Hoofdmenu openen

Associatie van hazelaar en purperorchis

De associatie van hazelaar en purperorchis (Orchio-Cornetum) is een associatie uit de klasse van de doornstruwelen (Rhamno-Prunetea), een plantengemeenschap die voorkomen op vochtige, ondiepe, kalkrijke bodems en die gekenmerkt worden door een hoog opgaande, doornige struiklaag met onder andere rode kornoelje, eenstijlige meidoorn, zuurbes en hazelaar, en een zeer goed ontwikkelde en diverse kruidlaag met talrijke orchideeënsoorten waaronder de purperorchis.

Associatie van hazelaar en purperorchis
Associatie van hazelaar en purperorchis
Associatie van hazelaar en purperorchis
Syntaxonomische indeling
Klasse:Rhamno-Prunetea (Klasse van de doornstruwelen)
Orde:Prunetalia spinosae
Verbond:Berberidion vulgaris (Ligusterverbond)
Associatie
Orchio-Cornetum

Deze associatie is in Nederland uiterst zeldzaam en in Vlaanderen zeldzaam.

Inhoud

Naamgeving, etymologie en coderingBewerken

De naam Orchio-Cornetum is afgeleid van de wetenschappelijke naam van de dominante soorten van de associatie, de purperorchis (Orchis purpurea) en de rode kornoelje (Cornus sanguinea).

KenmerkenBewerken

EcologieBewerken

De associatie van hazelaar en purperorchis komt voor op ondiepe, vochtige verweringsbodems op een kalksteen- of krijtsteenondergrond, rendzina of krijteerdgronden genaamd. De standplaatsen zijn grondwateronafhankelijk. De bodem is maximaal 40 cm diep en zavelig.

Deze associatie komt in Vlaanderen en Nederland zowel voor op kapvlaktes als in bosranden.

Ontstaan en successieBewerken

De associatie van hazelaar en purperorchis ontstaat in de regel na het kappen van het eiken-haagbeukenbos met purperorchis. Het kan alleen blijven bestaan bij een voortzetting van het hakhoutbeheer.

Bij gebrek aan dit beheer zal het struweel na verloop van lange tijd terugkeren naar het oorspronkelijke eiken-haagbeukenbos met purperorchis, waarbij eerst hondsroos en eenstijlige meidoorn gaan domineren, waarna er zich vervolgens bomen beginnen te vestigen, beginnende met gewone es en gewone esdoorn. Wordt echter de bodem kunstmatig verrijkt, dan zal het zich eerder ontwikkelen in de richting van de associatie van sleedoorn en eenstijlige meidoorn waarbij ook de hoge soortendiversiteit en de orchideeën verdwijnen.

Wordt het struweel intenser bemaaid of begraasd, dan kan het evolueren naar een eveneens zeer divers kalkgrasland.

StructuurBewerken

De associatie van hazelaar en purperorchis vormt een tamelijk hoog struweel waarin zowel de boomlaag, de struiklaag als de kruidlaag goed ontwikkeld en zeer soortenrijk zijn. De kruidlaag telt talrijke orchideeën en bolgewassen. De struiken zijn dikwijls overwoekerd door lianen als de bosrank. Dwergstruiken, varens en hoge grassen zijn daarentegen zelden aanwezig. Ook een moslaag is meestal slechts beperkt aanwezig.

SoortensamenstellingBewerken

 
Gewone es
 
Bosroos
 
Wilde liguster
 
Zuurbes
 
Rode kornoelje
 
Hazelaar
 
Purperorchis
 
Ruig hertshooi
 
Bleek bosvogeltje
 
Vliegenorchis
 
Bosrank
 
Bergnachtorchis
 
Mannetjesorchis
 
Soldaatje

De associatie van hazelaar en purperorchis wordt algemeen gekenmerkt door de aanwezigheid van de purperorchis. Specifiek voor Zuid-Limburg en de Voerstreek worden ook de bosroos, het ruig hertshooi, de vliegenorchis en het bleek bosvogeltje als kensoorten beschouwd. Verder komen er in dit soort vegetaties heel wat van de kensoorten van het hogerliggende verbond en van de klasse voor, met als meest voorkomende soorten in de struiklaag de rode kornoelje, eenstijlige meidoorn, wilde kardinaalsmuts, wilde liguster, zuurbes, hondsroos, sleedoorn en gewone vlier, en bij de lianen de bosrank, heggenrank en hop.

Andere struiken die frequent worden aangetroffen zijn de naamgevende hazelaar en de Gelderse roos.

In de boomlaag komen onder meer de gewone es, zomereik, gewone esdoorn, zoete kers en haagbeuk algemeen voor.

De associatie telt daarnaast heel wat bosplanten die in geen enkel ander type struweel worden aangetroffen en die daarom als differentiërende soorten worden beschouwd, zoals de klimop, de boskortsteel, de gevlekte aronskelk, het donkersporig bosviooltje, het geel nagelkruid en de eenbes. Ook zeldzaamheden als de bosboterbloem vinden we in dit struweel terug. Opvallend is de aanwezigheid van talrijke orchideeën; naast de al genoemde soorten kunnen ook nog de grote keverorchis, de bergnachtorchis, het soldaatje, de mannetjesorchis, het vogelnestje en de geelgroene wespenorchis in deze struwelen worden aangetroffen. Deze soorten komen ook voor in het eiken-haagbeukenbos met purperorchis, waaruit dit struweel meestal ontstaat.

