Arameeërs

etnische groep inheems tot Mesopotamië en de Levant
Voor de Arameeërs in Nederland of België zie Arameeërs in Nederland/Arameeërs in België

De Arameeërs (Aramees: ܣܘܪ̈ܝܝܐ ܐܪ̈ܡܝܐ), ook bekend als Suryoye of Syrisch-Orthodoxen, zijn een etnische groep die inheems is tot Mesopotamië en de Levant. Het Aramese thuisland stond bekend als het land van Aram. Dit gebied strekte zich uit over het huidige zuidoost-Turkije, Syrië en Noord-Irak. Ze spreken verschillende moderne dialecten van het Aramees, wat ooit een wereldtaal en de voertaal van het Midden-Oosten was. De Arameeërs bekeerden zich als een van de eerste volkeren tot het christelijk geloof en behoren tot het Syrisch (Aramees) christendom.

Arameeërs
(Sūryōyē Ōrōmōye / Sūrāyē Ārāmāyē)
ܣܽܘܪܝܳܝܶܐ ܐܳܪܳܡܳܝܶܐ
Totale bevolking 5 - 7 miljoen[1]
Verspreiding Azië:

Vlag van Syrië Syrië 2,5 miljoen[1]
Vlag van Irak Irak 2 miljoen[1]
Vlag van Libanon Libanon 150.000[1]
Vlag van Jordanië Jordanië 44.000[1]
Vlag van Turkije Turkije 40.000[1]
Vlag van Israël Israël 23.000[1]
Vlag van Iran Iran 18.500[1]
Vlag van Georgië Georgië 6.700[1]
Vlag van Armenië Armenië 2.769[1]

Europese Unie:
Vlag van Zweden Zweden 175.000[1]
Vlag van Duitsland Duitsland 150.000[1]
Vlag van Nederland Nederland 30.000[1]
Vlag van België België 20.000[1]
Vlag van Frankrijk Frankrijk 18.000[1]
Vlag van Denemarken Denemarken 15.000[1]
Vlag van het Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk 13.000[1]
Vlag van Griekenland Griekenland 8.000[1]
Vlag van Oostenrijk Oostenrijk 5.000[1]
Vlag van Finland Finland 2.000[1]
Vlag van Italië Italië 1.200[1]

Overige:
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten 200.000[1]
Vlag van Canada Canada 20.000[1]
Vlag van Zwitserland Zwitserland 18.000[1]
Vlag van Rusland Rusland 15.000[1]
Vlag van Australië Australië 10.500[1]
Vlag van Brazilië Brazilië 10.000[1]
Vlag van Nieuw-Zeeland Nieuw-Zeeland 7.500[1]
Vlag van Mexico Mexico 1.000[1]

Taal Aramees
Geloof Syrisch-orthodox, Syrisch-katholiek, Maronitisch en Syrisch-Protestants
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

De Aramese Genocide zorgde voor het begin van een wereldwijde Aramese diaspora.[2] De tot op heden actieve onderdrukkingen en vervolgingen op de christelijke Arameeërs heeft er voor gezorgd dat zij zich voornamelijk in Europa, Noord-Amerika en Australië hebben gevestigd.

Geschiedenis

Een eerste aantekening van het Aramese volk in spijkerschrift stamt uit 2300 v.Chr. Vervolgens expanderen de Arameeërs over het gehele Midden-Oosten en stichten verschillende koninkrijken in Mesopotamië en de Levant. Door de sterke aanwezigheid van de Arameeërs over deze regio werd het gebied Aram-Naharaim genoemd in het Oude Testament. Vervolgens werd door de forse expansie van het volk en daarbij ook hun cultuur, de Aramese taal ingevoerd als de voertaal van het gehele Midden-Oosten. Ook werd het Aramees ingevoerd als officiële taal van verschillende rijken, zoals die van de Babyloniërs en Perzen.

