Hoofdmenu openen

De jaren 1670-1679 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 17e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissenBewerken

Hollandse Oorlog (1672-1678)
  • Voor Nederland wordt 1672 een rampjaar, omdat Engeland, Frankrijk, Keulen en Münster de Republiek binnenvallen. Dit is het begin van de Hollandse Oorlog.
  • 1672 - De bisschop van Münster Bernhard von Galen bestookt de stad Groningen met bommen en granaten op 18 juli en op op 17 augustus in Noord-Nederland gestuit in het Gronings Ontzet.
  • De aanval vanuit zee door een Engels-Franse vloot leidt tot de Derde Engelse Zeeoorlog, waarin de Republiek onder aanvoering van Michiel de Ruyter de aanval afslaat.
  • In allerijl wordt een waterlinie tussen de Zuiderzee en de Merwede ingericht om de Franse troepen tegen te houden voor zij ook Holland zullen veroveren. Utrecht valt er buiten omdat deze stad al door de Fransen is bezet.
  • Nadat de Hollandse Waterlinie heeft standgehouden, krijgt deze een meer permanent karakter. Accessen worden versterkt met tal van forten, batterijen en andere verdedigingswerken.
  • Maastricht wordt van 1673 tot 1678 bezet door het Frankrijk van de Zonnekoning Lodewijk XIV. Van tijd tot tijd belegeren en plunderen de Fransen de omliggende plaatsen Valkenburg, Heerlen en Sittard.
  • Onder invloed van de Duitse keizer vormen steeds meer staten een coalitie tegen Frankrijk: de Quadriple Alliantie.
  • 1674 - september - Willem III neemt de vesting in Grave in, maar hij slaagt er niet in verder tegen Frankrijk op te rukken.
  • Nederlanders bezetten van 1674 tot 1675 de Franse kolonie Acadië. Ze worden verdreven door de Engelsen wegens piraterij en concurrentie in de bonthandel. Daarna bezetten de Fransen het gebied weer.
  • 1678 - Engeland en de Republiek sluiten vrede.
  • 1678 t/m 1679 - De Duitse keizer, Frankrijk en Zweden tekenen verschillende verdragen die samen de Vrede van Nijmegen worden genoemd. Deze verdragen markeren het einde van de Hollandse Oorlog.
Europa
  • Zweden is met Frankrijk geallieerd tegen verscheidene Europese landen. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, die door Frankrijk wordt aangevallen, zoekt steun van Denemarken-Noorwegen. Na wat aarzeling start Christiaan V in 1675 een invasie van Blekinge, Halland en Schonen, terwijl Zweden in een oorlog tegen Brandenburg verzeild geraakt. De Schoonse oorlog duurt tot 1679. Dan moet Denemarken het veroverd gebied aan Zweden teruggeven.
  • Het Zweedse eiland Gotland wordt Van 1676 tot 1679 opnieuw door Denemarken bezet. Bij hun vertrek vernietigen de Deense troepen Visborg Slott, een historische vesting bij Visby.
  • De Osmaanse bezetters onderdrukken een protestantse opstand in Hongarije en vestigen een schrikbewind.
  • De kinderloosheid van de Engelse koning Karel II leidt tot een politieke crisis. Een meerderheid in het Lagerhuis wil de katholieke broer van de koning Jacobus uitsluiten van de opvolging, waarop de vorst tot driemaal toe het parlement ontbindt. Ter compensatie voert hij in 1679 de Habeas corpusregel toe aan de ongeschreven grondwet Magna Carta.
  • Frankrijk verovert nu definitief de Franche Comté op de Spaanse Habsburg. In 1676 wordt het parlement van het gebied verplaatst van Dole naar de Bourgondische hoofdstad Besançon, en in 1678 wordt bij de Vrede van Nijmegen de soevereiniteit overgedragen.
Republiek
Zeevaart, handel en kolonialisme
  • In 1674 wordt het octrooi van de failliete West-Indische Compagnie ingetrokken. Maar al in hetzelfde jaar wordt een nieuwe WIC opgericht, met beperkt octrooi maar met monopolie op het slaventransport.
  • Een derde poging tot kolonisatie van Tobago wordt verijdeld door de Fransen.
  • De Engelse kolonisten verlaten massaal Suriname na de overdracht aan de Nederlanden, en feitelijk loopt de kolonie leeg. Gouverneur Johannes Heinsius vermeldt in 1679 dat het aantal blanken in twaalf jaar tijd van 1500 tot nog geen 500 is teruggelopen.
 
Baruch Spinoza, ca. 1665
Wetenschap
godsdienst
  • De predikant van Sint-Philipsland Pontiaan van Hattem ontwikkelt, mede beïnvloed door de ideeën van Spinoza, zijn vrijzinnige opvattingen, die hij in zijn Verhandeling of lessen over den Catechismus bekendmaakt.
  • in 1675 geeft Miguel de Molinas Guida Spirituale uit, waarin hij de zuivere liefde tot God propageert in een woordloos of stil gebed. Zijn Geestelijke Gids met aantrekkelijke metaforen wordt door volgelingen, zowel katholieken als protestanten, beschouwd als een werkje van onschatbare waarde, hoe kort en klein het ook is. Het is meer dan twintig keer uitgegeven in veertien verschillende talen en dat op zes jaar tijd.
Innovatie

Jan van der Heijden ontwerpt een betere straatverlichting (1669) voor de stad Amsterdam. Er zijn ruim 1800 lantaarns geplaatst. Het initiatief wordt in andere steden nagevolgd, o.a. Gouda 1674, Den Haag 1678, Groningen 1681, Utrecht 1682, Hoorn 1682).