Bentvueghels

De Bentvueghels (ook Bentvuegels of Bentvogels) was een soort broederschap van voornamelijk Noord- en Zuid-Nederlandse kunstenaars in Rome. Het werd tussen 1620 en 1627 opgericht als tegenhanger van het conservatieve Lukasgilde[1]. De Bentvueghels telden ongeveer 480 leden in de honderd jaar dat het genootschap bestond.[2] Het heeft tot 1720 bestaan. Het doel van de broederschap was het bevorderen van onderlinge solidariteit en het ondersteunen van leden bij ziekte en problemen, zoals conflicten met buitenlandse collega's. De kunstenaarsvereniging had dus een sociale functie.

Tekening van Bentveughels. Van links naar rechts Joost uit Den Haag alias Schotsen trommel, Cornelis (Poelenburgh) van Utrecht alias Satier, Wouter (Crabeth) van der Gou alias Almanack, Tyman (Cracht) van den Emster alias Botterkul en Peter van Leiden alias Ram. Begin 17de eeuw, Prentenkabinet Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam.
Inwijding van een Bentveughel te Rome (1660)

Bij de Bentvueghels waren kunstschilders, tekenaars, graveurs, beeldhouwers, edelsmeden en ook dichters aangesloten. Zij waren na hun leertijd in het noorden naar Rome getrokken om hun studie af te ronden met het bestuderen van de daar aanwezige meesterwerken.

In Rome verbleven ze meestal enkele jaren, veelal in de omgeving van parochies als Santa Maria del Popolo en San Lorenzo in Lucina in het noorden van de stad.

InwijdingsritueelBewerken

Om lid te kunnen worden van de Bentvueghels moest men een inwijdingsritueel ondergaan. Hierbij vormden de leden een tableau vivant, waarbij een van de leden de rol van de god van de wijn (Bacchus) op zich nam. Tijdens de ceremonie werd aan het nieuwe lid door de "veldpaap" de regels van de kunst medegedeeld, en werd een bijnaam (Bentnaam) aan hem toegekend. Deze naam verwees vaak naar een opvallende eigenschap of karaktertrek van het lid. Het nieuwe lid moest de bijnaam accepteren. Bekend is het verhaal van Johannes Teiler die ontevreden was met de bijnaam "Ezel". Op zijn kosten werd een tweede ceremonie gehouden om vervolgens als nieuwe bijnaam "De Gouden Ezel" te krijgen.

Na het tableau vivant vond het banket plaats waarbij de wijn rijkelijk vloeide. Dit alles op kosten van het nieuwe lid. Op een anonieme tekening in het Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam is een aantal van de Bentvueghels met hun bijnaam vastgelegd. De gewoonte om gezamenlijk de wijn aan te spreken komt op deze tekeningen duidelijk naar voren. Zeker vanaf 1650 waren de Bentvuegels berucht om deze drinkgelagen. Uiteindelijk leidde dit ertoe dat in 1720 Paus Clemens XI dergelijk bijeenkomsten, buiten het carnaval om, verbood.

Als slot van het ritueel liepen de Bentvueghels gezamenlijk de stad uit om bij de sarcofaag die werd toegeschreven aan Bacchus in de Santa Constanza een wijnoffer te brengen. In een van de zijkapellen van de Santa Constanza zijn nog ingekraste namen van leden van de Bentvueghels te zien.

LedenlijstBewerken

Een aantal leden van de Bentvueghels en hun aliassen
Naam Alias Bijzonderheden
Willem van Aelst Vogelverschrikker
Bartholomeus Appelman Hector
Jan Asselijn Krabbetje
Dirck van Baburen Biervlieg
Jacobus de Baen Gladiator
David Beck Gulden Scepter
Jan van Bijlert Aeneas
Cornelis Bloemaert Winter
Pieter van Bloemen Standaard
Jacobus Blondeau Weyman Lid in 1668
Gregorius Bodelot Goudgeld Lid in 1668
Jan Boeckhorst Lange Jan
Pieter Bolckman Roeper Werd lid in 1668
Paulus Bor Orlando
Francis Van Bossuit Waarnemer
Andries Both
Jan Both
Valentin de Boulogne
Leonard Bramer Nestelghat
Bartholomeus Breenbergh Het Fret
Jan Gerritsz. van Bronchorst
Johan van Bronchorst
Abraham Brueghel Ryngraaf
Cornelis de Bruijn Adonis
Jan van Bunnick Keteltrom
Joost Campen Stokkade
Tyman Arentsz Cracht Botterkul
Wouter Crabeth Almanack
Jan Daval[3] Doublet Lid in 1668
Arnoldus Doudelet Smiltkroes Lid in 1668
Willem Doudijns Diomedes
Karel Dujardin Bockbaert
Robbert Duval La Fortune
Jan van Essen Santruyter
Pieter Frits[4] Welgemoet[noot 1]
Wybrand de Geest De Friesche Adelaar
Pieter Anthonisz. van Groenewegen Leeuw
Reynier van Heuckelom Wolf
Jacob de Heusch Afdruk of Copia
Adriaen Honich Lossenbruy
Samuel van Hoogstraten Batavier
Joost uit Den Haag Schotsen Trommel
Adriaen van der Kabel Geestigheid
Gerard van Kuijl Stijgbeugel
Pieter van Laer Il Bamboccio en Snuffelaer
Laurens van der Leen Gelt Genoeg, Lid in 1668
Jacob Leyssens Notenkraker
Jan Linsen Hermafrodito
Claude Lorrain Orrizzonte
Jan Miel Honingh-Bie
Willem de Molijn Wordt op 20 dec 1616 lid
Hendrick Mommers Slempop
Isaac de Moucheron Ordenantie
Franciscus de Neve (II) Bloosaerken
Jan van Olie Santrieter (Zandrijder) Lid in 1668
Reinier van Persijn Narcissis
Cornelis van Poelenburgh Satyr Wordt in 1617 lid
Christoffel Puytlinck Trechter
Willem Schellinks Spits
Johann Heinrich Schönfeld Triangel
Otto Marseus van Schrieck Snuffelaer
Theodoor van der Schuer Vrientschap
Hendrik Smidts Getrouwe Herder Lid in 1668
Herman van Swanevelt Heremyt
Johannes Teiler Speculatie (eerder Ezel en Gouden Ezel)[5]
Johannes de Veer Paradijsmeester Lid in 1668
Jan Baptist Weenix Ratel
Dominicus van Wijnen Ascanius
Matthias Withoos Calzetta bianca
Casper van Wittel Toorts
Pieter de Zeelander

LiteratuurBewerken

  • Liesbeth Helmus, De Bentvueghels. De bewogen opkomst en ondergang van een Nederlands kunstgenootschap in Rome, 2023. ISBN 9789000366576