Met de komst van het Romeinse Rijk werden de Aramese koninkrijken verdrongen, echter bleef de Aramese taal en cultuur een prominente rol spelen in de ontwikkelingen van het Midden-Oosten. Het koninkrijk Osroene onder leiding van koning Abgar dat tevens een grote rol speelde in de kerstening van het volk ontwikkelde het Aramese dialect van Edessa dat ontstond als ongeschreven gesproken dialect. Vervolgens werd het ingevoerd als de voertaal die tot heden gesproken wordt door de Arameeërs. Het koninkrijk van Osroene wordt gezien als een van de laatste Aramese koninkrijken die 244 n.Chr ten onder ging.[3][4]

De Arameeërs beleefden aanvankelijk enkele perioden van religieuze en culturele vrijheid, afgewisseld met perioden van ernstige religieuze en etnische vervolging na de 7e-eeuwse moslimverovering van Perzië. Arameeërs droegen met hun taal bij aan islamitische beschavingen door werken van Griekse filosofen te vertalen naar het Aramees en daarna naar het Arabisch. Ze blonken ook uit in filosofie, wetenschap en theologie en de persoonlijke artsen van de Abbasidische kaliefen waren vaak Arameeërs. Vanaf de 7e eeuw n.Chr. zag Mesopotamië een gestage toestroom van Arabieren, Koerden en andere Iraanse volkeren. Arameeërs werden in toenemende mate gemarginaliseerd, vervolgd en geleidelijk aan een minderheid in hun eigen thuisland geworden. Geleidelijk werd de Aramese cultuur en taal verdrongen met als gevolg het Arabisch als nieuwe dominerende cultuur van het Midden-Oosten.

Demografie

Over de eeuwen heen heeft het Aramese volk te maken gehad met continuerende onderdrukkingen en geloofsvervolgingen in hun bakermat. Als gevolg leeft het overgrote deel van de Arameeërs hedendaags buiten de grenzen van hun oorspronkelijke bakermat en wordt er gesproken van een Aramese diaspora.

Thuisland

Het inheemse thuisland van de Arameeërs stond bekend als Aram. Dit gebied strekte zich uit over het huidige zuidoost-Turkije, Syrië en Noord-Irak. Het Aramese thuisland bevat de steden Urhoy (Urfa), Omid (Diyarbakir), Mardin, Midyat, Azech (Idil), Gzirto (Cizre), Damascus, Aleppo, Hama, Homs, Harran, Al-Hasakah, Kamishli, Alqosh, Mosoel etc.

Turkije

Het aantal Arameeërs in Turkije wordt geschat op ongeveer 40.000. Ze bevinden zich vooral in Zuidoost-Turkije, maar ook in grote steden als Istanboel en Ankara. Zuidoost-Turkije (het gebied tussen Mardin en Cizre), door de Arameeërs Tur Abdin genoemd, kent een oude cultuurgeschiedenis die dateert van eeuwen voor Christus. De Arameeërs maken een belangrijk deel uit van de geschiedenis van deze regio. In de Byzantijnse periode en de eerste eeuwen van de islam was Tur Abdin geheel en al bewoond door christelijke Arameeërs. Het christendom is wijdverspreid binnen de grenzen van het gebied: in het westen Mardin, in het noorden het oude Hasankeyf, in het oosten Cizre en Nusaybin in het zuiden. De bevolking in deze regio woont vooral op het platteland en houdt zich bezig met landbouw en veeteelt.

De Britse reizigster Gertrude Bell bezocht de regio in 1909. The Thousand and One Churches is de titel van haar reisverslag, door de velen honderden jaren oude kerken en kloosters die er in de regio Tur Abdin zijn.

De Aramese populatie in Turkije nam fors af na de Aramese genocide, overlevenden vluchtten naar buurlanden. Ongeveer 70% van de Arameeërs die in het huidige Turkije leefden werden systematisch uitgemoord. Na de oprichting van de Koerdische PKK in 1974, werd de Aramese bevolking slachtoffer van het conflict tussen de Turkse overheid en de Koerdische bevolking in de regio. Als gevolg zochten de Arameeërs toenadering in het westen als politieke vluchtelingen.[2][5][6][7]

Sinds begin van de 21e eeuw hebben Arameeërs in Turkije te maken met de confiscatie van landgoederen en bezittingen. Zo werden alleen al in 2017 meer dan 100 kerken, kloosters, begraafplaatsen, landerijen en overige onroerende bezittingen geconfisqueerd door de Turkse staat.[2]