De voor Vlaanderen en Nederland belangrijkste soorten zijn:

Kensoort Diff.soort Presentie Nederlandse naam Wetenschappelijke naam Opmerking
Boomlaag
>90% Es Fraxinus excelsior
>60% Zomereik Quercus robur
>60% Zoete kers Prunus avium
>50% Gewone esdoorn Acer pseudoplatanus
>50% Haagbeuk Carpinus betulus
>40% Gladde iep Ulmus minor
Struiklaag
kA >30% Bosroos Rosa arvensis
kV >50% Wilde liguster Ligustrum vulgare
kV >20% Zuurbes Berberis vulgaris
kV <10% Egelantier Rosa rubiginosa
kK 100% Rode kornoelje Cornus sanguinea
kK >70% Eenstijlige meidoorn Crataegus monogyna
kK >60% Wilde kardinaalsmuts Euonymus europaeus
kK >50% Hondsroos Rosa canina
kK >30% Sleedoorn Prunus spinosa
kK >30% Gewone vlier Sambucus nigra
kK >10% Wegedoorn Rhamnus cathartica
>90% Hazelaar Corylus avellana
>40% Gelderse roos Viburnum opulus
Kruidlaag
kA >50% Purperorchis Orchis purpurea
kA >20% Ruig hertshooi Hypericum hirsutum
kA >20% Bleek bosvogeltje Cephalanthera damasonium
kA >20% Vliegenorchis Ophrys insectifera
kK >80% Bosrank Clematis vitalba
kK >50% Heggenrank Bryonia dioica
kK >20% Hop Humulus lupulus
dV >90% Klimop Hedera helix t.o.v. andere verbonden
dV Boskortsteel Brachypodium sylvaticum t.o.v. andere verbonden
dV Gevlekte aronskelk Arum maculatum t.o.v. andere verbonden
dV Donkersporig bosviooltje Viola reichenbachiana t.o.v. andere verbonden
dV Grote keverorchis Neottia ovata t.o.v. andere verbonden
dV Gewone salomonszegel Polygonatum multiflorum t.o.v. andere verbonden
dV Geel nagelkruid Geum urbanum t.o.v. andere verbonden
dV Slanke sleutelbloem Primula elatior t.o.v. andere verbonden
dV Boszegge Carex sylvatica t.o.v. andere verbonden
dV Robertskruid Geranium robertianum t.o.v. andere verbonden
dV Christoffelkruid Actea spicata t.o.v. andere verbonden
dV Muskuskruid Adoxa moschatellina t.o.v. andere verbonden
dV Ruig klokje Campanula trachelium t.o.v. andere verbonden
dV Schaduwgras Poa nemoralis t.o.v. andere verbonden
dV Gele dovenetel Lamiastrum galeobdolon t.o.v. andere verbonden
dV Eenbes Paris quadrifolia t.o.v. andere verbonden
dV Bosandoorn Stachys sylvatica t.o.v. andere verbonden
dV Aardbeiganzerik Potentilla sterilis t.o.v. andere verbonden
dV Bosvergeet-mij-nietje Myosotis sylvatica t.o.v. andere verbonden
dV Gewoon speenkruid Ranunculus ficaria subsp. bulbilifer t.o.v. andere verbonden
dV Heelkruid Sanicula europaea t.o.v. andere verbonden
dV Gulden boterbloem Ranunculus auricomus t.o.v. andere verbonden
dV Gulden sleutelbloem Primula veris t.o.v. andere verbonden
Bergnachtorchis Platanthera montana
Mannetjesorchis Orchis mascula
Soldaatje Orchis militaris
Vogelnestje Neottia nidus-avis
Geelgroene wespenorchis Epipactis muelleri
Bosboterbloem Ranunculus polyanthemos subsp. nemorosus
Moslaag
dV Geplooid snavelmos Eurhynchium striatum t.o.v. andere verbonden

Biologische WaarderingskaartBewerken

In de Biologische Waarderingskaart (BWK) van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is deze associatie opgenomen als struweel op kalkrijke bodem (sk).

Dit vegetatietype staan alle gewaardeerd als 'Biologisch zeer waardevol'.

Verspreiding en voorkomenBewerken

Het verspreidingsgebied van de associatie van hazelaar en purperorchis in Europa is slecht gekend. Het komt voor in Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en mogelijk Zuid-Engeland, met als zwaartepunt Noordwest-Frankrijk.

In Nederland is ze uiterst zeldzaam en beperkt tot Zuid-Limburg.

Ook in Vlaanderen zijn deze struwelen zeldzaam; voorbeelden zijn bekend van de Voerstreek, in Hoegaarden (Haspengouw) en op de Tiendeberg in Kanne.