnen in de Westhoek (behalve de kustlijn) opgeheven.
  • De lokale tramlijnen in Knokke (naar Oosthoek Siska en de lijnen via de Elizabethlaan) worden op 30 juni 1951 opgeheven.

De laatste niet-elektrische tramlijn waar reizigerstrams reden is op de lijn (Kortrijk) Bissegem - Moorsele (Geluwe). Op 21 mei 1955 is daar de reizigersdienst opgeheven.

Stelplaatsen in de provincieBewerken

 
Vroegere tramstelplaats in Diksmuide nu in gebruik als busstelplaats.
  • Aarsele, Assebroek (in Brugge, werkplaats voor alle diensten)
  • Beveren a/d IJzer, Blankenberge, Brugge
  • De Panne, Diksmuide (Werkplaats stoomdienst)
  • Geluwe
  • Heist
  • Ieper
  • Knokke, Koekelare
  • Koksijde
  • Kortrijk (bij Menenpoort)
  • Leke
  • Moeskroen
  • Oostende (werkplaats voor alle diensten)
  • Poperinge
  • Roeselare
  • Steenwerck (Frankrijk), Stene
  • Tielt
  • Veurne
  • Waasten, Wevelgem
  • Zwevezele

NMVB in de andere provinciesBewerken

Externe linksBewerken

ReferentiesBewerken

  1. Behalve zeer kleine wijzigingen zoals de route in Nieuwpoort dat nu iets verder van het strand is.
  2. Rail Atlas Vicinal, Uitgever: Rail memories. Door Stefan Justens & Dick van der Spek
  3. Uitspraak van de voorzitter van de Franse AMITRAM vereniging, die een expositie organiseerde van tramgeschiedenis in de streek. Waarschijnlijk aangelegd door de Duitsers in WWI.
  4. Spoorboek zomerdienstregeling 1933
  5. FACS website
  6. Instappen a.u.b.!, Honderd jaar buurtspoorwegen in België