Syrië

  Zie Arameeërs in Syrië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
 
Aramese volksdans in Al-Hasakah, Syrië

Tijdens de Aramese Genocide ontstond er een toestroom van Aramese vluchtelingen naar het destijds Frans Mandaat Syrië. Daarop werd de stad Qamishli gesticht, inmiddels uitgegroeid tot één van Syrië' grootste steden. Tevens werd de zetel van de Syrisch-Orthodoxe patriarch werd verplaatst van Mardin naar Damascus, ooit de hoofdstad van een belangrijk Aramees koninkrijk.

Na plaatselijke incidenten verzochten religieuze en politieke leiders in 1936 de Franse autoriteiten om de provincie met zijn gemengde bevolking een autonome status te geven. Het plan werd niet gerealiseerd door de Ba'athistische ideologie die er in Damascus heerste. Zij waren voorstanders van één verenigd Syrië, waarin iedere inwoner bestempeld werd als Arabier ongeacht geloof.

Voor de uitbraak van de Syrische Burgeroorlog leefden 1,5 miljoen Arameeërs in Syrië. Voornamelijk in de Al-Hasakeh-regio. De Syrische burgeroorlog, sinds 2013, heeft tot gevolg dat Aramese christenen het doelwit zijn van salafistische en wahabistische terreur. Als gevolg daarop is Sootoro opgericht; een Aramese militie die als doel heeft de Aramese bevolking in Syrië te beschermen.[8]

Irak

Voor de Irakoorlog bestond de populatie uit 2 miljoen Arameeërs, vooral in het noorden in steden met relatief veel Armeniërs, Koerden, Alevieten en Jezidi's. Toen eind 2013 IS in Mosoel aan de macht kwam zijn circa 160.000 Arameeërs de stad ontvlucht.[9][10]

Er werd enige tijd zonder succes gelobbyd over een autonome regio in Irak voor de christelijke Arameeërs.[10]

Diaspora

Het begin van de Aramese diaspora ontstond als gevolg op de Aramese genocide 1915, waarin het christelijke volk zijn toevlucht zocht in Amerika, Brazilië en Argentinië. Deze gemeenschappen zijn veelal geassimileerd binnen de nieuwe cultuur waarin zij zich bevinden. In de jaren 60 en 70 van de 20e eeuw kwamen op basis van het Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Turkije duizenden Aramese mannen vanuit Turkije naar West-Europa. In eerste instantie op uitnodiging van bedrijven uit Europa, later ook op eigen initiatief.

De opkomst van het Turkse- en pan-Arabische nationalisme speelde een grote rol in het drastisch afnemen van de Aramese populatie. In Turkije kregen Arameeërs verplicht een Turkse achternaam en werden eeuwenode Aramees-talige namen van steden en dorpen veranderd naar het Turks.

Grote Aramese diaspora-gemeenschappen zijn te vinden in Duitsland, Zweden, de Verenigde Staten en Australië. De grootste Aramese gemeenschappen in Europa zijn te vinden in Södertälje, Gütersloh, Gießen, en Twente.

Aramese taal

  Zie Aramees voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het Aramees behoort tot de Semitische talen en was sinds 700 v.Chr. tot de 3e eeuw n.Chr. de voertaal in het Midden-Oosten. Aramees was zeer waarschijnlijk ook de taal van Jezus Christus en de apostelen. Door de expansie van de Arameeërs over grote delen van het Midden-Oosten verspreidde ook hun taal zich en werd het ingevoerd als de officiële taal van wereldrijken zoals Babylonië en het Perzische Rijk. De taal werd gebruikt als diplomaten- en handelstaal. Vijf eeuwen voor onze jaartelling werd het Aramees ook wel Rijks-Aramees genoemd. Ook in het Babylonische rijk werd dit Rijks-Aramees gebruikt, maar zijn hoogtepunt bereikte het tijdens zesde eeuw voor Christus tot 330 na Christus. Lang nadien deed het nog zijn invloed gelden.

