Hoofdmenu openen

Amfetamine

chemische stof
(Doorverwezen vanaf Benzedrine)
Esculaap Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Amfetamine, in straattaal ook wel speed, pep, snelle of belly, is een synthetisch psychofarmacon en drug. De dextro-isomeer van amfetamine (dextro-amfetamine) wordt voorgeschreven als therapie voor ADHD en narcolepsie. Het racemaat van amfetamine kent momenteel geen medicinale toepassingen in Nederland en wordt slechts recreatief gebruikt. Het gebruik is geestelijk verslavend. Amfetamine werkt stimulerend en bevordert aldus slapeloosheid. Daarnaast vermindert het veelal de lust tot eten of drinken. Amfetamine werd vroeger dan ook wel toegepast als vermageringsmiddel.[1] Ook werd het toegepast als doping in de sport.[2]

Amfetamine
Amphetamin.svg
(±)-1-fenylpropaan-2-amine
Farmaceutische gegevens
F 4L/kg, lage binding met plasmaproteïnen 20%
Metabolisatie hepatisch
t1/2 10-13 uur
Uitscheiding renaal, significant deel ongewijzigd
Gebruik
Geneesmiddelengroep Amfetamines
Merknamen Benzedrine
Indicaties narcolepsie
ADHD
obesitas, maar niet meer actueel
Voorschrift/recept ja
Toediening oraal, intraveneus, inhalatie
Risico met betrekking tot
Zwangerschapscat. C
Databanken
CAS-nummer 300-62-9
ATC-code N06BA01
PubChem 3007
DrugBank APRD00480
Chemische gegevens
Formule C9H13N
Molaire massa 135,2084 g/mol
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Vaak wordt gedacht dat amfetamine een vast bestanddeel is van xtc-tabletten. Uit onderzoek van het Trimbos-instituut blijkt het tegendeel: maar 2,6% van de tabletten bevat amfetamine.[3] Recreatief gebruik van amfetamine vindt vooral plaats door het te snuiven of te slikken.

Verwante stoffen die een sterkere werking hebben zijn methamfetamine en het vooral in enkele Aziatische landen populaire yabaa.

GeschiedenisBewerken

Amfetamine werd voor het eerst in 1887 gesynthetiseerd door de Roemeense chemicus Lazăr Edeleanu. Toen men er in 1927 achter kwam dat amfetamine verlichting geeft bij astma en bronchitis werd het voorgeschreven in de vorm van inhalators. Al snel werd opgemerkt dat de stof ook andere werkingen had.

Methamfetamine beter bekend als crystal meth of Yabaa is een verwante stof met een nog sterkere werking dan amfetamine. Deze is door Akira Ogata in 1919 gesynthetiseerd.

Speed werd in de jaren 30 populairder en het werd in de Tweede Wereldoorlog zowel aan Duitse, als aan geallieerde zijde, als ondersteunend middel wanneer er werd gevochten.

Men ervoer in de jaren 40, dat de bijwerkingen van amfetamine zeer ernstig konden zijn. Gedurende de Tweede Wereldoorlog werden amfetamine en daaraan verwante stoffen als benzedrine[4] en dexedrine[5] op grote schaal van officiële zijde voorgeschreven aan militairen. Piloten konden erdoor langer alert blijven. Maar het middel bleek onder meer hartklachten te veroorzaken die tot het verlies van levens leidden. Amfetamineproducten werden daarom alleen nog op recept verstrekt. Artsen schreven die tot begin jaren 60 vrij gemakkelijk uit. Later kwamen er steeds meer illegale laboratoria waar speed werd geproduceerd. Tijdens de Vietnamoorlog nam het drugsgebruik onder Amerikaanse militairen eind jaren 60 extreme vormen aan. Ongeveer 60% van de militairen gebruikte drugs, waaronder veel amfetaminen.

WerkingBewerken

Drugslab test het effect van amfetamine

Amfetamine is een zogenaamd sympathicomimeticum; het bootst de werking van verschillende stoffen in het sympathisch zenuwstelsel na. Belangrijke neurotransmitters in het sympathisch zenuwstelsel zijn noradrenaline en adrenaline. Amfetamine is een agonist van deze stoffen, het zorgt ervoor dat er extra veel vrijkomt en dat het extra lang doorwerkt. Amfetamine, net als efedrine, wordt opgenomen door het uptake-1 systeem van het presynaptisch deel en zorgt ervoor dat noradrenaline in de synaps vrijkomt waar het postsynaptische α- en β-receptoren stimuleert.

