Hoofdmenu openen
Kröger-orgel in Langwarden, 1704/05 door Schnitger bewerkt
Arp Schnitgermonument, Uithuizen (1976)

Arp Schnitger (Schmalenfleth bij Brake (Unterweser), 2 juli 1648 - begraven Neuenfelde, 28 juli 1719) was een Duitse orgelbouwer die zo beroemd was dat hij weleens 'de Stradivarius onder de orgelbouwers' is genoemd.

Leven en werkBewerken

Vele kerken in het noorden van Nederland en Duitsland bezitten een orgel dat is gebouwd door Schnitger.

Het is niet bekend hoe Schnitger eruitzag, want er zijn geen afbeeldingen van hem bekend. Dit sluit aan bij de spreuk Gott allein die Ehre (Alleen God komt de eer toe) die hij liet aanbrengen boven het orgel in zijn woonplaats Neuenfelde (Duitsland).

Schnitger bouwde 170 orgels, waarvan 110 helemaal nieuw. Van de ruim dertig die vandaag de dag nog over zijn, bevindt het grootste deel zich in Noord-Duitsland. In Noord-Nederland staan er nog elf, overwegend in de provincie Groningen. Het orgel in de Martinikerk in de stad Groningen is geen 'nieuwbouw-Schnitgerorgel'. De Duitser restaureerde het in 1692 en breidde het verder uit.

De belangrijkste werkplaats is Hamburg. Vanuit deze werkplaats werden meesterknechten uitgezonden. Een voorbeeld hiervan is het orgel in de Jacobikerk in Uithuizen, dat niet door Schnitger is aangeraakt maar door zijn meesterknechten Johannes Radeker en Rudolf Garrels is gebouwd.

Het talent van Schnitger bestond er voor een groot deel uit dat hij er in was geslaagd de beste orgelbouwers uit zijn tijd om zich heen te verzamelen. Hij had een ploeg in Maagdenburg, in Bremen en in Groningen. Hij was zeer precies en gedetailleerd in zijn aanwijzingen en hoefde zelf vaak niet meer te doen dan aan het begin van een project zijn handtekening zetten en na voltooiing geld ophalen en het instrument stemmen.

Schnitger had vier zonen die ook actief waren als orgelmaker. Van hen stierven Arp Schnitger junior (1686-1712) en Hans Schnitger (1688-1708) al vroeg. Johann Jürgen (Georg) Schnitger (1690-na 1734) werkte samen met zijn jongste broer (onder meer aan het orgel van de Grote of Sint-Michaëlskerk in Zwolle), maar over zijn leven na 1734 is niets bekend. Die jongste broer was Franz Caspar Schnitger (1693-1729), de vader van Frans Casper Snitger (1724-1799) die een bekende Nederlandse orgelbouwer werd.