Om enkele voorbeelden te noemen: In Afghanistan is een tweetalige tekst gevonden Grieks/Aramees, die de bekering van de Indische koning Aśoka tot het boeddhisme (± 250 v.Chr.) beschrijft. Ook deze tekst is een bewijs van de invloed van het Aramees, een invloed die zelfs buiten de grenzen van het voormalige Perzische rijk reikte. Palmyra (in het Aramees Tadmoer), ten oosten van Damascus in de Syrische Woestijn gelegen, was in de eerste twee eeuwen na Christus de hoofdstad van een bloeiende Aramese handelsstaat, die het Aramees als verkeerstaal hanteerde. De inscripties lopen door tot 272 na Christus.[11]

 
Verspreiding van de Aramese taal

Zoals elke taal kent ook het Aramees vele dialecten. Dialecten van de taal die ooit ontwikkeld werden door de oude, voorchristelijke Arameeërs, bestaan vandaag de dag nog steeds en worden in het Nabije Oosten hoofdzakelijk gesproken door groepen christenen, joden en in mindere mate door moslims. Deze Aramese dialecten worden in de wetenschap vaak aangeduid met de vaktermen Neo-Aramese dialecten ofwel Moderne Aramese dialecten en zijn onder te verdelen in 3 groepen.

  • West Neo-Aramees (ܣܪܝܘܢ, Suryon) dat gesproken wordt in de Aramese stadjes Maaloula, Jubb'adin en Bakh'a ten noordoosten van de Syrische hoofdstad Damascus.[12]
  • Centraal Neo-Aramees (ܛܘܪܝܐ, Turoyo) dat voornamelijk gesproken wordt in Zuidoost-Turkije, Syrië en delen van Libanon[13][14][15]
  • Noordoost Neo-Aramees (ܣܘܪܝܬ, Sureth) dat voornamelijk gesproken in wordt Noord-Irak[14]

Aramees schrift

Het huidige gebruikte Syrisch alfabet wordt van rechts naar links gelezen en stamt af van het oud-Aramees alfabet. Het Syrische alfabet is een directe continuatie van het Aramees en wordt gezien als de beste ontwikkeling binnen de Aramese taal. Grofweg 90% van de Aramese literatuur is in het Syrisch Aramese alfabet geschreven. Het alfabet heeft 22 letters die medeklinkers vertegenwoordigen, waarvan er drie ook kunnen worden gebruikt om klinkers aan te duiden. De klinkergeluiden worden geleverd door het geheugen van de lezer of door optionele diakritische tekens. Syrisch is een cursief schrift waarbij sommige, maar niet alle, letters binnen een woord met elkaar verbonden zijn. Het werd gebruikt om de Syrisch Aramese taal uit de 1e eeuw na Christus te schrijven.[16]

De oudste en klassieke vorm van het alfabet heet Estrangelo. Hoewel Estrangelo niet langer wordt gebruikt als het hoofdscript voor het schrijven van Syrisch, wordt het digitaal wel gebruikt om te communiceren in het Aramees. Het Oost Syrisch Aramese dialect wordt meestal geschreven in de Madenhoyo-vorm van het alfabet, dat vaak wordt vertaald als "eigentijds", weerspiegelt het gebruik ervan bij het schrijven van modern Neo-Aramees. Het West Syrisch Aramese dialect wordt meestal geschreven in de Serto-vorm van het alfabet. De meeste letters zijn duidelijk afgeleid van Estrangelo, maar zijn vereenvoudigde, vloeiende lijnen.[11]

De woorden Syrisch en Aramees werden voor zowel de taal als het alfabet gebruikt. Syrisch kan daarom refereren naar het Aramese dialect van Edessa (Urfa). Vanwege zijn oorsprong in Edessa (Urfa) wordt het Syrisch ook wel Edessaans Aramees genoemd. Syrisch is een directe voortzetting en de beste ontwikkeling van het Aramees. Daarnaast kan Syrisch refereren naar de Aramese taal/schrift. De woorden Syrisch en Aramees werden synoniem met elkaar en werden door elkaar gebruikt. Niet alleen het Edessaans Aramese dialect wordt Syrisch genoemd. Zo wordt het Aramese dialect van Maaloula in het Aramees ''Suryon'' (Syrisch) genoemd, terwijl het niet het Syrische dialect van het Aramees is.[12]