Amfetamine zorgt dat noradrenaline langer in de synaps aanwezig blijft, omdat het de opname van noradrenaline in het presynaptisch deel door middel van uptake-1 inhibeert. Amfetamine heeft ook een inhiberende invloed op de monoamino-oxidase, dat normaal gezien 20% tot 40% noradrenaline in het presynaptisch deel afbreekt na opname uit de synaps. De overige 60% tot 80% van de heropgenomen noradrenaline uit de synaptische spleet kan weer opgenomen worden door vesikels.

Activering van het sympathisch zenuwstelsel vindt normaal gesproken plaats bij gevaar of spanning. Het lichaam moet klaar zijn om snel te reageren, de stofwisseling krijgt minder prioriteit en de eetlust vermindert.

VerschijnselenBewerken

Mensen die amfetamine gebruikt hebben, hebben veel energie: ze praten veel en hebben last van onwillekeurige bewegingen van het lichaam. Ze zweten meer en kunnen soms last krijgen van hoofdpijn.

Er kunnen na gebruik op langere termijn erectieproblemen ontstaan en het hart, de lever en de nieren kunnen er ook problemen van ondervinden. Er is bovendien een verhoogd risico op psychotische stoornissen. Iemand kan er een depressie van krijgen, wanneer hij eerst wel amfetamine gebruikte, maar er daarna er lange tijd van afziet. Psychosen veroorzaakt door amfetaminegebruik zijn meestal van voorbijgaande aard wanneer het men er niet meer van neemt.

GebruikBewerken

Drugslab: de do's-and-don'ts bij het gebruik van amfetamine

Speed kan als pil of in poedervorm worden ingenomen. Het wordt meestal gesnoven, maar het kan ook worden geslikt of gespoten. Wordt speed geslikt, dan begint de werking na zo'n 20 minuten. Als het echter in een 'bommetje', een vloeitje dat tot een soort containertje is gevouwen, wordt geslikt dan duurt het, vanwege de vloei, wat langer voor het effect is te voelen, zo'n 30 minuten tot een uur. Bij het snuiven komt de speed via het neusslijmvlies in het bloed terecht en komt het effect al na een paar minuten. Bij het spuiten in een ader werkt de speed vrijwel onmiddellijk. De duur van het effect van speed varieert, de duur van de werking ligt zo tussen de vier en acht uur afhankelijk van de hoeveelheid en sterkte van de speed. Speed wordt, in tegenstelling tot wat redelijk vaak wordt beweerd, bijna nooit in XTC-pillen verwerkt. In Nederland wordt maar in ongeveer 2% van de pillen speed gevonden.

Speed wordt, vooral in het buitenland en met name in de Verenigde Staten, ook wel gerookt. Het wordt dan in een glazen pijpje gedaan en verwarmd met een aansteker. Het effect is al voelbaar na enige malen inhaleren. Het roken is wel alleen van toepassing bij de stof methamfetamine, die in het illegale circuit de naam crystal meth of kortweg meth krijgt, voornamelijk in de Verenigde Staten. Amfetamine die onder de naam speed wordt verkocht, voornamelijk in Europese landen, kan niet worden gerookt. Methamfetamine is echter krachtiger en kan wel worden gerookt. Methamfetamine heeft meer de vorm van kristallen en is dus harder, dit in tegenstelling tot speed, dat vaak een soort poeder is. Als de laatstgenoemde nog nat is, 'vers', dan lijkt het een soort pasta en kan dan niet of moeilijk worden gesnoven. Zowel de positieve als de negatieve effecten van methamfetamine worden als sterker ervaren.

Gebruik en verslaving in NederlandBewerken

Ongeveer 4,4 % van de Nederlandse bevolking had in 2016 ooit amfetamine gebruikt, in het jaar 2015 zelf ongeveer 1,4% van de bevolking.[6] Twintigduizend mensen gebruikten het minimaal een maal per week. Amfetamine is een typische partydrug op festivals. Er waren 1800 mensen in 2016 in behandeling voor amfetamineverslaving. Tachtig procent hiervan is man. Het aantal dodelijke overdosissen wordt geschat tussen 1 tot 5 per jaar.[7]

BenzedrineBewerken

Benzedrine is de merknaam van het racemaat van amfetamine, dl-amfetamine. Het werd in 1928 door Smith, Kline and French in de Verenigde Staten in de vorm van inhalators op de markt gebracht.