OpusBewerken

Jaar Plaats Kerk Afbeelding Manualen Registers Origineel van Schnitger
1668–75/88 Stade (D) St. Cosmae et Damiani III/P 42 kast, prospekt, 35 registers (8 ten dele)
1677–79 Bülkau (D) St. Johannes der Täufer   I 10 (?) kast, prospekt; vandaag II/P/22
1678–79/1709 Jork (D) St. Matthias   III/P 35 kast, prospekt; vandaag II/P/22
1680 Cappel (D) St. Peter und Paul II/P 30 kast, prospekt, 18 registers, 10 andere oude registers door Schnitger gehandhaafd
1678–82 Oederquart (D) St. Johannis   III/p 28 kast, prospekt; vandaag II/P/17
1682–83 Lüdingworth (D) St. Jacobi   III/P 35 kast, prospekt, 14 registers (geheel of ten dele), veel oud pijpwerk door Schnitger gehandhaafd (helft van het orgel)
1684 Elmshorn (D) Nicolaikirche   II/P 23 kast; vandaag III/P/33
1686 Hamburg-Bergstedt (D) Ev. Kirche   I 8 kast, 2-3 registers
1686 Blankenhagen (D) Dorfkirche II/p 12 kast, 4-5 registers
1685–87 Steinkirchen (D) St. Nicolai et Martini II/P 28 kast, prospekt, 13 registers, 8 andere ten dele
1683–88 Hamburg-Neuenfelde (D) St. Pankratius   II/P 34 kast, prospekt, 18 registers
1688 Mittelnkirchen (D) St. Bartholomäus II/p 22 6-8 registers; vandaag II/P/32
1688–90 Hollern (D) St. Mauritius   II/P 24 kast, prospekt, 13 registers (geheel of ten dele)
1686–88/1691–92 Norden (D) Sint-Liudgerkerk III/P 46 kast, 13 registers, 8 oude registers door Schnitger gehandhaafd
1691–92 Groningen Martinikerk III/P 39 kast van het pedaal, prospekt, 6 registers, andere oude registers door Schnitger gehandhaafd; vandaag III/P/52
1689–93 Hamburg (D) St. Jacobi IV/P 60 43 registers (geheel of ten dele), waarvan een aantal door Schnitger gehandhaafd
1693 Groningen Pelstergasthuiskerk II/p 20 kast, 2 register (7 ten dele)
1693 Eutin (D) Kasteel   I 9 kast
1693–94 Grasberg (D) Ev.-luth. Kirche II/P 21 kast, 14 registers
1695–96 Noordbroek Kerk van Noordbroek II/P 20 kast, 10-11 registers; vandaag II/P/24
1695–96 Harkstede Hervormde Kerk   I 7 kast, prospekt, 5 registers; vandaag I/p/9 (10)
1694–97 Groningen Der Aa-Kerk IV/P 40 1710 vernield
1696–97 Peize Hervormde Kerk   II/P 22 oorspronkelijk in Groningen (Pepergasthuiskerk), sinds 1861 in Peize; kast, prospekt, 4-6 registers, oude registers door Schnitger gehandhaafd
1697–98 Strückhausen (D) St. Johannes II/p 12 kast van het hoofdwerk, 2 registers; vandaag II/P/15
1697–98 Dedesdorf (D) St. Laurentius II/p 12 kast van de manuaal-werken, 10 registers; vandaag II/P/18
1697–98 Golzwarden (D) St. Bartholomäus II/P 20 kast; vandaag II/P/22
1698 Nieuw-Scheemda Hervormde Kerk   I/p 8 kast, 4-6 registers
1696–99 Mensingeweer Hervormde Kerk   I 8 kast, orospekt, 6 registers; vandaag I/9
1699 Groningen Lutherse kerk II/p 16 1896 door C.A. en A. van Oeckelen vervangen, maar tussen 2013 en 2017 gereconstrueerd
1699 Ganderkesee (D) St. Cyprian und Cornelius II/p 16 kast, prospekt, 9 registers; vandaag II/P/22
1700–01 Uithuizen Kerk van Uithuizen II/P 28 kast, 19 registers, 6 andere ten dele
1701 Moreira da Maia (Portugal) Klosterkirche San Salvador II 12 kast, 11 registers
1701 Mariana, MG (Brazilië) Cathedral Nossa Senhora da Assunção II/p 18 kast, prospekt, 14 registers (geheel of ten dele); waarschijnlijk door Schnitgers medewerker Heinrich Hullenkampf[1]
1699–1702 Clausthal-Zellerfeld (D) St. Salvatoris   III/P 55 kast; vandaag II/P/29
1700–02 Groningen Der Aa-kerk III/P 32 kast, prospekt, ca. 13 registers, 10 oude registers door Schnitger gehandhaafd; vandaag III/P/40 Oorspronkelijk Academiekerk Broerplein Groningen. 1814 Overgeplaatst naar Der Aa-kerk door J.W. Timpe
1702 Estebrügge (D) St. Martin II/P 34 kast
1704 Eenum Kerk van Eenum   I 10 kast, prospekt, 4-6 registers; vandaag I/p/10
1704 Godlinze Pancratiuskerk II/p (?) 16 kast, prospekt, 8-9 registers; vandaag I/p/12
1705 Accum (D) St. Willehad   II/p 14 kast
1707–08 Lenzen (D) St. Katharinen   II/P 27 kast ten dele, 2-3 registers
1707–08 Hamburg-Ochsenwerder (D) St. Pankratius   II/P 30 kast, prospekt, 5-11 registers; vandaag II/P/24
1709–10 Weener (D) St.-Georgskirche   II/p 22 kast, 6 registers; vandaag II/P/29
1710–11 Pellworm (D) Alte Kirche   II/P 24 kast, 11 registers (geheel of ten dele)
1710–11 Sneek Grote of Martinikerk   III/P 36 kast, prospekt, 10 registers (geheel of ten dele)
1711 Ferwerd Sint-Martinuskerk   II/P 26 5 registers
1710–13 Abbehausen (D) St. Laurentius II/P 24 kast, prospekt, 2 registers
1715–16 Faro (Portugal) Kathedrale II 22 door Schnitgers medewerker Heinrich Hullenkampf[1]
1714–16 Rendsburg (D) Christuskirche II/P 29 kast, 4 registers; vandaag IV/P/51
1715–19 Itzehoe (D) St. Laurentii   IV/P 43 kast, prospekt; vandaag IV/P/58
1719–21 Zwolle Grote of Sint-Michaëlskerk IV/P 64 kast, groot deel van de registers; door de zonen Franz Caspar Schnitger en Johann Georg Schnitger voltooid