Het Aramese koninkrijk Osroene wordt gezien als het taalkundige thuisland van het Edessaans Aramees (Syrisch). De meerderheid van de inwoners van Osroene waren Arameeërs.[4]

Aramese genocide

 
Aramese vrouwen in traditionele kledij Mardin, Turkije (1905)

De Arameeërs beschouwen zich als een volk dat met zijn kennis, taal en handel veel bijgedragen heeft aan de wereldbeschaving, maar dat gedurende de geschiedenis zwaar onderdrukt en vervolgd is geweest en tot op de dag van vandaag nog steeds onderdrukt wordt. Zo werden honderdduizenden Arameeërs die in het noorden van Mesopotamië (het huidige zuidoosten van Turkije en noordwesten van Iran) leefden, in de periode 1915-1920 gedeporteerd, uitgehongerd en systematisch vermoord door Ottomaanse soldaten en Koerdische paramilitairen.[17]

De Aramese genocide verwijst naar de massale slachting en deportatie van Aramese christenen in het zuidoosten van Anatolië en de provincie Azerbeidzjan van Perzië door Ottomaanse troepen en Koerdische stammen tijdens de eerste Wereldoorlog. De massamoord op Arameeërs begon op 15 juni 1915 in Diyarbakir. Volgens verscheidene bronnen en ooggetuigen werden honderdduizenden Arameeërs die leefden in noord Mesopotamië met geweld gedeporteerd, uitgehongerd en vermoord. Naar schatting zijn er tussen de 275.000 en 300.000 Arameeërs afgeslacht door Ottomaanse troepen en hun Koerdische bondgenoten. In veel steden werden alle Aramese mannen gedood en moesten de vrouwen vluchten. Deze slachtingen werden vaak uitgevoerd op initiatief van lokale politici en Koerdische stammen. Blootstelling, ziekte en hongersnood tijdens de vlucht van Arameeërs verhoogden het dodental, en in sommige gebieden werden vrouwen wijdverbreid onderworpen aan seksueel misbruik. Arameeërs die verder naar het zuiden woonden, in het huidige Syrië en Irak, waren niet het doelwit van genocide. De genocide leidde tot een grootschalige migratie van in Turkije wonende Arameeërs naar buurlanden als Syrië, Iran en Irak, evenals naar andere buurlanden in en rond het Midden-Oosten, zoals Palestina/Israel, Libanon en Armenië.[18]

Arameeërs verwijzen naar de Aramese genocide met het woord ܣܝܦܐ Sayfo en spreken hier ook van het jaar van het zwaard. De Aramese genocide vond gelijktijdig plaats met en was nauw verwant aan de Armeense genocide, hoewel de Aramese genocide als minder systematisch wordt beschouwd. Lokale actoren speelden een grotere rol dan de Ottomaanse regering, maar deze gaf ook opdracht tot aanvallen op bepaalde Arameeërs.[2][19][20][18]

Aramese cultuur

Muziek

De Arameeërs kennen een lange geschiedenis van muziek die verder ontwikkeld is vanuit de kerkmuziek van de Syrisch-Orthodoxe kerk van Antiochië en afgeleid is van de oude Sumerische en Akkadische muzikale periode. Hedendaagse Aramese muziek is een mix van traditionele Aramese volksmuziek en muziekgenres zoals pop of Midden-Oosterse arabesk.

Bekende zangers uit de moderne tijd zijn Fuad Ispir, Ishok Yakub, Jan Karat, Matay Ishok, Cebrael Aryo, Habib Mousa, Indravus Bagandi en Fehmi Bagandi.

Dans

Arameeërs hebben verschillende traditionele dansen die over de hele wereld worden uitgevoerd, meestal bij gelegenheden zoals bruiloften, gemeenschapsfeesten en andere evenementen. De meeste Aramese volksdansen zijn cirkeldansen. De vier bekendste zijn: hurze, da katfothe (de schouderdans), bagiye en shekhane. Hoe snel een dans wordt uitgevoerd hangt af van het tempo van het ritme.

Keuken

De Aramese keuken heeft veel gelijkenissen met de algemene mediterrane keuken en midden-oosterse keuken. Typische Aramese gerechten zijn aprag, kutle, fasuliye, shamborek en tlawhe. Bekende desserts zijn baklava en verschillende soorten klicha (koekjes) die vaak geserveerd wordt met Kerst, Pasen en andere gelegenheden.[21]

Een typisch drankje behorend tot de keuken is Dauwghe. Daarnaast stonden Arameeërs zowel in de oudheid als in het heden bekend om wijn van de Turo D' Izlo gebergte. In de Hebreeuwse Bijbel spreekt de profeet Ezechiël in het gelijknamige bijbelboek (27:19) over "vaten wijn uit Izla".

Architectuur

De Tur 'Abdin regio en andere delen van het Aramese thuisland stonden bekend om hun unieke architectuur. Zo staat het historische stadscentrum van Midyat bekend om zijn architecturale en culturele rijkdom. Kerken, kloosters, huizen en andere belangrijke historische gebouwen staan bekend om hun witte kalksteen en steengravures. De bouwwerken zijn voorzien van dikke muren. Deze dikke muren dienen om de gebouwen koel te houden in de zomer en warm in de winter. Alle stenen huizen van Midyat en de rest van Tur 'Abdin zijn in de oudheid met de hand gebouwd. In Midyat zijn de de stenen van de buitenwanden verkleurd naar een soort goudbruine tint. Rondom de bebouwing liggen vele druivengaarden. De oogst hiervan wordt voornamelijk gebruikt voor de wijnbouw. Verder kent Midyat een actieve handel in zilveren sieraden en gebruiksvoorwerpen. [22]

Organisaties in Nederland

  Zie Arameeërs in Nederland voor nadere informatie over dit onderwerp.

In de jaren 1970 kwamen er veel Aramese vluchtelingen naar Nederland. Zij hadden hulp nodig bij de asielprocedures, en wilden ondersteuning bij de integratie in de Nederlandse samenleving met behoud van de eigen identiteit, taal en cultuur.[23]

Daartoe werden Aramese verenigingen opgericht; de eerste te Enschede in 1981. Vervolgens werden er ook Aramese verenigingen opgericht in Rijssen, Oldenzaal en Hengelo. Deze vier verenigingen worden op landelijk niveau vertegenwoordigd door de Suryoye Aramese Federatie Nederland. Deze organisatie is aangesloten bij de internationale koepel World Council of Arameans (Syriacs).[24][25]

In Nederland is één van de doelen van de Aramese organisaties om de genocide in het Ottomaanse Rijk op de Arameeërs als zodanig te erkennen. In 2015 verscheen een documentaire over deze genocide op televisie genaamd De vergeten genocide op de Arameeërs. Ook zijn er boeken gepubliceerd over deze volkerenmoord, zoals ‘De genocide op Arameeërs in het kort’.

Religie

De Arameeërs worden gezien als een van de eerste volkeren die het christendom aannamen. Het volk is overwegend christelijk en behoort tot een van de volgende kerken:

Een meerderheid van de Aramese bevolking in Europa en Nederland zijn lid van de Syrisch-Orthodoxe Kerk van Antiochië (SOK). De Syrisch-Orthodoxe kerk is tevens ook de oorspronkelijke moederkerk en aldus de oudste kerk van de Arameeërs.

Zie ook

Literatuur

  • Hans Hollerweger Tur Abdin Living Cultural Heritage. Linz, Freunde des Tur Abdin, 1999, 367 p., drietalig (Engels-Duits-Turks) tekst-en fotoboek.
  • Edward Lipínski The Aramaeans: Their Ancient History, Culture, Religion, 2000, 694 p. ISBN 9042908599
  • August Thiry De Stem van Tur Abdin, novelle in reisboek Grieks vuur. Leuven, Davidsfonds, 2001.
  • Turkse en Aramese ouderen; Saxion Hogeschool Enschede, juni 2004.
  • Aramese Beweging voor Mensenrechten (ABM), informatiebrochure.
  • Arman Akopian Introduction to Aramean and Syriac studies: A Manual. Gorgias Press. 11 dec, 2017.